İçinden Kızılırmak akan Avanos (İç gezi)

İçinden Nehir Akan Şehir: Avanos

İçinden Kızılırmak akan, şirin şehirlerimizden biri olan Avanos, Anadolu’nun orta yeri. Can suyu Kızılırmak’tan. Çömleği has topraktan. Güzel atlar diyarı Kapadokya’nın güzel insanları en az  toprağı kadar duru. Nice sevda türkülerine konu olan Kızılırmak kadar coşkulu ve şen şakraklar… Nevşehir’in bu şirin ve turizm potansiyeli yüksek ilçesi Avanos’a gitmek çok kolay. Kara yoluyla yurdun her yanından otobüs var. Hava yoluyla ise, Kayseri ve Nevşehir Havalimanlarına düzenli uçak seferleri yapılıyor. Nevşehir (Gülşehir) Hava Limanı’ndan Avanos’a servisle, 45 dakika ve Kayseri’den ise 1 saatte gelmek mümkündür.

Kızılırmak Nerelerden Geçer?

Kızılırmak, 1355 kilometre uzunluğuile ülkemizin en uzun nehridir. Kızılırmak Nehri Sivas, Kayseri, Nevşehir, Kırşehir, Aksaray, Kırıkkale, Ankara, Çankırı, Çorum, Sinop ve Samsun illerinden geçer. Nehir başlangıcından bitişine kadar bir çok ırmak, çay, dere gibi akarsuları da bünyesine katmaktadır. Kızılırmak üzerinde pek çok HES, baraj ve bentler yanısıra; tarihi ve asma köprüler ile mesire ve park alanları bulunmaktadır. Bereketli Anadolu topraklarına can veren Kızılırmak, bir tarım ve turizm zengin mirasımızı beslemektedir. 

İmranlı barajı sonrasında Sivas’ın İmranlı ve Zara ilçe merkezlerinden geçtikten sonra Hafik ilçesinin kuzeyinde Özdere Irmağını, biraz ileride Hafik ilçesinin kuzeybatısında ise Acısu Irmağını bünyesine katarak yoluna devam eder. Nehir bu birleşimden sonra Sivas il merkezinin kuzeyinden geçer. Sivas ilinin batısında Yıldız Irmağı, Kalın Çayı, Üsgülüç Çayı Kızılırmak Nehrine katılır. Bu noktadan sonra nehir Sivas il sınırları içerisinde Bağlararası Deresi, Bucak Deresi, Kadıraközü Deresi, Acısu Deresi ve Çubuksu Çayını bünyesine kattıktan Çermikler Barajı sonrası Kayseri il sınırlarına geçiş yapar. Kayseri sınırları içerisine giriş yaptıktan sonra Karaözü köyü yakınlarında bulunan ve 13. yy.da yapıldığı düşünülen Şahruh Köprüsü nehir üzerine inşa edilmiş, günümüzde de ayakta ve kullanımdadır. 

Yamula Barajı sonrasında Kayseri il sınırları içerisinde Karasu Deresini bünyesine katan Kızılırmak, Nevşehir iline geçiş yapar. Nevşehir ile Kayseri il sınırlarında bulunan Bayramhacılı Barajı sonrasında Sarıhıdır Hidroelektrik Santralinden geçerek yoluna devam eder. Nevşehir ili içerisinde Alaçoraközü Deresi ile birleşir ve yaklaşık 10 km Kırşehir – Nevşehir illerinin sınır çizgisinde akar. Kızılırmak’ın en güzel aktığı kant ise, hiç kuşkusuz Avanos şehridir.

Sonrasında Kırşehir il sınırlarına giriş yapan Kızılırmak, Kırşehir il sınırlarında Köşkerliözü Deresi, Höşür Deresi, Bezirganözü Deresi, Kılıçözü Deresi ve Gökler Deresi ile birleştikten sonra Aksaray – Kırşehir sınır çizgisinde Hirfanlı Baraj gölünü oluşturur. Hirfanlı Barajı ve Baraj gölü Ankara – Kırşehir il sınır çizgileri üzerinde bulunur. Bu sınır çizgisi üzerinde Hirfanlı ve Kesikköprü Barajları bulunur. Sonrasında Kırıkkale tarafında bulunan Kapulukaya Barajını besleyerek Kırıkkale şehir merkezinin batısından yoluna devam eder.

Kırıkkale – Ankara sınır hattında ilerledikten sonra Çankırı il sınırlarına giren nehir Terme Çayını bünyesine katar ve Çorum iline giriş yapar. Delice Çayı, Beşdut Çayı ve Dağarlık Deresi birleşimi sonrası Obruk Barajını besler. Daha sonra Arkut Çayı, Kavşak Çayı sonrası Çorum iline bağlı Osmancık ilçe merkezinin ortasından geçer. Koca Çayı birleşimi sonrası yaklaşık 40 km E80 Karadeniz Karayoluna paralel olarak devam eder. Karadeniz Yolu Yönünü doğu tarafına çevirerek Sinop il sınırlarında Boyabat Barajını besler. Sinop – Samsun il sınırlarını belirleyen Kızılırmak nehri bu sınır çizgisi üzerinde ayrıca Altınkaya Barajını ve Derbent Barajını besler. Son olarak Bafra ilçe merkezinin batısından geçen Kızılırmak Nehri Karadeniz suları ile buluşur.

Kızılırmak neden kırmızıdır, mavidir?

Sivas’ın İmranlı ilçesinden, Kızıldağ’dan doğup, 9 il sınırlarından geçerek Samsun’un Bafra ilçesinden Karadeniz’e dökülen Kızılırmak; 1355 kilometre uzunluğu ile ülkemizin en uzun nehridir. İsmini renginden alan bu nehir, tamamen olmasa da uzun bir mesafede kırmızı akar. Bir çok türküye ve sevda öykülerine de esin kaynağı olan Kızılırmak, Nevşehir’in Avanos ilçesinde en görkemli görselini almaktadır. 

Kızılırmak, İmranlı ilçesindeki Kızıldağ’dan doğuyor. Kızıldağ’da anlaşılacağı gibi ismini kırmızı toprak yapısından almaktadır. Dolayısıyla oradaki litolojik birimler, kayaç birimlerinin rengi kızıl. Mesela kırmızı topraklar, kızıl topraklar kayaç litolojik birimi olarak bilinir. Irmağın erozyonla getirdiği malzeme, o kırmızı topraklar dolayısıyla suya karışınca da kızıl oluyor. Yani o kızıllık jeolojik yapıdan kaynaklanıyor. Kızıl doğup berraklaşıyor. Kızılırmağın’ın Sivas’ın İmranlı ilçesinden başlayan kızıl yolculuğu, Karadeniz’e varana dek, berraklaşmaktadır. 

Kızılırmak’ın son durağında, yani Bafra’da Anadolu’nun tatlı can suyu ile Karadeniz’in sevdalı mavisi, birbirine hasretle kucaklaşıp, öpmektedir.  Elbette siz, bu eyleme imrenip de, yakınlarınızla temasta bulunmayın bu günlerde… Her şeyin zamanı var… Damda yıllarca tek başına ve çok zor koşullarda yaşayan tutsak insanları düşünün yalnızca… Ve özgürlük denen bu belalı sözcüğün kıymetini anlayın lütfen… Kitap okuyun ve düşlerinizi yazın… İçeride ya da dışarıda, sessiz çığlık atın… Islık zamanı dedim ya size… Yılmaz Güney’in “Kızılırmak, Kara Koyun” filmini ve Muharrem Ertaş’ın “Kızılırmak” bozlakını anımsadım, yeniden… Bir de Avanoslu Halk Ozanı Bekir’in “Nuri’yi aldı Kızılırmak” ezgisi, yüreğimizi dağladı… Organik tarımcı, şair dostum Osman Yüksel’in Avanos Bağ Evindeki, sazlı-sözlü çığlığına eşlik eden, gençlerin bağımlı kötü alışkanlıklarıyla savaşan, şair Mutlu Çelik’in ağız dolusu gülüşü, tam da bu günlerin sigortası gibi moralimizi yükseltmekte… 

Kızılırmak Nehri’nin bir başka hüzünlü öyküsü de bir yürek acısı olarak hep anımsanmaktadır. Dar ağacında, dostun bir tek gülü ile parelenen Pir Sultan’dan, Madımak yangınında çınlayan gökyüzü ile hesaplaşan ve binlerce insanın kırılmasına neden olan korona belasından damlayan köpük köpük al kan, Kızılırmak’ın kırmızı akmasına neden olduğu varsayılmaktadır…

Kızılırmak, Avanos’ta bir başka sevdalıdır

İçinden Kızılırmak akan şirin şehir Avanos’un bazı güzel insanlarında söz etmek istiyorum. Bu insanlar, su kullanım bilinci ve çevre koruma kültürü  ile Anadolu Medeniyeti zengin mirasını, zor koşullarda hep korumak için çalışan, gönlü güvercinli ve sevda yürekli can dostlardır… Bölgeyi kirleten bazı mafya uygulamalarına karşın, yöre kültürünü ve doğayı koruyan, idari ve yerel yöneticiler birlikte, vatansever bu güzel Avanos sevdalısı olan şiir bakışlı bu insanlar, bölge turizmine katkı sağlamak için sevgilerini sebil eylemekteler… Bölgede yerli malı üretimi teşvik eden çevreci,  tarım ve ziraat uzmanı Yücel Kesen, rehber Ali Rıza İltez ile fotoğrafçı ve gazeteci Metin Yıldırım başta olmak üzere; pek çok Avanos sevdalısı dostların, bölgenin tanıtımına katkısını hiç kimse görmezlikten gelemez. Hiçbir tatsız olayın meydana gelmediği, etkinlikler süresince Avanos’un ne kadar barış ve huzur dolu olduğunu hissettim. Konuştuğum emniyet mensubu genç komiserler genelde beldenin böyle olduğunu söylediler. Doğrusu huzur buldum.

İçinden Kızılırmak akan, sırdaş yaşam yeri Avanos’ta, bize bacalardan el sallayan perilerden arta kalan yitik zamanlarda; gün batımında çılgın ve uçuk konuklarına el sallayan Erciyes, Melendiz ve Hasan Dağı; “Kar ile Kor” efsanelerine ve yabanıl yaşamlara göz kırpan, doğa dostu ve koruyucusu Dr. Lütfi Dokuzoğlu’nun sırdaş ve şen şakrak sevdalarına tanıklık ediyordu…  Salı ertesi, iyi akşamlar Perşembe demeden daha, türkünün şinanayında şenlik vardı…

Nevşehir yolu üzerinde bulunan ve bölgenin tek kapalı yeraltı dehlizleri arasında kurulu olan Kültür ve Turizm Bakanlığı onaylı ilk özel Güray Çömlek Müzesi de turizm potansiyeli olarak mutlaka değerlendirilmeli. Ünlü türkücü Edip Akbayram ve şair Mutlu Çelik’in de yaşam alanı olan, Kapadokya’nın gözbebeği Nevşehir’in bu şirin ilçesi Avanos’da ne yenir ve ne içilir diye düşünmeyin. Konuk severliği ile ünlü şair ve organik tarımcı Osman Yüksel’in bağ evindeki havuz başında ve cevizli çardakta organik kahvaltının tadı damağımızda. Büyük Avanos Otelinde İbrahim Tokmak’ın ikramı testi kebabı ve Kapadokya coğrafyasının ve kültürünün dünyaya tanıtımına büyük katkıları olan, profesyonel turizm rehberi olan Osman Nuri Diler damak tadı ile Kirkit Pansiyon’da sunulan akşam yemeğinde, çömlekte pastırmalı kuru fasulyenin yanında, domates turşusu yemeyi unutmayınız. Kapadokya’nın bereketli bağlarında yetişen öküzgözü, şiraz ve öteki üzümlerden yapılan kırmızı şarap da içilecek şeylerin başında geliyor. Bölgede yaygın olarak üretilen ve boş zamanlarınızda yiyeceğiniz patates kızartması ve kabak çekirdeği, midenizi yatıştıracaktır.

Kızılırmak çamurundan yapılan çömlek ve seramik sanatı ile ünlü Avanos’u iki yerleşime ayıran Kızılırmak üzerinde, iki önemli köprü bulunmaktadır. Bunlardan ilki, tarihi taş köprüdür. Diğeri ise, 13. Yüzyılda yapılmış olan Selçuklu Alaaddin Camisi önünde yer alan asma köprüdür. Gelin ile damadın farklı yönlerden gelerek, asma köprünün ortasında kavuşmaları ve kendilerini sallayarak dans etmeleri, özgün ve unutulmaz bir nostalji olarak hep yapılmaktadır. Asma Köprü üzerinde ve içinde kaz ve ördeklerin koro halinde şarkı söylediği Kızılırmak çevresinde, fotoğraf çektirmeyi, bir başka güzel anı olarak saklayınız. Kapadokyalı halk ozanlarının dilinden düşmeyen ağıt, bozlak ve türkülerde Kızılırmak; halı ve kilim dokuyan, çömlekçi güzeller ve beyaz atlı süvarilerin bildik öyküleri yankılanmakta… 

“Kör de bilir Avanos’un yolunu, testi bardak kırığından bellidir…” dizelerinin yazarı Aşık Seyrani’nin yanı sıra; bir başka halk ozanımız Enver Gökçe ise, halı ve kilim dokuyan Avanoslu sürmeli ve kınalı güzel kızları, şöyle tanımlamaktadır: “Ömrü billah mektep yüzü görmedi, bu kadar nakışı nerden belledi, kirtim kirt, kirtim de kirt…”

Kızılırmak Avanos’a akar, Avanos Kızılırmak’a bakar

Sivas, Kızıldağ’dan çıkan ve çok sayıda yaşam alanına cen vererek ve Anadolu’nun beline dolanarak akan, Samsun’un Bafra ilçesinden Karadeniz’e dökülen, Türkiye’nin en uzun nehri Kızılırmak’ın pek çok öyküsü bulunmaktadır. Bu yazı ise; Kırmızı örtülü kaynağından Avanos’a dek, Kızılırmak kıyısını seyirlik yol güzergahı olarak seçen atlı turistlerle birlikte; balonla, atla ve yaya olarak, peri bacalarının yer üstü ve yeraltı sırdaş mazgal öykülerine tanık olmanız; bağ evlerinden yankılanan kirkit seslerine eşlik eden, pekmez yapan güzellerin ağıt, ninni ve sevda bozlakları ile iç içe girip akan, sulu sepken ve çağlayarak Kızılırmak suyuna karışan göz yaşlarının sırdaş ve bildik yalın ve süssüz, bir o kadarda imge yüklü öyküsüdür… Kızılırmak’ın bir başka sevda öyküsüne esin kaynağı olduğu, Avanos’un belleğine kazınan, sıradan bir yaşanmışlıktır. Yoleri gezgin derviş rehberliğinde ve şiir sıcaklığında; Kızılırmak kıyısında, dört mevsim, farklı güzellik ve özelliğe sahip olan Avanos’un konuksever, dost insanları sizi çağırıyor, yeniden… Her zaman ve her koşulda…

Dursun Özden

www.dursunozden.com.tr

SONY DSC

iç gezi.

Yoruma kapalı.

shared on wplocker.com