﻿{"id":96,"date":"2013-09-02T15:05:57","date_gmt":"2013-09-02T12:05:57","guid":{"rendered":"http:\/\/www.liliumreklam.com\/dur\/?p=96"},"modified":"2018-06-08T20:52:18","modified_gmt":"2018-06-08T17:52:18","slug":"turfan-kariz-cenneti-belgesel-arastirma","status":"publish","type":"post","link":"http:\/\/www.dursunozden.com.tr\/?p=96","title":{"rendered":"UYGARLIK HAR\u0130KASI UYGUR KARIZLARI (Belgesel-Ara\u015ft\u0131rma)"},"content":{"rendered":"<div>\n<h1 style=\"text-align: center;\"><span style=\"color: #ff0000;\"><span style=\"font-family: arial black,avant garde;\"><strong><span style=\"font-size: small;\"><span style=\"color: #0000ff; font-family: terminal, monaco; font-size: 8pt;\">Suyun &#8220;aziz&#8221; ruhu, renklerin ve farkl\u0131l\u0131klar\u0131n suda yans\u0131mas\u0131<\/span><br \/>\n<span style=\"color: #ff0000; font-family: terminal, monaco; font-size: 8pt;\"><strong><span style=\"color: #ff0000;\"><strong><img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" style=\"float: right; margin-left: 5px; margin-right: 5px; border: 0px;\" alt=\"\" src=\"images\/stories\/dg_pictures\/39817C6D6842-1.jpg\" width=\"111\" height=\"109\" border=\"0\" \/><\/strong><\/span><\/strong><\/span><\/span><\/strong><\/span><\/span><\/h1>\n<\/div>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: terminal, monaco; font-size: 8pt;\"><strong>Yaz\u0131n\u0131n icad\u0131nda \u00f6nce Orta Asya T\u00fcrklerinin resmi dini iken, \u015fimdilerde yaln\u0131zca bir k\u00fclt\u00fcr VE YA\u015eAM TARZI olan &#8220;KAM&#8221; ya da &#8220;\u015eAMAN\u0130ZM&#8221;in ya\u015fayan izlerini ara\u015ft\u0131r\u0131yoruz. Uygur, Altay ve Tuva b\u00f6lgeleri, bu izlerin ya\u015fand\u0131\u011f\u0131 en zengin co\u011frafyalard\u0131r. \u00c7in&#8217;in Hasreddin Hocas\u0131 &#8220;<span style=\"color: #ff0000;\">AFAND\u0130&#8221;<span style=\"color: #000000;\">nin n\u00fckteli s\u00f6zleri<\/span><\/span><span style=\"color: #000000;\">\u00a0i<\/span>le hasta ruhlarla, k\u00f6t\u00fcl\u00fcklerle ve kirliliklerle alay ediyoruz. Onlar\u0131 itin g\u00f6t\u00fcne sokuyoruz&#8230; 2004&#8217;de yay\u0131nl<\/strong><strong><span style=\"color: #993300;\"><span style=\"background-color: #ffff00;\"><span style=\"color: #ff0000;\"><strong><img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" style=\"float: left; margin-left: 5px; margin-right: 5px; border: 0px;\" alt=\"\" src=\"images\/stories\/dg_pictures\/4C0F35C197E5-1.jpg\" width=\"144\" height=\"151\" border=\"0\" \/><\/strong><\/span><\/span><\/span><\/strong><strong>anan ve \u00c7ince&#8217;ye de \u00e7evrilen <span style=\"color: #0000ff;\">&#8220;Uygur Kar\u0131zlar\u0131na Yolculuk&#8221;<\/span> adl\u0131 kitab\u0131mdan hareketle; Anadolu&#8217;nun 66 yerinde ve 66 \u00fclkede; ya\u015fam kayna\u011f\u0131m\u0131z <span style=\"color: #ff0000;\"><span style=\"background-color: #00ff00;\">&#8220;SU&#8221;<\/span><\/span>yun, &#8220;Su gibi aziz olman\u0131n&#8221; ve &#8220;birlikte ya\u015fama k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fcn&#8221; \u00f6nemini vurgulayan, insanl\u0131k tarihinin yeniden yaz\u0131lmas\u0131na kaynak olacak ve &#8220;bir uygarl\u0131k harikas\u0131&#8221; olan; <span style=\"background-color: #ffff00;\">&#8220;<\/span><span style=\"color: #993300;\"><span style=\"background-color: #ffff00;\">Turfan Kar\u0131zlar\u0131, Anadolu Kehrizleri ve D\u00fcnyan\u0131n Ganatlar\u0131&#8221; <\/span>belgesel filmini \u00e7ektik.\u00a0<\/span><\/strong>Keriz; hayrat, enayi ya da sebil, can suyu, turkuvaz g\u00f6zl\u00fc, ay y\u00fczl\u00fc ve z\u00fcmr\u00fct sa\u00e7l\u0131 Anadolulu ya da Turfanl\u0131 &#8220;su gibi aziz&#8221; bir k\u0131z. Son sevimin ad\u0131 bedem g\u00f6zl\u00fc Badeg\u00fcl. Kar\u0131z ince buyunlu, zarif topuklu, uzun boylu, endaml\u0131, al\u0131ml\u0131, \u00e7ekici, g\u00fcng\u00f6rmemi\u015f, ak\u00e7a benizli, ya\u015fl\u0131 ve hasta&#8230; Kar\u0131z, tanr\u0131n\u0131n ilk a\u015fk\u0131 ve son k\u0131z\u0131 bir melek&#8230; Aya\u011f\u0131n\u0131 <strong>Taklamakan \u00c7\u00f6l\u00fc<\/strong>&#8216;ne uzatm\u0131\u015f ve s\u0131rt\u0131n\u0131 <strong>Tanr\u0131 Da\u011flar\u0131\u2019<\/strong>na yaslam\u0131\u015f, <strong>Turfan<\/strong>\u2019a ota\u011f kurmu\u015f, su ba\u015f\u0131n\u0131 yurt tutmu\u015f nice kaan, imparator, \u015fah, bey, komutan, dervi<img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" style=\"margin: 6px; float: right;\" alt=\"\" src=\"images\/stories\/dg_originals\/9079CA2D8C10-1.jpg\" width=\"176\" height=\"190\" \/>\u015f ve destan-masal kahramanlar\u0131na g\u00fc\u00e7 vermi\u015f, kayna\u011f\u0131nda ya\u015fam ve bereket f\u0131\u015fk\u0131ran can su&#8230; Yoluna kurban o<span style=\"color: #ff0000;\"><strong><img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" style=\"margin-left: 5px; margin-right: 5px; border-width: 0px; float: left;\" alt=\"\" src=\"images\/stories\/dg_pictures\/B91C470C5E50-1.jpg\" width=\"150\" height=\"172\" \/><\/strong><\/span>ldu\u011fum Ker\u0131z&#8230; <strong>Yeralt\u0131ndaki \u00c7in Seddi&#8230;<\/strong> \u0130nsanl\u0131k tarihinin izi. Bir uygarl\u0131k harikas\u0131&#8230; \u0130pek Yolu, a\u015fk yolu&#8230; Birlikte ya\u015fama hali&#8230; Sevda k\u00fclt\u00fcr\u00fc&#8230; \u015eiir ekini&#8230; Sevdam\u0131z\u0131n suland\u0131\u011f\u0131, bedenimizi saran a tardamar a\u011f\u0131&#8230; Kan g\u00fcl\u00fc, can yolu&#8230; Su yolu Kar\u0131z-keriz-kerhiz-ganat-aflaj&#8230; Asya\u2019n\u0131neline dolana dolana akan alt\u0131n kemerli ya\u015fam su&#8230; Da\u011fda tufan, \u00e7\u00f6lde umut&#8230; Kar\u0131z yeralt\u0131 su kemerleri, binlerce y\u0131ld\u0131r insanl\u0131k neslinin devam\u0131 i\u00e7in ayakta duruyor&#8230; Sevdal\u0131, g\u00fczel, ya\u015fl\u0131 ve hasta&#8230; Ker\u0131zler ya\u015famal\u0131&#8230; Ker\u0131z, sevgiyi sebil eyleyen dizelerde ya\u015f\u0131yor&#8230; <strong><span style=\"color: #3366ff;\">Keriz i\u00e7imizde&#8230; Hepimiz biraz keriziz&#8230;<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #0000ff;\">\u201cSu ba\u015f\u0131nda <\/span><span style=\"color: #0000ff;\">durmu\u015f<\/span><span style=\"color: #0000ff;\">uz<\/span><span style=\"color: #0000ff;\"> \/ \u00e7\u0131nar ve ben \/ bir de g\u00f6lgemiz&#8230;\u201d <\/span>(<strong><span style=\"color: #0000ff;\">Masallar Masal\u0131<\/span><\/strong> &#8211; Naz\u0131m Hikmet Ran). \u00c7inli \u015eair Mao Zedung <strong><span style=\"color: #008000;\">\u201cSar\u0131 Turna Ku\u015funun <\/span><\/strong><strong><span style=\"color: #008000;\">E<\/span><\/strong><strong><span style=\"color: #008000;\">vi\u201d <\/span><\/strong>\u015fiirinde, Tanr\u0131 Da\u011flar\u0131 ve Turfan b\u00f6lgesini \u015fu dizelerle betimler(1935): \u201c<span style=\"color: #008000;\"><em>Sar\u0131 turna ku\u015fu gitmi\u015f, kimbilir ne yana \/ <\/em><\/span><span style=\"color: #008000;\"><em>Bu<\/em><\/span><span style=\"color: #008000;\"><em>ev kalm\u0131\u015f geriye, yolcuya s\u0131\u011f\u0131nak sank<\/em><\/span><span style=\"color: #008000;\"><em>i \/ Bu b\u00fcy\u00fck az<\/em><\/span><span style=\"color: #008000;\"><em>g\u0131n \u0131rma\u011f\u0131 suluyorum \u015farab\u0131mla \/ Dalgalar\u0131 i\u00e7imde kabar\u0131yor bir <\/em><\/span><span style=\"color: #008000;\"><em>deniz <\/em><\/span><span style=\"color: #008000;\"><em>g<\/em><\/span><span style=\"color: #008000;\"><em>ibi \/ Kartallar d\u00f6v\u00fcyor bulutlar\u0131n sonsuzlu\u011funu \/ \u015earab\u0131mla suluyorum ay\u0131n y\u0131kad<span style=\"color: #ff0000;\"><span style=\"font-family: arial black,avant garde;\"><strong><span style=\"font-size: small;\"><img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" style=\"margin: 5px; float: left; border: 0px;\" alt=\"\" src=\"images\/stories\/dg_pictures\/7212B42DC368-1.jpg\" width=\"118\" height=\"115\" border=\"0\" \/><\/span><\/strong><\/span><\/span>\u0131\u011f\u0131 dalgalar\u0131 \/ Kud<\/em><\/span><span style=\"color: #008000;\"><em>urmu\u015f <\/em><\/span><span style=\"color: #008000;\"><em>\u0131r<\/em><\/span><span style=\"color: #008000;\"><em>maklar v<\/em><\/span><span style=\"color: #008000;\"><em>e <\/em><\/span><span style=\"color: #008000;\"><em>da\u011flar \/ G\u00f6ky\u00fcz\u00fcn\u00fc deler tepelerin sivrili\u011fini t\u00f6rp\u00fclemeden <\/em><\/span><span style=\"color: #008000;\"><em>\/ G\u00f6ky\u00fcz\u00fc bel verir, Da\u011flar onun des<\/em><\/span><span style=\"color: #008000;\"><em>te\u011fi \/ Derince bir suy<\/em><\/span><span style=\"color: #008000;\"><em>olu ba\u011flar, g\u00fcne<\/em><\/span><span style=\"color: #008000;\"><em>yi kuzeye \/ Sisin ve \u00e7i\u011fin ya\u011fd\u0131\u011f\u0131 geni<\/em><\/span><span style=\"color: #008000;\"><em>\u015f Turfan \u00fcst\u00fcne&#8230;\u201d<\/em><\/span><span style=\"color: #0000ff;\"> Anadolu, Azerbaycan, \u0130ran, Suriye, U<\/span><span style=\"color: #0000ff;\">mman, Peru,<\/span><span style=\"color: #008000;\"><em><img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" style=\"margin: 5px; float: right; border: 0px;\" alt=\"\" src=\"images\/stories\/dg_pictures\/796530FC566C-1.jpg\" width=\"148\" height=\"132\" border=\"0\" \/><\/em><\/span><span style=\"color: #0000ff;\"> ABD ve d\u00fcnyan\u0131n farkl\u0131 yerlerinde bulunan ve <strong><span style=\"color: #33cccc;\">t\u00fcm insanl\u0131\u011f\u0131n ortak <\/span><\/strong><\/span><span style=\"color: #0000ff;\"><strong><span style=\"color: #33cccc;\">tarihi miras\u0131 <\/span><\/strong>olan kar\u0131z-ganat-aflaj-kerhizlerin yan\u0131<\/span><span style=\"color: #0000ff;\"> s\u0131<\/span><span style=\"color: #0000ff;\">r<\/span><span style=\"color: #0000ff;\">a;<\/span><span style=\"color: #000080;\"><strong>\u00c7<\/strong><\/span><span style=\"color: #000080;\"><strong>in Halk C<\/strong><\/span><span style=\"color: #000080;\"><strong>umhuriyeti\/Sinciang-Uygur \u00d6zerk B\u00f6lgesi<\/strong>&#8216;<\/span><span style=\"color: #000080;\">nde bu g\u00fcn hala kullan\u0131lan, <strong>2500 y\u0131ll\u0131k <\/strong>uygarl\u0131k harikas\u0131 olan <strong>Kar\u0131zlar,<\/strong> Taklamakan <\/span><span style=\"color: #000080;\">\u00c7\u00f6l\u00fc&#8217;n\u00fcn <strong>110 metre<\/strong> alt\u0131nda ve toplam <strong>5 <\/strong><\/span><span style=\"color: #000080;\"><strong>bin 100 kilometre<\/strong><\/span><span style=\"color: #000080;\"> uzunlu\u011funda olup, Tanr\u0131 Da\u011flar\u0131\u2019ndan <strong>Turfan havzas\u0131na-<\/strong>\u015fehrine su getirmek amac\u0131yla, <strong>Uygur T\u00fcrkleri <\/strong>taraf\u0131n<\/span><span style=\"color: #000080;\">dan yap\u0131lm<\/span><span style=\"color: #000080;\">\u0131\u015f.<\/span><\/p>\n<p>Orta Asya\u2019da bulunan antik uygarl\u0131k harikas\u0131 olan Kar\u0131z su kanallar\u0131, Tanr\u0131 D<img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" style=\"margin: 5px; float: left; border: 0px;\" alt=\"\" src=\"images\/stories\/dg_pictures\/3AC154DE1334-1.jpg\" width=\"212\" height=\"217\" border=\"0\" \/>a\u011flar\u0131\u2019ndan ve yeralt\u0131 kaynaklar\u0131ndan Turfan\u2019a su getiren, \u00e7\u00f6l\u00fcn alt\u0131nda 110 metre derinlikte ve toplam 5 bin kilometre uzunlu\u011fundaki yeralt\u0131 su t\u00fcneli, T\u00fcrklerin yarat\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u00f6zetliyor. Kar\u0131z harikas\u0131; Orta Asya\u2019daki yerle\u015fik ya\u015fam, kentle\u015fme k\u00fclt\u00fcr\u00fc, mimari planlama, haritac\u0131l\u0131k ve bir teknoloji harikas\u0131 olarak insan yarat\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n doruklar\u0131ndan<span style=\"color: #ff0000;\"><span style=\"font-family: arial black,avant garde;\"><strong><span style=\"font-size: small;\"><img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" style=\"margin: 5px; float: right; border: 0px;\" alt=\"\" src=\"images\/stories\/dg_pictures\/EAA3949BD420-1.jpg\" width=\"121\" height=\"118\" border=\"0\" \/><\/span><\/strong><\/span><\/span> biri. \u015eimdiye dek bat\u0131n\u0131n, Avrupamerkezli tarih\u00e7ilerin yazd\u0131klar\u0131; \u201cT\u00fcrkler, hi\u00e7 bir zaman yerle\u015fik olamad\u0131. At \u00fcst\u00fcnde, \u00e7ad\u0131rlarda ve suba\u015flar\u0131nda s\u00fcrekli g\u00f6\u00e7ebe toplum bi\u00e7iminde ya\u015farlard\u0131. Sava\u015f\u00e7\u0131 ve barbard\u0131lar&#8230;\u201d \u015feklindeki savlar\u0131 \u00e7\u00fcr\u00fcten bir tarihi ger\u00e7ek olan Kar\u0131z Su T\u00fcneli, \u00c7in Halk Cumhuriyeti\u2019nin Uygur \u00d6zerk B\u00f6lgesi\u2019nde bulunan ve Tanr\u0131 Da\u011flar\u0131\u2019ndan Turfan \u015fehrine kadar yer alt\u0131nda uzanan ve \u00c7in Seddi\u2019nden sonra d\u00fcnyan\u0131n ikinci uygarl\u0131k harikas\u0131 olarak de\u011ferlendiriliyor. Bu g\u00fcn oldu\u011fu gibi, d\u00fcnde \u201cAvrasya T\u00fcrk Uygarl\u0131\u011f\u0131\u201d hep vard\u0131 ve \u00f6ndeydi&#8230; Bat\u0131, daha uygarl\u0131kla tan\u0131\u015fmadan, Orta Asya ve Anadolu T\u00fcrkleri; 12 bin y\u0131l \u00f6nce yerle\u015fik toplum d\u00fczeni i\u00e7inde ya\u015f\u0131yordu. \u00c7al\u0131\u015fkan, payla\u015fan, dayan\u0131\u015fan, \u00fcretken, g\u00fc\u00e7l\u00fc, bar\u0131\u015fc\u0131l, imece ve sebil ya\u015fam bi\u00e7imini ilke edinen T\u00fcrkler; yerle\u015fik \u00fcretim ili\u015fkisinin \u00f6rneklerini sergilemi\u015flerdir. Kentsel k\u00fclt\u00fcr, alt yap\u0131, mimari doku, tar\u0131m ve sulama sistemindeki ileri in\u015faat uygulamas\u0131 ve de 2500 y\u0131l \u00f6nce Kar\u0131z \u00f6rne\u011finde g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc gibi T\u00fcrklerin, \u015fehirle\u015fme ve ileri teknik donan\u0131mlara sahip uygar bir topluluk oldu\u011fu anla\u015f\u0131l\u0131yor. \u201cT\u00fcrk\u201d s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc yaln\u0131zca bir \u0131rk\u0131n ad\u0131 olarak tan\u0131mlamak yerine, k\u00f6kleri tarihin derinliklerinde olan ve t\u00fcm Anakara\u2019larda ya\u015fayan bir \u201ck\u00fclt\u00fcr\u201d\u00fcn ad\u0131d\u0131r&#8230; Bilge Kaan\u2019\u0131n dedi\u011fi gibi: \u201csilkinip, \u00f6z\u00fcm\u00fcze d\u00f6nmeliyiz!..\u201d Masallar, destanlar, t\u00fcrk\u00fcler, \u015fiirler, folklor, tarih ve k\u00fclt\u00fcr\u00fcm\u00fcz gibi kaynaklardan beslenmeliyiz&#8230; Bu bizim, bat\u0131n\u0131n \u201cK\u00fcresel k\u00fclt\u00fcr ku\u015fatma ve yok etme projesi\u201d kar\u015f\u0131s\u0131nda; dilimiz ba\u015fta olmak \u00fczere, k\u00fclt\u00fcrel benli\u011fimizi koruyacak ve ya\u015fatacak, \u00f6z kaynaklar\u0131m\u0131zd\u0131r&#8230; Bu, i\u00e7sel bir yolculu\u011fun ilk ad\u0131mlar\u0131d\u0131r&#8230; Kar\u0131z, tarihimize sahip \u00e7\u0131kman\u0131n onurudur&#8230;<br \/>\n\u201cKar\u0131z\u201d s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fc; kehriz, la\u011fam ve yeralt\u0131 suyolu demektir. Suyun akt\u0131\u011f\u0131 yeralt\u0131 kanal\u0131 anlam\u0131na gelen \u201cte\u015fme\u201d olarak da s\u00f6ylenmekte. Asl\u0131nda, b\u00f6lgede Kar\u0131z\u2019\u0131n yap\u0131m\u0131nda kullan\u0131lan baz\u0131 T\u00fcrk\u00e7e k\u00f6kenli s\u00f6zc\u00fcklerden de anla\u015f\u0131laca\u011f\u0131 gibi, bu uygarl\u0131k harikas\u0131n\u0131 yapanlar\u0131n T\u00fcrk oldu\u011fu anla\u015f\u0131lmakta. \u00d6rne\u011fin: Tuynuk: Kuyu. Kurutka: Sert \u00e7amur. K\u00fcz: Kaynak. Kariz\u00e7i: Kuyu kazan ki\u015fi. Geltek\u00e7i: Hayvan s\u00fcr\u00fcc\u00fcs\u00fc. Yuklima: Kuyu a\u011fz\u0131na konulan \u00f6rt\u00fc. Tirek: Direk. Yanl\u0131k: Yana konulan tahta. \u00c7ukka: Tehlike i\u015fareti. Su\u011fuk \u00e7\u00fc\u015f\u00fc\u015f: So\u011fuk havan\u0131n i\u00e7eri girmesi. Su\u011fuk\u00e7i: Sucu ki\u015fi. Kuduk seviti: \u00c7ubuktan \u00f6r\u00fclm\u00fc\u015f k\u00fc\u00e7\u00fck sepet. Ketmin: Kazma, kaz\u0131c\u0131. \u00c7\u0131\u011fr\u0131k: \u00e7amur makinas\u0131(elle). Ya\u011f: Ya\u011f. \u0130lmek: Dut ya da karaa\u011fa\u00e7 \u00e7atal\u0131ndan yap\u0131lan tarak. Tilma: \u0130lk kuyunun ba\u015f\u0131&#8230;vb.<br \/>\nKar\u0131z, deniz seviyesinin alt\u0131nda kalan tar\u0131m alanlar\u0131na, k\u00f6ylere ve yerle\u015fim merkezlerine suyu ta\u015f\u0131maya yarayan yatay ve d\u00fc\u015fey teralt\u0131 su tenelleri-galarileridir. Bu kanallar\u0131 yakla\u015f\u0131k 100 metre yeralt\u0131nda konumland\u0131rman\u0131n amac\u0131, g\u00fczergah\u0131n ge\u00e7ti\u011fi \u00e7\u00f6lde ortalama +48 derecenin bulundu\u011fu hava ko\u015fullar\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclerek, s\u0131z\u0131nt\u0131 ve buharla\u015fmadan kaynaklanan su kay\u0131plar\u0131n\u0131 azalmakt\u0131r. Bir kar\u0131z tamamen yer \u00e7ekimi kuvveti ile i\u015flemektedir. Bu \u015fekilde tasarlan\u0131p, keni i\u00e7indeki e\u011fim dikkate al\u0131narak suyun do\u011fal e\u011fimi ve akar kotu, iki kar\u0131z aras\u0131nda e\u011fim hesab\u0131 ile yap\u0131lm\u0131\u015f olup, pompa gereksinimini ortadan kald\u0131rm\u0131\u015ft\u0131r. \u00d6rne\u011fin: Turfan\u2019a ba\u011fl\u0131 Pi\u00e7an ile Dalankariz il\u00e7eleri aras\u0131ndaki kar\u0131z uzunlu\u011fu 8 km. olup, 190 adet kuyu bulunmaktad\u0131r. Kuyular aras\u0131ndaki kot fark\u0131ndan anla\u015f\u0131laca\u011f\u0131 gibi, kar\u0131z i\u00e7inde suyun do\u011fal akar e\u011fimi en az %1\u2019dir. Bu e\u011fim ise, kot ve koordinatl\u0131 Topo\u011frafya hesaplar\u0131 ve \u00d6l\u00e7me Bilgisi-Jeodezi- uygulama tekni\u011fi a\u00e7\u0131s\u0131ndan olduk\u00e7a idealdir. Suyun kayna\u011f\u0131 ile son noktas\u0131 aras\u0131ndaki uzakl\u0131\u011f\u0131n 5 bin km. oldu\u011funu g\u00f6r\u00fcnce, Kar\u0131z yeralt\u0131 su kanallar\u0131n\u0131n 2500 y\u0131l \u00f6nceki bilgi ve teknoloji ile kusursuz yap\u0131m\u0131 ve de bu g\u00fcn hala \u00f6nemli bir b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fcn kullan\u0131l\u0131r olmas\u0131, bir uygarl\u0131k harikas\u0131 olarak tan\u0131mlanmakta&#8230;<br \/>\nTurfan b\u00f6lgesi, ilgin\u00e7 bulgulara tan\u0131kl\u0131k ediyor. 1959 y\u0131l\u0131nda 5. yy.\u2019a ait bir mezardan kavun \u00e7ekirde\u011fi, bu\u011fday ve pamuk tohumlar\u0131 bulundu. Bu b\u00f6lgedeki ileri tar\u0131m ve tarihi bulgular, M\u0131s\u0131r Nil Deltas\u0131 ve Pramitlerden geri kalmayacak cinsten&#8230; K\u00f6kleri 15 bin y\u0131la varan Animist ve \u015eaman T\u00fcrklerin t\u0131p ve \u015fifa alan\u0131ndaki ileri uygulamalar\u0131n\u0131n kal\u0131nt\u0131lar\u0131, b\u00f6lgede uygarl\u0131k kuran T\u00fcrk-Mo\u011fal k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fcn izlerini ta\u015f\u0131makta&#8230;<br \/>\nTurfan b\u00f6lgesindeki yeralt\u0131 antik Kar\u0131z uygarl\u0131k harikas\u0131, art\u0131k tehlike sinyalleri veriyor. 1957 y\u0131l\u0131nda suyu akan kar\u0131z say\u0131s\u0131 1237 ve 563 milyon metrek\u00fcp su ta\u015f\u0131r durumda iken, bu g\u00fcn ise suyu akan kar\u0131z say\u0131s\u0131 446 ve 149 milyon metrek\u00fcp su ta\u015f\u0131maktad\u0131r. Yani insanl\u0131\u011f\u0131n yaratt\u0131\u011f\u0131 ve buldu\u011fu bu mucize yap\u0131, yok olma tehlikesiyle kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131yad\u0131r.<br \/>\nKar\u0131z\u2019\u0131, UNESCO\u2019nun sahip \u00e7\u0131karak, korumaya almas\u0131 gerekmektedir. Konuyla ilgili olarak, \u00c7in Halk Cumhuriyeti Dan\u0131\u015fma Meclisi, \u00c7in Milliyetler \u00dcniversitesi Uygur Dili B\u00f6l\u00fcm\u00fc, Urum\u00e7i \u00dcniversitesi Tarih ve T\u00fcrkoloji B\u00f6l\u00fcm\u00fc, Turfan Ziraat M\u00fchendisli\u011fi Fak\u00fcltesi, Kar\u0131z Ara\u015ft\u0131rma Kurumu(Enstit\u00fcs\u00fc) ve Urum\u00e7i Valili\u011fi gibi kurulu\u015flar \u00e7e\u015fitli \u00e7al\u0131\u015fmalar yapmakta. Ama olduk\u00e7a yetersiz&#8230;<br \/>\n2500 y\u0131ll\u0131k Kar\u0131z, yok olmamal\u0131&#8230; Kar\u0131z, \u00c7in topraklar\u0131nda. \u00c7in Seddi gibi bir uygarl\u0131k harikas\u0131 olan Kar\u0131z, t\u00fcm insanl\u0131\u011f\u0131n ortak k\u00fclt\u00fcr miras\u0131 olarak kurtar\u0131lmay\u0131 beklemekte&#8230;<br \/>\n\u015eaman T\u00fcrklerin i\u00e7inde ye\u015feren \u201cSevgi-Hayat A\u011fac\u0131\u201dn\u0131n bar\u0131\u015f kokan \u00e7i\u00e7eklerini ya\u015fatmak ve Avrasya k\u00fclt\u00fcr\u00fc ile bezemek i\u00e7in, bat\u0131n\u0131n \u201cAvrupamerkezli\u201d k\u00fcresel k\u00fclt\u00fcr ablukas\u0131na kar\u015f\u0131, Kar\u0131z\u2019\u0131 kurtarmal\u0131y\u0131z&#8230; Kar\u0131z tarih anan\u0131n bize emaneti, sevdal\u0131s\u0131, ince ve uzun boylu, g\u00fcn g\u00f6rmemi\u015f-sar\u0131 sa\u00e7l\u0131 bir g\u00fczel k\u0131z\u0131&#8230; Kar\u0131z\u2019\u0131n yazg\u0131s\u0131 elimizde&#8230; Ya\u015fas\u0131n Kar\u0131z!&#8230;<br \/>\nKe\u015ffedilen yeni T\u00fcrk uygarl\u0131klar\u0131 ile Avrasya tarihi, yeniden yaz\u0131lacak&#8230;<br \/>\nozdendursun@gmail.com<\/p>\n<p>Kaynak: <strong>UYGUR HAR\u0130KASI KARIZLAR \u00a0\/ Dursun \u00d6zden, Kategori Yay\u0131nlar\u0131, 2017, \u0130stanbul<\/strong><br \/>\n<a href=\"http:\/\/www.dursunozden.com.tr\/wp-content\/uploads\/2017\/05\/kitaplar-4-1.jpg\"><img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" class=\"aligncenter size-full wp-image-4228\" alt=\"kitaplar-4 (1)\" src=\"http:\/\/www.dursunozden.com.tr\/wp-content\/uploads\/2017\/05\/kitaplar-4-1.jpg\" width=\"1691\" height=\"589\" srcset=\"http:\/\/www.dursunozden.com.tr\/wp-content\/uploads\/2017\/05\/kitaplar-4-1.jpg 1691w, http:\/\/www.dursunozden.com.tr\/wp-content\/uploads\/2017\/05\/kitaplar-4-1-500x174.jpg 500w, http:\/\/www.dursunozden.com.tr\/wp-content\/uploads\/2017\/05\/kitaplar-4-1-1024x356.jpg 1024w\" sizes=\"(max-width: 1691px) 100vw, 1691px\" \/><\/a><a href=\"http:\/\/www.dursunozden.com.tr\/wp-content\/uploads\/2013\/09\/1748506.jpg\"><img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" class=\"aligncenter size-full wp-image-3371\" alt=\"1748506\" src=\"http:\/\/www.dursunozden.com.tr\/wp-content\/uploads\/2013\/09\/1748506.jpg\" width=\"608\" height=\"458\" srcset=\"http:\/\/www.dursunozden.com.tr\/wp-content\/uploads\/2013\/09\/1748506.jpg 608w, http:\/\/www.dursunozden.com.tr\/wp-content\/uploads\/2013\/09\/1748506-398x300.jpg 398w\" sizes=\"(max-width: 608px) 100vw, 608px\" \/><\/a><a href=\"http:\/\/www.dursunozden.com.tr\/wp-content\/uploads\/2015\/10\/89A862F5535A-1.jpg\"><img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" class=\"aligncenter size-full wp-image-3191\" alt=\"89A862F5535A-1\" src=\"http:\/\/www.dursunozden.com.tr\/wp-content\/uploads\/2015\/10\/89A862F5535A-1.jpg\" width=\"430\" height=\"323\" srcset=\"http:\/\/www.dursunozden.com.tr\/wp-content\/uploads\/2015\/10\/89A862F5535A-1.jpg 430w, http:\/\/www.dursunozden.com.tr\/wp-content\/uploads\/2015\/10\/89A862F5535A-1-399x300.jpg 399w\" sizes=\"(max-width: 430px) 100vw, 430px\" \/><\/a><a href=\"http:\/\/www.dursunozden.com.tr\/wp-content\/uploads\/2013\/09\/1a.jpg\"><img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" class=\"aligncenter size-full wp-image-744\" alt=\"1a\" src=\"http:\/\/www.dursunozden.com.tr\/wp-content\/uploads\/2013\/09\/1a.jpg\" width=\"221\" height=\"320\" srcset=\"http:\/\/www.dursunozden.com.tr\/wp-content\/uploads\/2013\/09\/1a.jpg 221w, http:\/\/www.dursunozden.com.tr\/wp-content\/uploads\/2013\/09\/1a-207x300.jpg 207w\" sizes=\"(max-width: 221px) 100vw, 221px\" \/><\/a><a href=\"http:\/\/www.dursunozden.com.tr\/wp-content\/uploads\/2013\/09\/17BA2A93FC0F-1.jpg\"><img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" class=\"aligncenter size-full wp-image-584\" alt=\"17BA2A93FC0F-1\" src=\"http:\/\/www.dursunozden.com.tr\/wp-content\/uploads\/2013\/09\/17BA2A93FC0F-1.jpg\" width=\"321\" height=\"179\" srcset=\"http:\/\/www.dursunozden.com.tr\/wp-content\/uploads\/2013\/09\/17BA2A93FC0F-1.jpg 321w, http:\/\/www.dursunozden.com.tr\/wp-content\/uploads\/2013\/09\/17BA2A93FC0F-1-300x167.jpg 300w\" sizes=\"(max-width: 321px) 100vw, 321px\" \/><\/a><a href=\"http:\/\/www.dursunozden.com.tr\/wp-content\/uploads\/2013\/09\/hosicimlikariz.jpg\"><img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" class=\"aligncenter size-full wp-image-620\" alt=\"hosicimlikariz\" src=\"http:\/\/www.dursunozden.com.tr\/wp-content\/uploads\/2013\/09\/hosicimlikariz.jpg\" width=\"1235\" height=\"1030\" srcset=\"http:\/\/www.dursunozden.com.tr\/wp-content\/uploads\/2013\/09\/hosicimlikariz.jpg 1235w, http:\/\/www.dursunozden.com.tr\/wp-content\/uploads\/2013\/09\/hosicimlikariz-300x250.jpg 300w, http:\/\/www.dursunozden.com.tr\/wp-content\/uploads\/2013\/09\/hosicimlikariz-1024x854.jpg 1024w\" sizes=\"(max-width: 1235px) 100vw, 1235px\" \/><\/a><a href=\"http:\/\/www.dursunozden.com.tr\/wp-content\/uploads\/2015\/09\/21.jpg\"><img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" class=\"aligncenter size-full wp-image-3744\" alt=\"21\" src=\"http:\/\/www.dursunozden.com.tr\/wp-content\/uploads\/2015\/09\/21.jpg\" width=\"2021\" height=\"2268\" srcset=\"http:\/\/www.dursunozden.com.tr\/wp-content\/uploads\/2015\/09\/21.jpg 2021w, http:\/\/www.dursunozden.com.tr\/wp-content\/uploads\/2015\/09\/21-267x300.jpg 267w, http:\/\/www.dursunozden.com.tr\/wp-content\/uploads\/2015\/09\/21-648x728.jpg 648w\" sizes=\"(max-width: 2021px) 100vw, 2021px\" \/><\/a><a href=\"http:\/\/www.dursunozden.com.tr\/wp-content\/uploads\/2017\/02\/22.jpg\"><img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" class=\"aligncenter size-full wp-image-3942\" alt=\"22\" src=\"http:\/\/www.dursunozden.com.tr\/wp-content\/uploads\/2017\/02\/22.jpg\" width=\"505\" height=\"326\" srcset=\"http:\/\/www.dursunozden.com.tr\/wp-content\/uploads\/2017\/02\/22.jpg 505w, http:\/\/www.dursunozden.com.tr\/wp-content\/uploads\/2017\/02\/22-464x300.jpg 464w\" sizes=\"(max-width: 505px) 100vw, 505px\" \/><\/a><a href=\"http:\/\/www.dursunozden.com.tr\/wp-content\/uploads\/2017\/02\/24.jpg\"><img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" class=\"aligncenter size-full wp-image-3947\" alt=\"24\" src=\"http:\/\/www.dursunozden.com.tr\/wp-content\/uploads\/2017\/02\/24.jpg\" width=\"3072\" height=\"2304\" srcset=\"http:\/\/www.dursunozden.com.tr\/wp-content\/uploads\/2017\/02\/24.jpg 3072w, http:\/\/www.dursunozden.com.tr\/wp-content\/uploads\/2017\/02\/24-400x300.jpg 400w, http:\/\/www.dursunozden.com.tr\/wp-content\/uploads\/2017\/02\/24-970x728.jpg 970w\" sizes=\"(max-width: 3072px) 100vw, 3072px\" \/><\/a><a href=\"http:\/\/www.dursunozden.com.tr\/wp-content\/uploads\/2017\/02\/DSC00347.jpg\"><img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" class=\"aligncenter size-full wp-image-3949\" alt=\"DSC00347\" src=\"http:\/\/www.dursunozden.com.tr\/wp-content\/uploads\/2017\/02\/DSC00347.jpg\" width=\"2877\" height=\"1978\" srcset=\"http:\/\/www.dursunozden.com.tr\/wp-content\/uploads\/2017\/02\/DSC00347.jpg 2877w, http:\/\/www.dursunozden.com.tr\/wp-content\/uploads\/2017\/02\/DSC00347-436x300.jpg 436w, http:\/\/www.dursunozden.com.tr\/wp-content\/uploads\/2017\/02\/DSC00347-1024x704.jpg 1024w\" sizes=\"(max-width: 2877px) 100vw, 2877px\" \/><\/a><a href=\"http:\/\/www.dursunozden.com.tr\/wp-content\/uploads\/2017\/02\/DSC00382.jpg\"><img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" class=\"aligncenter size-full wp-image-3950\" alt=\"DSC00382\" src=\"http:\/\/www.dursunozden.com.tr\/wp-content\/uploads\/2017\/02\/DSC00382.jpg\" width=\"3067\" height=\"1854\" srcset=\"http:\/\/www.dursunozden.com.tr\/wp-content\/uploads\/2017\/02\/DSC00382.jpg 3067w, http:\/\/www.dursunozden.com.tr\/wp-content\/uploads\/2017\/02\/DSC00382-496x300.jpg 496w, http:\/\/www.dursunozden.com.tr\/wp-content\/uploads\/2017\/02\/DSC00382-1024x619.jpg 1024w\" sizes=\"(max-width: 3067px) 100vw, 3067px\" \/><\/a><a href=\"http:\/\/www.dursunozden.com.tr\/wp-content\/uploads\/2017\/02\/DSC00312.jpg\"><img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" class=\"aligncenter size-full wp-image-3941\" alt=\"DSC00312\" src=\"http:\/\/www.dursunozden.com.tr\/wp-content\/uploads\/2017\/02\/DSC00312.jpg\" width=\"3072\" height=\"2304\" srcset=\"http:\/\/www.dursunozden.com.tr\/wp-content\/uploads\/2017\/02\/DSC00312.jpg 3072w, http:\/\/www.dursunozden.com.tr\/wp-content\/uploads\/2017\/02\/DSC00312-400x300.jpg 400w, http:\/\/www.dursunozden.com.tr\/wp-content\/uploads\/2017\/02\/DSC00312-970x728.jpg 970w\" sizes=\"(max-width: 3072px) 100vw, 3072px\" \/><\/a><a href=\"http:\/\/www.dursunozden.com.tr\/wp-content\/uploads\/2017\/04\/25.jpg\"><img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" class=\"aligncenter size-full wp-image-4142\" alt=\"25\" src=\"http:\/\/www.dursunozden.com.tr\/wp-content\/uploads\/2017\/04\/25.jpg\" width=\"456\" height=\"659\" srcset=\"http:\/\/www.dursunozden.com.tr\/wp-content\/uploads\/2017\/04\/25.jpg 456w, http:\/\/www.dursunozden.com.tr\/wp-content\/uploads\/2017\/04\/25-207x300.jpg 207w\" sizes=\"(max-width: 456px) 100vw, 456px\" \/><\/a><a href=\"http:\/\/www.dursunozden.com.tr\/wp-content\/uploads\/2013\/09\/argucva.jpg\"><img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" class=\"aligncenter size-full wp-image-4251\" alt=\"argucva\" src=\"http:\/\/www.dursunozden.com.tr\/wp-content\/uploads\/2013\/09\/argucva.jpg\" width=\"539\" height=\"407\" srcset=\"http:\/\/www.dursunozden.com.tr\/wp-content\/uploads\/2013\/09\/argucva.jpg 539w, http:\/\/www.dursunozden.com.tr\/wp-content\/uploads\/2013\/09\/argucva-397x300.jpg 397w\" sizes=\"(max-width: 539px) 100vw, 539px\" \/><\/a><a href=\"http:\/\/www.dursunozden.com.tr\/wp-content\/uploads\/2017\/07\/24.jpg\"><img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" class=\"aligncenter size-full wp-image-4422\" alt=\"24\" src=\"http:\/\/www.dursunozden.com.tr\/wp-content\/uploads\/2017\/07\/24.jpg\" width=\"3024\" height=\"2909\" srcset=\"http:\/\/www.dursunozden.com.tr\/wp-content\/uploads\/2017\/07\/24.jpg 3024w, http:\/\/www.dursunozden.com.tr\/wp-content\/uploads\/2017\/07\/24-311x300.jpg 311w, http:\/\/www.dursunozden.com.tr\/wp-content\/uploads\/2017\/07\/24-756x728.jpg 756w\" sizes=\"(max-width: 3024px) 100vw, 3024px\" \/><\/a><a href=\"http:\/\/www.dursunozden.com.tr\/wp-content\/uploads\/2017\/08\/13K.anadolu-kerizi.jpg\"><img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" class=\"aligncenter size-full wp-image-4530\" alt=\"13K.anadolu kerizi\" src=\"http:\/\/www.dursunozden.com.tr\/wp-content\/uploads\/2017\/08\/13K.anadolu-kerizi.jpg\" width=\"1200\" height=\"2128\" srcset=\"http:\/\/www.dursunozden.com.tr\/wp-content\/uploads\/2017\/08\/13K.anadolu-kerizi.jpg 1200w, http:\/\/www.dursunozden.com.tr\/wp-content\/uploads\/2017\/08\/13K.anadolu-kerizi-169x300.jpg 169w, http:\/\/www.dursunozden.com.tr\/wp-content\/uploads\/2017\/08\/13K.anadolu-kerizi-410x728.jpg 410w\" sizes=\"(max-width: 1200px) 100vw, 1200px\" \/><\/a><a href=\"http:\/\/www.dursunozden.com.tr\/wp-content\/uploads\/2015\/09\/sinciang.png\"><img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" class=\"aligncenter size-full wp-image-3115\" alt=\"sinciang\" src=\"http:\/\/www.dursunozden.com.tr\/wp-content\/uploads\/2015\/09\/sinciang.png\" width=\"960\" height=\"604\" srcset=\"http:\/\/www.dursunozden.com.tr\/wp-content\/uploads\/2015\/09\/sinciang.png 960w, http:\/\/www.dursunozden.com.tr\/wp-content\/uploads\/2015\/09\/sinciang-476x300.png 476w\" sizes=\"(max-width: 960px) 100vw, 960px\" \/><\/a><a href=\"http:\/\/www.dursunozden.com.tr\/wp-content\/uploads\/2013\/10\/68.png\"><img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" class=\"aligncenter size-full wp-image-970\" alt=\"68\" src=\"http:\/\/www.dursunozden.com.tr\/wp-content\/uploads\/2013\/10\/68.png\" width=\"448\" height=\"295\" srcset=\"http:\/\/www.dursunozden.com.tr\/wp-content\/uploads\/2013\/10\/68.png 448w, http:\/\/www.dursunozden.com.tr\/wp-content\/uploads\/2013\/10\/68-300x197.png 300w\" sizes=\"(max-width: 448px) 100vw, 448px\" \/><\/a><a href=\"http:\/\/www.dursunozden.com.tr\/wp-content\/uploads\/2013\/09\/3a1.jpg\"><img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" class=\"aligncenter size-full wp-image-745\" alt=\"3a\" src=\"http:\/\/www.dursunozden.com.tr\/wp-content\/uploads\/2013\/09\/3a1.jpg\" width=\"273\" height=\"364\" srcset=\"http:\/\/www.dursunozden.com.tr\/wp-content\/uploads\/2013\/09\/3a1.jpg 273w, http:\/\/www.dursunozden.com.tr\/wp-content\/uploads\/2013\/09\/3a1-225x300.jpg 225w\" sizes=\"(max-width: 273px) 100vw, 273px\" \/><\/a><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Suyun &#8220;aziz&#8221; ruhu, renklerin ve farkl\u0131l\u0131klar\u0131n suda yans\u0131mas\u0131 Yaz\u0131n\u0131n icad\u0131nda \u00f6nce Orta Asya T\u00fcrklerinin resmi dini iken, \u015fimdilerde yaln\u0131zca bir k\u00fclt\u00fcr VE YA\u015eAM TARZI olan &#8220;KAM&#8221; ya da &#8220;\u015eAMAN\u0130ZM&#8221;in ya\u015fayan izlerini ara\u015ft\u0131r\u0131yoruz. Uygur, Altay ve Tuva b\u00f6lgeleri, bu izlerin ya\u015fand\u0131\u011f\u0131 en zengin co\u011frafyalard\u0131r. \u00c7in&#8217;in Hasreddin Hocas\u0131 &#8220;AFAND\u0130&#8221;nin n\u00fckteli s\u00f6zleri\u00a0ile hasta ruhlarla, k\u00f6t\u00fcl\u00fcklerle ve kirliliklerle alay &#8230;<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":4142,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[65,64],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"http:\/\/www.dursunozden.com.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/96"}],"collection":[{"href":"http:\/\/www.dursunozden.com.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"http:\/\/www.dursunozden.com.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/www.dursunozden.com.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/www.dursunozden.com.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=96"}],"version-history":[{"count":2,"href":"http:\/\/www.dursunozden.com.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/96\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":4892,"href":"http:\/\/www.dursunozden.com.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/96\/revisions\/4892"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/www.dursunozden.com.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/4142"}],"wp:attachment":[{"href":"http:\/\/www.dursunozden.com.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=96"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"http:\/\/www.dursunozden.com.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=96"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"http:\/\/www.dursunozden.com.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=96"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}