\u201cAsya\u2019dan Akdeniz\u2019e bir k\u0131srak ba\u015f\u0131 gibi uzanan Anadolu\u201d<\/em>nun verimli topraklar\u0131 ve Konya Ovas\u0131 \u00e7\u00f6lle\u015fiyor<\/strong>. Nazarl\u0131k boncuk gibi konuklar\u0131na g\u00fcl\u00fcmseyen Make G\u00f6l\u00fc suyunun rengi, kanl\u0131 g\u00f6z ya\u015f\u0131 ve kahverengi olup, art\u0131k suyu da \u00e7ekilmektedir. Meke G\u00f6l\u00fc kuruyor<\/strong>, yeralt\u0131 sular\u0131 \u00e7ekiliyor, obruklar art\u0131yor, Karap\u0131nar ve \u00c7umra i\u00e7me ve kullan\u0131m suyu tehlikede\u2026 Eskiden 30 metre derinlikten \u00e7\u0131kan artezyen yeralt\u0131 suyu, \u015fimdilerde ise 400 metreden bile zor \u00e7\u0131k\u0131yor. DS\u0130 B\u00f6lge M\u00fcd\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc yetkililerin verdi\u011fi bilgiye g\u00f6re, Konya Ovas\u0131nda 76 bin adet ruhsats\u0131z ka\u00e7ak yeralt\u0131 su kuyusu bulunmaktad\u0131r. Sulu ziraat te\u015fvik edilmekte ve \u00e7ok su t\u00fcketen tar\u0131m \u00fcr\u00fcnleri cazip hale getirilmektedir. Neden? T\u00fcrkiye nereye ko\u015fuyor?<\/p>\n\n\n\n

Konya\u00a0ve\u00a0il\u00e7elerinde,\u00a0do\u011fan\u0131n\u00a0insano\u011flundan intikam\u0131na tan\u0131k oldum. Karadan ve\u00a0uzaydan g\u00f6r\u00fcnt\u00fcden de anla\u015f\u0131lan\u00a0ve giderek k\u00fc\u00e7\u00fclen Tuz G\u00f6l\u00fc, Ac\u0131 G\u00f6l ve kuruyan Meke G\u00f6l\u00fc ba\u015fta olmak \u00fczere, yer\u00fcst\u00fc ve yeralt\u0131 su kaynaklar\u0131 yok oluyor. G\u00f6ller ve tar\u0131m alanlar\u0131 \u00e7\u00f6lle\u015fiyor. Apa Baraj\u0131 ba\u015fta olmak \u00fczere, \u00f6teki barajlarda su seviyesi iyice d\u00fc\u015fm\u00fc\u015f durumda. Bey\u015fehir s\u0131n\u0131rlar\u0131nda bulunan ve 6 bin y\u0131l \u00f6nce Hititler d\u00f6neminde yap\u0131lan tarihi Eflatun P\u0131nar\u0131 ve Havuzu bak\u0131ms\u0131zl\u0131ktan d\u00f6k\u00fcl\u00fcyor. Apa Beldesi\u2019ne yak\u0131n Eski Obruk ve\u00a0Karap\u0131nar yak\u0131nlar\u0131ndaki Yeni Obruklar; bilin\u00e7sizce ve\u00a0hovardaca kullan\u0131lan yeralt\u0131 su kaynaklar\u0131n\u0131n \u00e7ekilmesi sonucunda, son iki y\u0131l i\u00e7inde 76 bin ruhsats\u0131z a\u00e7\u0131lan ka\u00e7ak sondaj kuyular\u0131\u00a0 sonucunda, y\u00fczden fazla OBRUK olu\u015ftu. 60 metre \u00e7ap\u0131nda ve 80 metre derinli\u011findeki silindirik do\u011fal \u00e7\u00f6k\u00fcnt\u00fcler, bir ba\u015fka tehlike sinyallerinin belirtisidir.\u00a0\u00d6te yandan,\u00a0Karap\u0131nar yak\u0131nlar\u0131nda bulunan ve d\u00fcnyan\u0131n ikinci do\u011fa harikas\u0131 “Volkan\u0131n boncuk g\u00f6zl\u00fc o\u011flu” olarak adland\u0131r\u0131lan Meke\u00a0G\u00f6l\u00fc ve \u00e7evresindeki renkli su kaynaklar\u0131 da kurumak \u00fczere\u2026 Su ve K\u00fclt\u00fcr otoriteleri, yerel y\u00f6neticiler ve\u00a0halk; bu tehlikeli gidi\u015fe en k\u0131sa zamanda \u201cDUR\u201d demelidir. Yoksa do\u011fan\u0131n insano\u011flundan diyeti-intikam\u0131 \u00e7ok ac\u0131 olacakt\u0131r.\u00a0Biline… Duyurulur\u2026

Do\u011fal Hayat\u0131 Koruma Vakf\u0131 (WWF) ve D\u00fcnya Turizm Yazarlar\u0131 ve Gazetecileri Federasyonu (FIJET) \u00fcyesi olan, ara\u015ft\u0131rmac\u0131 yazar ve su temal\u0131 belgeseller y\u00f6netmeni Dursun \u00d6zden, ya\u015famda ve do\u011fal hayatta suyun \u00f6nemi, stratejik \u00f6zelli\u011fi ve su kullan\u0131m bilinci gibi konularda rapor haz\u0131rlad\u0131 ve su konusuna dikkat \u00e7ekti. Bereketli Anadolu topraklar\u0131nda su kaynaklar\u0131 ve sulak tar\u0131m alanlar\u0131 kuruyor\u2026 \u0130stanbul\u2019a su sa\u011flayan Melen \u00c7ay\u0131\u2019nda, kurakl\u0131\u011fa ba\u011fl\u0131 olarak, su seviyesinde d\u00fc\u015fme ba\u015fland\u0131. Ge\u00e7en y\u0131llarda nisan ay\u0131 ile k\u0131yasland\u0131\u011f\u0131nda, \u00e7aydaki su seviyesinde yakla\u015f\u0131k 80 santimlik d\u00fc\u015f\u00fc\u015f oldu\u011fu belirtildi. Anadolu ve d\u00fcnyam\u0131z \u00e7\u00f6lle\u015fiyor mu? K\u0131yametin alametleri mi bunlar? Su Yan\u0131yor mu?<\/div><\/p>\n\n\n\n
Su Yan\u0131yor…<\/strong><\/p>\n\n\n\n
Ara\u015ft\u0131rmac\u0131 yazar, Belgeselci Dursun \u00d6zden\u2019in Nisan 2015 y\u0131l\u0131nda, \u0130ran\u2019\u0131n Yazd kentinde yap\u0131lan; UNESCO-IHP D\u00fcnya Su Forumu\u2019na, \u0130ngilizce olarak sundu\u011fu SU RAPORU:<\/strong><\/p>\n\n\n\n
(Bu Rapor; bir belgeselci ve ara\u015ft\u0131rmac\u0131 yazar olarak gitti\u011fi 99 \u00fclkedeki g\u00f6zlemlerini ve uzmanlarla yapt\u0131\u011f\u0131 \u00f6zel r\u00f6portaj ve ara\u015ft\u0131rmalar\u0131 ile g\u00fcn y\u00fcz\u00fcne \u00e7\u0131kmam\u0131\u015f, belge ve bilgilerin \u00f6zetidir. Bu raporun bir b\u00f6l\u00fcm\u00fc, TRT Belgesel Kanal\u2019da 13 b\u00f6l\u00fcm olarak yay\u0131nlanan \u201cAnadolu Su Medeniyeti\u201d adl\u0131 belgeselde, \u0130stanbul\u2019ta yap\u0131lan \u201c5. D\u00fcnya Su Forumu\u201dnda, \u00c7in\u2019in Kunming \u00dcniversitesi\u2019nde d\u00fczenlenen UNESCO-IHP Hidrojeoloji Su Forumu\u2019nda, Sudan\u2019\u0131n ba\u015fkenti Hartum\u2019da Omdurman Teknik \u00dcniversitesi\u2019nde, Denizli Pamukkale \u00dcniversitesi, Aksaray \u00dcniversitesi, Konya DS\u0130 B\u00f6lge M\u00fcd\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc, Bursa-Uluda\u011f \u00dcniversitesi, \u0130stanbul Teknik \u00dcniversitesi, \u0130stanbul Su Vakf\u0131 ve Antalya-Akdeniz \u00dcniversitesi ile Jeoloji M\u00fchendisleri Odas\u0131\u2019n\u0131n ortakla\u015fa d\u00fczenledi\u011fi Anadolu Su Konferans\u0131\u2019nda, Dursun \u00d6zden taraf\u0131ndan belgesel g\u00f6sterimi ve bildiri metni olarak sunulmu\u015ftur.)<\/em><\/p>\n\n\n\n
Suyun G\u00f6k\u00e7e G\u00f6z\u00fc kan\u0131yor mu?
(………………………………………..)
SU Raporu i\u00e7in: www.dursunozden.com.tr<\/a><\/p>\n\n\n\n

Su Yan\u0131yor<\/strong><\/p>\n\n\n\n
Ara\u015ft\u0131rmac\u0131 yazar, Belgeselci Dursun \u00d6zden\u2019in 2015 y\u0131l\u0131nda, \u0130ran\u2019\u0131n Yazd kentinde yap\u0131lan; UNESCO-IHP D\u00fcnya Su Forumu\u2019na, \u0130ngilizce olarak sundu\u011fu SU RAPORU:<\/strong><\/p>\n\n\n\n
(<\/em>Bu Rapor;<\/em><\/strong> bir belgeselci ve ara\u015ft\u0131rmac\u0131 yazar olarak gitti\u011fi 99 \u00fclkedeki g\u00f6zlemlerimi ve uzmanlarla yapt\u0131\u011f\u0131m \u00f6zel r\u00f6portaj ve ara\u015ft\u0131rmalar, g\u00fcn y\u00fcz\u00fcne \u00e7\u0131kmam\u0131\u015f, belge ve bilgilerin \u00f6zetidir. Bu raporun bir b\u00f6l\u00fcm\u00fc, TRT Belgesel Kanal\u2019da 13 b\u00f6l\u00fcm olarak yay\u0131nlanan \u201cAnadolu Su Medeniyeti\u201d adl\u0131 belgeselimde, \u0130stanbul\u2019ta yap\u0131lan \u201c5. D\u00fcnya Su Forumu\u201dnda, \u00c7in\u2019in Kunming \u00dcniversitesi\u2019nde d\u00fczenlenen UNESCI-IHP Hidrojeoloji Su Forumu\u2019nda, Sudan\u2019\u0131n ba\u015fkenti Hartum\u2019da Omdurman Teknik \u00dcniversitesi\u2019nde, Denizli Pamukkale \u00dcniversitesi, Aksaray \u00dcniversitesi, Konya DS\u0130 B\u00f6lge M\u00fcd\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc, Bursa-Uluda\u011f \u00dcniversitesi, \u0130stanbul Teknik \u00dcniversitesi, \u0130stanbul Su Vakf\u0131 ve Antalya-Akdeniz \u00dcniversitesi ile Jeoloji M\u00fchendisleri Odas\u0131\u2019n\u0131n ortakla\u015fa d\u00fczenledi\u011fi Anadolu Su Konferans\u0131\u2019nda, Dursun \u00d6zden taraf\u0131ndan belgesel g\u00f6sterimi ve bildiri metni olarak sunulmu\u015ftur.)<\/em><\/p>\n\n\n\n
Suyun G\u00f6k\u00e7e G\u00f6z\u00fc kan\u0131yor mu?<\/strong><\/p>\n\n\n\n
Tarihi yeralt\u0131 ve yer \u00fcst\u00fc su yap\u0131lar\u0131 yan\u0131 s\u0131ra; ya\u015fam kayna\u011f\u0131m\u0131z do\u011fal su kaynaklar\u0131, g\u00f6ller ve \u0131rmaklar, D\u00fcnya Su K\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fcn ve Anadolu Su Medeniyetinin zengin miraslar\u0131 ve birlikte ya\u015fama k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fcn ipu\u00e7lar\u0131d\u0131r. Ya\u011fmur ya da kar izi anlam\u0131na gelen, yer alt\u0131 su kanallar\u0131 sistemine; Qanat, aflaj, t\u0131raz, uyun, hattarad, kar\u0131z, kehriz, kerhiz, geriz, keriz denir. Mitolojilere, efsanelere, destanlara, \u015fiirlere ve nice sevda \u00f6yk\u00fclerine esin kayna\u011f\u0131 olan, ya\u015fam kayna\u011f\u0131m\u0131z su gizi aziz olman\u0131n tam zaman\u0131\u2026 Ekolojik denge bozuluyor, insano\u011flu do\u011fay\u0131 katlediyor ve su yan\u0131yor mu?<\/p>\n\n\n\n
13 milyar y\u0131l \u00f6nce g\u00fcne\u015f, 4,5 milyar y\u0131l \u00f6nce d\u00fcnya ve 3 milyar y\u0131l \u00f6nce su yoktu. <\/strong>255 milyon y\u0131l \u00f6nce d\u00fcnya Pangaea denilen tek kara par\u00e7as\u0131yd\u0131. 135 milyon y\u0131l \u00f6nce Afrika ve Avrasya k\u0131talar\u0131 olu\u015ftu. 85 milyon y\u0131l \u00f6nce Avrasya, Kuzey Amerika, G\u00fcney Amerika, Afrika ve Avustralya k\u0131talar\u0131 meydana geldi. 3 milyon y\u0131ld\u0131r do\u011fada canl\u0131lar ya\u015famaya ba\u015flad\u0131. 1.7 milyon y\u0131l \u00f6nce \u0130\u00e7 Asya\u2019da Yamaho Adam\u0131 iki aya\u011f\u0131 \u00fczerinde y\u00fcr\u00fcmeye ba\u015flad\u0131. 700 bin y\u0131l \u00f6nce Pekin Adam\u0131 ma\u011fara duvarlar\u0131na resim yapt\u0131. 60 bin y\u0131l \u00f6nce Afrika\u2019da San Bu\u015fman ve 40 bin y\u0131l \u00f6nce Avustralya ve Malezya\u2019da Aborjinler vard\u0131. 18 bin y\u0131l \u00f6nce Avrasya\u2019n\u0131n kuzeyi ve \u0130ngiltere buzlarla kapl\u0131yd\u0131. 15 bin y\u0131l \u00f6nce de Orta Asya\u2019da K\u00f6k T\u00f6r\u00fck Adam\u0131 \u201c\u0130lkel Kom\u00fcnal Toplum Tarz\u0131\u201dn\u0131 ya\u015f\u0131yordu. 13 bin y\u0131l \u00f6nce ba\u015flayan Anadolu co\u011frafyas\u0131nda, Su medeniyetinin izleri bulundu. Avc\u0131l\u0131k, \u00e7obanc\u0131l\u0131k ve daha sonra da topra\u011f\u0131 i\u015flemeye ba\u015flad\u0131. Yerle\u015fik d\u00fczene ge\u00e7ildi. Tar\u0131m, aletli ziraat ve kentsel ya\u015fam ba\u015flad\u0131. Alet ve makine kullanan insano\u011flu; K\u00f6leci Toplum, Feodal-Derebey Toplum, Kapitalist Toplum ve Sosyalist Toplum Tarz\u0131\u2019yla tan\u0131\u015ft\u0131. Bu g\u00fcne gelindi\u2026<\/p>\n\n\n\n
\u0130nsano\u011flunun ac\u0131mas\u0131zca \u00e7evre ve do\u011faya kar\u015f\u0131 verdi\u011fi zarar, ekolojik dengenin bozulmas\u0131na neden oluyor. Su ve petrol ba\u015fta olmak \u00fczere, yeralt\u0131 ve yer\u00fcst\u00fc zenginlik kaynaklar\u0131n\u0131n payla\u015f\u0131m\u0131 nedeniyle, sava\u015flar yap\u0131l\u0131yor. \u00c7ocuk, kad\u0131n ve savunmas\u0131z sivil halk \u00f6ld\u00fcr\u00fcl\u00fcyor. Silahlanma yar\u0131\u015f\u0131 h\u0131zla s\u00fcr\u00fcyor. A\u00e7l\u0131k, hastal\u0131k ve yoksulluktan \u00f6len \u00e7ocuklar\u0131n say\u0131s\u0131 bilinmiyor. D\u00fcnya Sa\u011fl\u0131k \u00d6rg\u00fct\u00fc WHO verilerine g\u00f6re, daha \u00e7ocuk ya\u015fta 140 milyon s\u00fcnnetli k\u0131zlar, ilkel inan\u00e7 ve t\u00f6re kurban\u0131 oluyor. \u0130nsanl\u0131\u011f\u0131n ortak tarihi zengin miraslar\u0131 yok ediliyor. Do\u011fan\u0131n ve insanlar\u0131n yok olu\u015fu ise, bu kadar uzun y\u0131l s\u00fcrmeyece\u011fe benziyor\u2026<\/p>\n\n\n\n
T\u00fcm bu yerk\u00fcrenin evriminde Anadolu, ba\u015ftan beri hep vard\u0131. Bu anlamda Anadolu\u2019ya bir k\u0131ta diyebiliriz. Anadolu co\u011frafyas\u0131, Buzul \u00e7a\u011flar\u0131nda canl\u0131lar i\u00e7in s\u0131\u011f\u0131nak, Jeolojik de\u011fi\u015fim \u00e7a\u011flar\u0131nda da ge\u00e7i\u015f yolu olmas\u0131 nedeniyle; canl\u0131lar\u0131n ya\u015fayan zengin m\u00fczesi olma \u00f6zelli\u011fini her d\u00f6nem kan\u0131tlam\u0131\u015ft\u0131r. \u0130ki dev k\u0131tan\u0131n birle\u015fti\u011fi yerde \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc k\u0131taya kom\u015fu ve ayn\u0131 zaman diliminde farkl\u0131 iklimlerin ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 T\u00fcrkiye, d\u00fcnya kara y\u00fczeyinin %0.6\u2019s\u0131n\u0131 kapsamas\u0131na kar\u015f\u0131n, d\u00fcnyadaki t\u00fcm bitki t\u00fcrlerinin %2.5\u2019unu bar\u0131nd\u0131r\u0131r. \u00dc\u00e7 taraf\u0131 denizlerle \u00e7evrili olan bereketli Anadolu topraklar\u0131; ba\u015f\u0131 karl\u0131 da\u011flar\u0131, verimli ovalar\u0131, debisi y\u00fcksek akarsular\u0131 ve irili ufakl\u0131 y\u00fczlerce g\u00f6l\u00fc, ye\u015fil alanlar\u0131 ile endemik \u00f6zellikler ta\u015f\u0131yan tam bir botanik bah\u00e7esi olan, \u00e7ok say\u0131da bitki ve hayvan t\u00fcrlerinin ya\u015famas\u0131na elveri\u015flidir. Bu e\u015fsiz zengin miras\u0131m\u0131z, yok olma tehlikesi sinyalleri mi veriyor?<\/p>\n\n\n\n
\u0130nsanla do\u011fa aras\u0131nda dayanmas\u0131 gereken ilkeleri bir yana b\u0131rakan ileri bir teknolojinin do\u011furdu\u011fu bir ilgisizlikten, insan\u0131n do\u011fadan uzakla\u015fmas\u0131ndan, kopmas\u0131ndan s\u00f6z ediyoruz bug\u00fcn. Yery\u00fcz\u00fcndeki ya\u015fam\u0131n devam\u0131n\u0131 sa\u011flayan do\u011fal sistemlerin ve mekanizmalar\u0131n yads\u0131nmas\u0131, de\u011ferinin bilinmemesi, teknolojinin \u00f6zellikle \u00e7evre kirlenmesi, toprak, orman ve sular\u0131n k\u00f6t\u00fc y\u00f6netilmesi, a\u015f\u0131r\u0131 yak\u0131t t\u00fcketimi, sa\u011fl\u0131ks\u0131z kentle\u015fme, k\u0131rsal alanlar\u0131n bo\u015falmas\u0131, do\u011fal kaynaklar\u0131n k\u0131y\u0131m\u0131, geleneksel k\u00fclt\u00fcrlerin yok edilmesi, istenilmeyen sonu\u00e7lar\u0131 ve etkileri insanla \u00e7evre aras\u0131ndaki ili\u015fkinin bi\u00e7im de\u011fi\u015ftirdi\u011finin en a\u00e7\u0131k ve en s\u0131k g\u00f6r\u00fclen belirtileridir. Elbette medyan\u0131n etkileri yads\u0131namaz.<\/p>\n\n\n\n
\u00c7o\u011fu kez \u201c\u00e7evre bunal\u0131m\u0131\u201d diye adland\u0131r\u0131lan olay, \u00f6nce insan\u0131n d\u00fcnyada ki egemenli\u011finin korkun\u00e7 \u015fekilde artan h\u0131z\u0131 ve \u00f6zellikle do\u011fal kaynaklar\u0131n s\u00f6m\u00fcr\u00fclmesi sonucu fiziksel ve biyolojik ortamlar\u0131n bozulmas\u0131, zarar g\u00f6rmesiyle ilgilidir. Burada temel sorun \u015fudur; insan, hangi noktaya kadar \u00e7evreyi kullanabilir, onu etkileyebilir.<\/p>\n\n\n\n
Havas\u0131 ve suyu kirlenmemi\u015f, topra\u011f\u0131 bozulmam\u0131\u015f, g\u00fcr\u00fclt\u00fcden ve di\u011fer kirliliklerden uzak, temiz, g\u00fczel, ye\u015fil ve sa\u011fl\u0131kl\u0131 bir \u00e7evre, bu yeni bin y\u0131l insan\u0131n\u0131n en b\u00fcy\u00fck iste\u011fi\u2026 \u0130nsanl\u0131\u011f\u0131n da gelece\u011fe huzurla bakabilmesinin en b\u00fcy\u00fck teminat\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n
Bu anlay\u0131\u015f i\u00e7inde hareket noktam\u0131z, sorunlar\u0131 bilmek ve tan\u0131makt\u0131r. Bu bilme ve tan\u0131ma ihtiyac\u0131, bizi \u00fclkemizi ve \u00e7evre sorunlar\u0131n\u0131 daha iyi tan\u0131ma, bu konuyla ilgili bilgileri toplama ve insan\u0131m\u0131z\u0131 \u00e7evre sorunlar\u0131na duyarl\u0131 k\u0131lma noktas\u0131na getirmi\u015ftir. Bu program ile belli ba\u015fl\u0131 \u00e7evre sorunlar\u0131na, \u00f6zellikle do\u011fan\u0131n do\u011fal dengesinin bozulmas\u0131 ile ilgili oldu\u011fundan do\u011fan\u0131n temel unsurlar\u0131ndan su ve sulak alanlarda g\u00f6r\u00fclen sorunlara yer verilecektir.<\/p>\n\n\n\n
SUYUN STRATEJ\u0130K \u00d6NEM\u0130<\/strong><\/p>\n\n\n\n
Kaynaklar ve \u0130htiya\u00e7lar \u0130\u00e7inde Suyun \u00d6nem ba\u015fl\u0131ca bir ara\u015ft\u0131rma konusudur.<\/p>\n\n\n\n
D\u00fcnya n\u00fcfusunun yakla\u015f\u0131k 6 milyara ula\u015ft\u0131\u011f\u0131, bunun, bir milyar\u0131n\u0131n ya\u015fama standartlar\u0131n\u0131n olmas\u0131na kar\u015f\u0131l\u0131k kalan k\u0131sm\u0131n\u0131n giderek yoksulla\u015fmakta oldu\u011fu, mevcut kaynaklar\u0131n ise, geli\u015fmi\u015f \u00fclkelerin kontrol\u00fcnde bulundu\u011fu \u00e7e\u015fitli yorumlarda ifade edilmektedir.<\/p>\n\n\n\n
Geli\u015fmi\u015f olan \u00fclkelerin ba\u015f\u0131nda yer alan ABD\u2019nin ham madde kaynaklar\u0131na olan ihtiya\u00e7lar\u0131 \u00f6rnek olarak ana hatlar\u0131 ile ifade edildi\u011finde,<\/p>\n\n\n\n
T\u00fcketmekte oldu\u011fu demirin %34\u2019\u00fcn\u00fc, Boksitin %88\u2019ini, nikelin %92\u2019sini, manganezin %99\u2019unu, kromun %100\u2019\u00fcn\u00fc, tungustenin %25\u2019ini, bak\u0131r\u0131n %21\u2019ini, \u00c7inkonun %24\u2019\u00fcn\u00fc, kur\u015funun %28\u2019ini, kalay\u0131n %66\u2019\u0131n\u0131, tabii kau\u00e7uk ve tropik \u00fcr\u00fcnlerin %100\u2019\u00fcn\u00fc, \u015fekerin %40\u2019\u0131n\u0131 ithal etmektedir.<\/p>\n\n\n\n
D\u00fcnya n\u00fcfusunun %4,5 olu\u015fturan ABD, %26\u2019i petrol olmak \u00fczere, d\u00fcnya kaynaklar\u0131n\u0131n ortalama %30 yak\u0131n bir b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fc kullanmaktad\u0131r. Ayn\u0131 \u015fekilde AB\u2019de geli\u015fmi\u015f ekonomisi ile, ABD\u2019den sonra da, Japonya gibi geli\u015fmi\u015f ekonomiler de ayn\u0131 \u015fekilde muhtelif kaynaklara artan bi\u00e7imde ihtiya\u00e7 duymaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n
ABD\u2019i tek kutuplu d\u00fcnya stratejisinde dolar kontroll\u00fc k\u00fcresel etkinli\u011fini s\u00fcrd\u00fcrebilmek ayn\u0131 zamanda, EKONOM\u0130K, POL\u0130T\u0130K, ASKER\u0130, K\u00dcLT\u00dcREL VE Y\u00dcKSEK TEKNOLOJ\u0130K G\u00dc\u00c7 parametrelerinin s\u00fcreklili\u011fini sa\u011flayabilmek i\u00e7in, k\u00fcresel d\u00fczeyde ihtiya\u00e7 duyulan kaynaklar\u0131 da denetiminde tutmak durumundad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n
Politik hedefleri i\u00e7inde ABD\u2019nin yakla\u015f\u0131mlar\u0131 hat\u0131rland\u0131\u011f\u0131nda,<\/p>\n\n\n\n
\u00b7 D\u00fcnya enerji kaynaklar\u0131n\u0131n kontrol\u00fc,<\/p>\n\n\n\n
\u00b7 D\u00fcnya su kaynaklar\u0131n\u0131n kontrol\u00fc,<\/p>\n\n\n\n
\u00b7 D\u00fcnya haberle\u015fme sistemlerinin kontrol\u00fc,<\/p>\n\n\n\n
\u00b7 Liberal ekonomi modeli i\u00e7inde sermaye ak\u0131\u015flar\u0131n\u0131n sa\u011flanmas\u0131 i\u00e7in, demokratik siyasal yap\u0131lara destek verilmesi,<\/p>\n\n\n\n
\u00b7 Ter\u00f6rizme kar\u015f\u0131 ittifaklar i\u00e7inde ortak eylem stratejilerine destek verilmesini \u00f6n g\u00f6rmektedir.<\/p>\n\n\n\n
ABD\u2019in so\u011fuk sava\u015f d\u00f6neminin sona ermesinden sonra a\u011f\u0131rl\u0131kl\u0131 olarak g\u00f6r\u00fcnt\u00fcye gelen uygulamalar\u0131na dikkat edildi\u011finde, d\u00fcnya enerji kaynaklar\u0131n\u0131n \u00e7o\u011funda kontrol\u00fc sa\u011flanm\u0131\u015ft\u0131r. National Security Agency (NSA) arac\u0131l\u0131\u011f\u0131 ve Echelon sistemleri ile de, k\u00fcresel d\u00fczeyde d\u00fcnya haberle\u015fme ara\u00e7lar\u0131n\u0131 kontrol etmekte oldu\u011fu, Demokrasiye ge\u00e7memi\u015f \u00fclkelerde olaylara destek vererek bu \u00fclkeleri de liberal ekonomiye dahil etmek amac\u0131yla hedefleri i\u00e7ine almakta bulundu\u011fu, k\u00fcresel d\u00fczeyde ortaya \u00e7\u0131kmakta veya \u00e7\u0131kar\u0131lmakta olan ter\u00f6rist eylemlere kar\u015f\u0131 ise harekete ge\u00e7ti\u011fi g\u00fcncel olaylarda izlenmektedir.<\/p>\n\n\n\n
\u0130fade edilen hususlar d\u0131\u015f\u0131nda konunun \u201cSU\u201d ile ilgili cephesine gelindi\u011finde ve olaya gene k\u00fcresel d\u00fczeyde bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, bu kayna\u011f\u0131n da, d\u00fcnya ihtiya\u00e7lar\u0131 i\u00e7indeki \u00f6neminin her ge\u00e7en g\u00fcn artmakta bulundu\u011fu, bir\u00e7ok \u00e7evrede dikkate sunulmaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n
Gezegenimizin 2\/3\u2019\u00fcn\u00fc kaplamakta olan denizlerin \u00e7e\u015fitli nedenlerden dolay\u0131 giderek kirlenmeleri de ekosistemde ortaya \u00e7\u0131kan tehlikeler i\u00e7indedir. Denizlerdeki kirlenmelerin end\u00fcstriyel at\u0131klardan ba\u015fka, \u00e7e\u015fitli kimyasal d\u00f6k\u00fcnt\u00fclerin de kat\u0131lmas\u0131yla mevcut tehlikenin boyutlar\u0131n\u0131 b\u00fcy\u00fctmektedir.<\/p>\n\n\n\n
Denizlere akan kirletici maddelerin; %10\u2019u deniz ta\u015f\u0131mac\u0131l\u0131\u011f\u0131ndan, %10\u2019u s\u0131v\u0131 sanayi at\u0131klar\u0131ndan, %5\u2019i petrol platformlar\u0131ndan, %5\u2019i \u00e7e\u015fitli kat\u0131 at\u0131klardan, %30\u2019u kanalizasyonlardan, %20\u2019i tar\u0131m ila\u00e7lar\u0131ndan, %20\u2019i de hava kirletici maddelerden olu\u015fmaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n
D\u00fcnyan\u0131n d\u00f6rt bir yan\u0131nda insanlar suyla ilgili sorunlar ya\u015famaktad\u0131r. D\u00fcnya n\u00fcfusunun 1\/3\u2019\u00fc, mevcut kaynaklar\u0131n, su talebini kar\u015f\u0131layamad\u0131\u011f\u0131 \u00fclkelerde ya\u015fam m\u00fccadelesi vermektedir. Bir milyar\u0131 a\u015fk\u0131n insan temiz i\u00e7me suyu bulamamaktad\u0131r. Bu say\u0131n\u0131n \u00f6n\u00fcm\u00fczdeki 25 y\u0131lda n\u00fcfus art\u0131\u015f\u0131yla birlikte daha da katlanaca\u011f\u0131 tahmin edilmektedir. Sorunun, su kaynaklar\u0131n\u0131n t\u00fckenmesinden ziyade, yery\u00fcz\u00fcn\u00fc kaplayan sular\u0131n geri d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm sayesinde milyonlarca y\u0131ldan beri su miktar\u0131n\u0131n de\u011fi\u015fmedi\u011fi de dikkate al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda, konunun, g\u00f6llere, nehir ya da yer alt\u0131 sular\u0131na kar\u0131\u015fan kimyasal at\u0131klar\u0131n i\u00e7ilebilir sular\u0131 giderek kirletmesi ile ba\u011flant\u0131l\u0131 oldu\u011fu anla\u015f\u0131lmaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n
\u201cMevcut tatl\u0131 su kaynaklar\u0131na g\u00f6re,%68.7\u2019in buzullar\u0131n, %31,1\u2019i yer alt\u0131 sular\u0131n\u0131n %0.8\u2019in permafrost, %0.4\u2019\u00fcn\u00fcn de yer \u00fcst\u00fc ve atmosfer sular\u0131n\u0131n olu\u015fturdu\u011fu g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor\u201d; \u201cYer \u00fcst\u00fc ve atmosfer sular\u0131n\u0131n da\u011f\u0131l\u0131m\u0131na g\u00f6re, %67.4\u2019\u00fc tatl\u0131 su g\u00f6llerinin, %12,2\u2019i toprak rutubetinin, %9.5 atmosferin, %8.5 sulak alanlar\u0131n, %1.6\u2019n\u0131 \u0131rmaklar\u0131n, %0.8 kadar\u0131n\u0131n da biota olduklar\u0131 anla\u015f\u0131l\u0131yor\u201d; \u201d \u00c7ekilen sularla ilgili olarak, %69 tar\u0131ma, %21 sanayi alanlar\u0131na, %10 da ev kullan\u0131m\u0131nda tasarruf edildi\u011fi g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor\u201d; Co\u011frafyan\u0131n sa\u011flad\u0131\u011f\u0131 imkanlara g\u00f6re su kaynaklar\u0131n\u0131n genel da\u011f\u0131l\u0131m\u0131 ise, %97,5\u2019in tuzlu su alanlar\u0131, %2.5 de tatl\u0131 su kaynaklar\u0131 olu\u015fturuyor\u201d<\/p>\n\n\n\n
\u0130fade edilen de\u011ferlerden de anla\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131 \u00fczere, insanl\u0131\u011f\u0131n kullanabilir tatl\u0131 su kaynaklar\u0131n\u0131n co\u011frafyan\u0131n geneline g\u00f6re, s\u0131n\u0131rl\u0131 de\u011ferler ifade etti\u011fi anla\u015f\u0131lmaktad\u0131r. D\u00fcnyada ya\u015fayan ve yoksulluk s\u0131n\u0131r\u0131nda bulunan 48 \u00fclkenin n\u00fcfuslar\u0131n\u0131n \u00f6n\u00fcm\u00fczdeki 50 y\u0131l i\u00e7inde en az \u00fc\u00e7e katlanaca\u011f\u0131 da analiz i\u00e7eri\u011finde yer almaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n
D\u00fcnyada halen 25 \u00fclkede b\u00fcy\u00fck su s\u0131k\u0131nt\u0131s\u0131 ya\u015fan\u0131yor. \u00d6n\u00fcm\u00fczdeki y\u0131llarda bunun artaca\u011f\u0131na kesin g\u00f6z\u00fcyle bak\u0131l\u0131yor. G\u00fcn\u00fcm\u00fczde ki\u015fi ba\u015f\u0131na 7 bin 250 metrek\u00fcp olan elde edilebilir su miktar\u0131n\u0131n 2025 y\u0131l\u0131nda 4 bin 800 metrek\u00fcpe d\u00fc\u015fece\u011fine dikkat \u00e7ekiliyor.<\/p>\n\n\n\n
Genel durum i\u00e7erisinde yukar\u0131da ifade edilen de\u011ferler dikkate al\u0131narak, konu T\u00fcrkiye\u2019nin su ihtiyac\u0131na g\u00f6re analiz edildi\u011finde ise, farkl\u0131 de\u011ferlendirmeler i\u00e7inde a\u015fa\u011f\u0131daki hususlar g\u00f6r\u00fcnt\u00fcye gelmektedir.<\/p>\n\n\n\n
T\u00fcrkiye\u2019de n\u00fcfus art\u0131\u015f\u0131ndan dolay\u0131 ki\u015fi ba\u015f\u0131na d\u00fc\u015fen i\u00e7ilebilir su miktar\u0131nda g\u00f6r\u00fclen azalma y\u0131llara g\u00f6re \u015fu \u015fekilde olmu\u015ftur:<\/p>\n\n\n\n
\u00b7 1955 y\u0131l\u0131nda 8509 m3 olmu\u015ftur.<\/p>\n\n\n\n
\u00b7 1990 y\u0131l\u0131nda 3626 m3 olmu\u015ftur.<\/p>\n\n\n\n
\u00b7 2025 y\u0131l\u0131nda 2186 m3 olaca\u011f\u0131 tahmin edilmektedir.<\/p>\n\n\n\n
4\/8 Ekim 1993 tarihleri aras\u0131nda Devlet Bakan\u0131 Mehmet G\u00d6LHAN ise, Orta Do\u011fu\u2019da i\u015fbirli\u011fi ve Kalk\u0131nman\u0131n Bir Unsuru olarak SU adl\u0131 konu\u015fmas\u0131nda, T\u00fcrkiye\u2019de ki\u015fi ba\u015f\u0131na d\u00fc\u015fen su d\u00fczeyinin 2000 y\u0131l\u0131nda 2500m3, 2010 y\u0131l\u0131nda ise 2000m3 inece\u011fini s\u00f6ylemi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n
Her iki rakam grubu \u0130sve\u00e7li Hidrolojist Malin FALKENMARK\u2019\u0131n yeterli su miktar\u0131 olarak literat\u00fcre dahil etti\u011fi 10000m3 miktar\u0131n\u0131n olduk\u00e7a alt\u0131nda kalmaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n
T\u00fcrkiye\u2019nin co\u011frafi imkanlar\u0131na bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, baraj g\u00f6lleri hari\u00e7 su kayna\u011f\u0131 olarak kullanabilece\u011fi irili ufakl\u0131 60 civar\u0131nda g\u00f6le sahip bulundu\u011fu g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. Baraj g\u00f6llerinin say\u0131s\u0131 ise 72 civar\u0131ndad\u0131r. Nehir havzalar\u0131n\u0131n say\u0131s\u0131 26 olup, k\u00fc\u00e7\u00fck akarsular de\u011ferlendirmeye dahil de\u011fildir. T\u00fcrkiye\u2019de y\u0131ll\u0131k ortalama ya\u011f\u0131\u015f 642 mm\u2019dir. F\u0131rat ve Dicle nehirleri y\u00fczey sular\u0131n\u0131n 1\/3 olu\u015fturmaktad\u0131r. Toplam y\u0131ll\u0131k yer alt\u0131 suyu potansiyelinin 10.000km3 olabilece\u011fi tahmin edilmektedir.<\/p>\n\n\n\n
\u00c7e\u015fitli \u00fclkelerde s\u0131n\u0131r a\u015fan sular nedeniyle ihtilaf nedeni olanlar\u0131n genel d\u00f6k\u00fcm\u00fc ise \u015fu \u015fekilde g\u00f6r\u00fclmektedir:<\/p>\n\n\n\n
\u00b7 Hindistan ile Banglade\u015f aras\u0131nda Ganj Nehri dolay\u0131s\u0131yla,<\/p>\n\n\n\n
\u00b7 ABD ile Meksika aras\u0131nda Rio Grande nehri nedeniyle,<\/p>\n\n\n\n
\u00b7 Guatemela ile Meksika aras\u0131nda Usumacinte, Suchiate ve Grijalva nehirlerinden do\u011fan sorunlar nedeniyle,<\/p>\n\n\n\n
\u00b7 Lesotho Krall\u0131\u011f\u0131 ile, G\u00fcney Afrika Cumhuriyeti aras\u0131nda, Senqu Oranj sular\u0131ndan \u00f6t\u00fcr\u00fc,<\/p>\n\n\n\n
\u00b7 Swaziland ile G\u00fcney Afrika Cumhuriyeti aras\u0131nda Komati Nehri nedeniyle sorunlar olmu\u015f, anla\u015fmalar ve protokollar ile sular\u0131n kullan\u0131m\u0131 ve payla\u015f\u0131mlar\u0131 esasa ba\u011flanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n
T\u00fcrkiye ile ilgili olarak s\u0131n\u0131r a\u015fan sular nedeniyle ihtilafa neden olan veya olabilecek durumda bulunanlar ise \u015fu \u015fekildedir:<\/p>\n\n\n\n
\u00b7 T\u00fcrkiye ile Yunanistan aras\u0131nda, Meri\u00e7 nehri nedeniyle,<\/p>\n\n\n\n
\u00b7 T\u00fcrkiye ile Bulgaristan aras\u0131nda Meri\u00e7 ve Tunca nehirleri nedeniyle,<\/p>\n\n\n\n
\u00b7 T\u00fcrkiye ile G\u00fcrcistan, Ermenistan ve Nahc\u0131van aras\u0131nda ayr\u0131 ayr\u0131 \u201c\u00c7oruh, Posof \u00e7ay\u0131, Kura Nehri, Arpa\u00e7ay, Aras Nehri\u201d nedeniyle,<\/p>\n\n\n\n
\u00b7 T\u00fcrkiye ve \u0130ran aras\u0131nda, Aras, Sar\u0131su, Karasu nedeniyle,<\/p>\n\n\n\n
\u00b7 T\u00fcrkiye ve Irak aras\u0131nda Dicle ve F\u0131rat Nehirleri nedeniyle,<\/p>\n\n\n\n
\u00b7 T\u00fcrkiye ve Suriye aras\u0131nda, F\u0131rat, Asi Nehri, Afrin, \u00c7a\u011f\u00e7ay suyu ve Kuveyik suyu nedeniyle zaman zaman ihtilaflar olmu\u015f ve anla\u015fmalara ba\u011flanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n
G\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc \u00fczere, T\u00fcrkiye\u2019nin co\u011frafi konumu itibariyle, ihtilaf alanlar\u0131 i\u00e7inde s\u0131n\u0131r a\u015fan sular\u0131n da hi\u00e7bir \u00fclkede olmad\u0131\u011f\u0131 \u015fekilde \u00e7ok geni\u015f bir periferi bulunmaktad\u0131r. Bu da \u00fclke g\u00fcvenli\u011fi ile ilgili sorunlar aras\u0131nda dikkate al\u0131nmas\u0131 gereken ayr\u0131 ve \u00f6nemli bir di\u011fer fakt\u00f6rd\u00fcr.<\/p>\n\n\n\n
Kullan\u0131labilir su kaynaklar\u0131ndaki kirlenmeler dikkate al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda, Orta Do\u011fu\u2019da bol su kaynaklar\u0131na sahip tek \u00fclke olarak T\u00fcrkiye, stratejik bak\u0131mdan kuvvetli bir konuma sahip olmaktad\u0131r. B\u00f6lge nehirlerinin b\u00fcy\u00fck \u00e7o\u011funlu\u011fu T\u00fcrkiye\u2019den do\u011fmakta ve bu da T\u00fcrkiye\u2019ye kaynaklar \u00fczerinde etkili bir kontrol sa\u011flama olanak\u0131 vermektedir.<\/p>\n\n\n\n
Seyhan ve Ceyhan nehirlerinden akan su miktar\u0131 ortalama g\u00fcnde 39 milyon m3 olup, bunun 23 milyon m3 kullan\u0131lmakta, 16 milyon m3 denize d\u00f6k\u00fclmektedir.<\/p>\n\n\n\n
Arap \u00fclkelerinin y\u00fczeydeki su kaynaklar\u0131n\u0131n toplam\u0131 296 milyar m3. Yer alt\u0131 su kaynaklar\u0131 43 milyar m3 tahmin edilmektedir. Bilinen yer alt\u0131 havzalar\u0131n\u0131n tahmini toplam\u0131 da 7.723 milyar m3 olarak varsay\u0131lmaktad\u0131r. 1991 y\u0131l\u0131 itibariyle b\u00f6lgenin ki\u015fi ba\u015f\u0131na y\u0131ll\u0131k pay\u0131 1550m3 olmu\u015fken, 2000 y\u0131l\u0131nda bu rakam 1200m3 civar\u0131na d\u00fc\u015fm\u00fc\u015ft\u00fcr.<\/p>\n\n\n\n
T\u00fcrkiye\u2019nin y\u0131ll\u0131k ortalama su potansiyeli 196 milyar m3 olarak hesaplanm\u0131\u015ft\u0131r. 2010 y\u0131l\u0131nda bir di\u011fer g\u00f6r\u00fc\u015fe g\u00f6re T\u00fcrkiye\u2019de ki\u015fi ba\u015f\u0131na 2000m3 suyun d\u00fc\u015fece\u011fi var say\u0131lmaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n
Suriye\u2019nin, F\u0131rat \u00fczerinden saniyede 500m3 su almas\u0131 kararla\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015f durumdad\u0131r, bunun %58 Irak\u2019a b\u0131rak\u0131lacakt\u0131r, bu faraziyeye g\u00f6re hesaplanan su potansiyeli, 21,64 milyar m3\/y\u0131l olarak hesaplanmaktad\u0131r. Ki\u015fi ba\u015f\u0131na d\u00fc\u015fen su ise \u201c\u00e7e\u015fitli kaynaklara g\u00f6re\u201d 1800 ile 3000 m3\/y\u0131l olarak de\u011ferlendirilmektedir.<\/p>\n\n\n\n
Yakla\u015f\u0131k 80 milyar m3\/y\u0131l su potansiyeli olan Irak\u2019\u0131n, ki\u015fi ba\u015f\u0131na d\u00fc\u015fen 5500 m3\/y\u0131l su kapasitesi ile b\u00f6lgenin su kaynaklar\u0131 bak\u0131m\u0131ndan zengin bir \u00fclke olmas\u0131n\u0131 gerektirmektedir.<\/p>\n\n\n\n
Dicle nehrinin toplam y\u0131ll\u0131k ortalama do\u011fal ak\u0131m miktar\u0131 \u201c48.67\u201d milyar m3 Bu potansiyelin %52. T\u00fcrkiye\u2019de olu\u015fmaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n
F\u0131rat ve Dicle Havzalar\u0131n\u0131n y\u0131ll\u0131k ortalama toplam potansiyeli 85.26 milyar m3. Bu potansiyelin 56.60 milyar m3\u2019\u00fc T\u00fcrkiye s\u0131n\u0131rlar\u0131 i\u00e7inde olu\u015fmakta olup, m\u00fc\u015fterek havzan\u0131n %67\u2019ni te\u015fkil etmektedir. Buna mukabil T\u00fcrkiye, F\u0131rat havzas\u0131ndan 14.60 milyar m3, Dicle Havzas\u0131ndan da 8.20 milyar m3 olmak \u00fczere, toplam y\u0131lda ortalama 22.80 milyar m3 su kullanmak durumunda g\u00f6r\u00fclmektedir.<\/p>\n\n\n\n
G\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc \u00fczere T\u00fcrkiye uluslararas\u0131 s\u00f6zle\u015fmelerden do\u011fan vecibelerini yerine getirerek kendi topraklar\u0131ndan \u00e7\u0131kan sular\u0131n tasarrufunda kom\u015fuluk ili\u015fkilerini g\u00f6zetmektedir. Ancak k\u00fcresel sorunlar dikkate al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda, kullan\u0131labilir su kaynaklar\u0131ndaki daimi kirlenme ve artan ihtiya\u00e7larla, kaynaklar aras\u0131ndaki ili\u015fkide, ters orant\u0131l\u0131 bir durum devam etmektedir. Orta Do\u011fu\u2019daki su sorunu ile ilgili yorumlar i\u00e7inde konunun ileriye y\u00f6nelik hassasiyetine yer verilmekte oldu\u011fu da izlenmektedir!..<\/p>\n\n\n\n
\u201cSu Sava\u015flar\u0131\u201d<\/strong> kitab\u0131n\u0131n yazarlar\u0131 John Bulloch ve Adel Darw\u0131sh\u2019in tespitlerine g\u00f6re, Arap \u00fclkelerine ula\u015fan sular\u0131n %85\u2019nin Arap olmayan \u00fclkelerden gelmesidir. Bulloch ve Darw\u0131sh kitaplar\u0131nda, bilim adamlar\u0131na g\u00f6re 2000 y\u0131l\u0131nda pek \u00e7ok \u00fclkenin 1975\u2019de sahip olduklar\u0131 suyun yar\u0131s\u0131na sahip olacaklar\u0131n\u0131, ama su ihtiyac\u0131n\u0131n iki kat\u0131 artaca\u011f\u0131n\u0131 hesaplamaktad\u0131rlar. K\u0131s\u0131tl\u0131 su kaynaklar\u0131yla Orta Do\u011fu\u2019da durum pek \u00e7ok yerden daha k\u00f6t\u00fc olaca\u011f\u0131 tahmin edilmektedir. 1989\u2019da b\u00f6lgenin toplam n\u00fcfusu 314 milyon, b\u00fcy\u00fcme oran\u0131 %2.8 iken, bu rakam 2000 y\u0131l\u0131nda 400 milyonu ge\u00e7mi\u015ftir. 25 y\u0131l sonra ise iki kat\u0131na \u00e7\u0131kacakt\u0131r. Sadece bu rakam bile bir krizi g\u00f6stermektedir. Bunun yan\u0131 s\u0131ra, israf, milli \u00e7\u0131karlar i\u00e7in geleneksel \u00e7at\u0131\u015fmalar, kentle\u015fme ve sanayile\u015fme s\u00f6z konusu krizin tahminlerden \u00f6nde gelece\u011fine i\u015faret etmektedir. Bir kriz noktas\u0131na var\u0131laca\u011f\u0131 \u015fimdiden kesindir ve bilim adamlar\u0131 bunun zaman\u0131n\u0131 hesaplam\u0131\u015flard\u0131r. 2050 y\u0131l\u0131 demektedirler.<\/p>\n\n\n\n
Farkl\u0131 bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131lar\u0131 i\u00e7inde yap\u0131lan de\u011ferlendirmelerin ve rakamsal de\u011ferlerin, birbirine yak\u0131n sonu\u00e7lar verdi\u011fi g\u00f6r\u00fclmektedir\u2026 T\u00fcrkiye\u2019nin GAP yat\u0131r\u0131mlar\u0131n\u0131 ger\u00e7ekle\u015ftirmesini takip eden s\u00fcre\u00e7te, ter\u00f6r eylemlerinin giderek h\u0131z kazand\u0131\u011f\u0131 zaman aral\u0131\u011f\u0131n\u0131n suya yat\u0131r\u0131m yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 d\u00f6nemle \u00f6rt\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fc de hat\u0131rlanacakt\u0131r\u2026<\/p>\n\n\n\n
Olaylara tekrar genel hatlar\u0131 ile bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, yukar\u0131da da ifade edildi\u011fi \u00fczere, KAYNAKLAR VE \u0130HT\u0130YA\u00c7LAR yaln\u0131z b\u00f6lge \u00fclkelerinin de\u011fil, ESAS OLARAK K\u00dcRESEL G\u00dc\u00c7LER\u0130N POL\u0130T\u0130K HEDEFLER\u0130NDE YER ALMAYA BA\u015eLAMI\u015eTIR. SU FAKT\u00d6R\u00dc de enerji ve di\u011fer ham madde kaynaklar\u0131 gibi bu politik hedeflerin ba\u015f\u0131nda bulunmaktad\u0131r\u2026<\/p>\n\n\n\n
Amerikan ve Avrupa \u015firketlerinin \u00f6n\u00fcm\u00fczdeki on, on be\u015f y\u0131l i\u00e7inde su kaynaklar\u0131n\u0131n %65 \/ 70\u2019ni ele ge\u00e7irmeleri \u00f6n g\u00f6r\u00fclmektedir. \u015eirketler bu i\u015fi D\u00fcnya Bankas\u0131 ile birlikte y\u00fcr\u00fctmektedir. Su i\u015fletmecisinin T\u00fcrkiye\u2019nin siyasal arenas\u0131nda dola\u015fan hareket\u00e7ilerle ne i\u015fi var dememek gerekiyor\u2026 A\u00e7\u0131k toplumla\u015fan her \u00fclkede ba\u015fta enerji, maden ve su i\u015fletmeleri yabanc\u0131lar\u0131n eline ge\u00e7mektedir. T\u00fcrkiye\u2019de de \u0130zmit, Bursa, Antalya gibi kentlerin su i\u015fletmeleri yabanc\u0131lar\u0131n eline ge\u00e7mi\u015ftir. Bir \u00f6rnek olarak G\u00fcney Amerika \u00fclkelerinden Bolivya\u2019da su i\u015fletmesi ABD\u2019li \u015firketlerin eline ge\u00e7mi\u015fti \u015eirketlerin sermaye getirerek i\u015fletmeleri yenileyece\u011fi propagandas\u0131yla bu devirin sonunda g\u00f6r\u00fcld\u00fc ki, \u015firketler Bolivya\u2019ya sermaye transferi yapmam\u0131\u015flard\u0131. \u0130\u015fletmeyi s\u00fcrd\u00fcrebilmek i\u00e7in de birdenbire suya %30 zam yapt\u0131lar. Bolivya\u2019da halk ayakland\u0131 ve g\u00fcvenlik g\u00fc\u00e7leriyle yer yer \u00e7at\u0131\u015fmalar oldu\u2026 T\u00fcrkiye\u2019deyse Belediyelere yerle\u015ftirilen \u00f6zerkle\u015fme ve \u00f6zelle\u015ftirme felsefesiyle kentlerin su i\u015fletmeleri Bat\u0131 Kartellerinin eline ge\u00e7mektedir\u2026 \u00d6rne\u011fin \u0130ngiliz-Alman ( RWE AG) \u015firketi Thames Water \u0130zmit su i\u015fletmesini ele ge\u00e7irmi\u015ftir. Thames 46 \u00fclkede 51 milyon m\u00fc\u015fteriye sahiptir. \u0130zmit su i\u015fletmesi ise d\u00fcnyada \u00f6zelle\u015ftirilen en b\u00fcy\u00fck i\u015fletme olarak g\u00f6r\u00fclmekte ve 2020 y\u0131l\u0131na dek m\u00fc\u015fteri say\u0131s\u0131n\u0131n 600.000\u2019den 1.600.000 ula\u015faca\u011f\u0131 san\u0131lmaktad\u0131r. Thames\u2019in \u00f6rg\u00fctsel ili\u015fkileri Water partnership Councill, Water Aid, Business Partners for Development, Water and Sanitation Cluster, World Panel on Water \u0130nfrastucture Financing, \u0130nternational Water Association D\u00fcnya Bankas\u0131 ile s\u0131k\u0131 ili\u015fkiler sonucunda, banka \u00fclkede ya da kentle kendi ko\u015fulu olarak i\u015fletmelerin \u00f6zelle\u015ftirilmesini dayat\u0131yor ve \u015firket arkadan geliyor. Bu arada i\u015fin i\u00e7ine bankerler ve para oyuncular\u0131 da kar\u0131\u015fm\u0131\u015f oluyor. \u00d6te yandan, Av. Ergun \u00d6ZGEN\u2019in kaynaklar ve suyun \u00f6nemi \u00fczerine yapt\u0131\u011f\u0131 derleme, suyun stratejik \u00f6nemine \u0131\u015f\u0131k tutmaktad\u0131r. <\/p>\n\n\n\n
Genel manzara i\u00e7inde ve g\u00fcncel olaylar kapsam\u0131nda, mahalli idareler yasas\u0131 ile, merkezin vesayet yetkisinin daralt\u0131lmas\u0131 veya tamamen kald\u0131r\u0131lmas\u0131 s\u00f6z konusu olmas\u0131 durumunda, muhtemel geli\u015fmelerin neler olabilece\u011finin, yukar\u0131daki \u00f6rne\u011fe g\u00f6re de\u011ferlendirilmesi m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Bu ba\u011flamda, T\u00fcrkiye\u2019nin yak\u0131n gelecekte neler ile kar\u015f\u0131la\u015fabilece\u011fini de tahmin etmek hi\u00e7 de zor g\u00f6r\u00fcnmemektedir.<\/p>\n\n\n\n
DARALAN KAYNAKLAR \u0130LE ARTAN \u0130HT\u0130YA\u00c7LARIN durumu do\u011fru analiz edilmeden aceleci kararlar\u0131n sonu\u00e7lar\u0131 \u00fclkeye ve topluma b\u00fcy\u00fck y\u00fckler getirebilecektir!.. Olaylara iyi niyetle yakla\u015f\u0131rken, uluslararas\u0131 konjonkt\u00fcrdeki \u00e7\u0131kar \u00e7at\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131n da iyi hesaplanmalar\u0131 ve \u00f6zellikle b\u00fcy\u00fck g\u00fc\u00e7lerin POL\u0130T\u0130K HEDEFLER\u0130N\u0130N \u00e7ok iyi tahlil edilmeleri gerekmektedir\u2026<\/p>\n\n\n\n
Su Co\u011frafyas\u0131nda Anadolu\u2019da<\/strong><\/p>\n\n\n\n
Amsterdam\u2019daki gibi k\u0131\u015f, Toulus\u2019deki gibi yaz olur. K\u00fc\u00e7\u00fckasya\u2019n\u0131n \u00fc\u00e7te biri yaylad\u0131r. Susuz, bitkisiz, yer yer \u00e7\u0131plak kayalarla delinmi\u015f bozk\u0131rdan bir hal\u0131d\u0131r. Mavi mavi par\u0131ldayan g\u00f6ller, k\u0131vr\u0131m k\u0131vr\u0131m akarsular bu topraklara y\u00fcce, soylu bir tekd\u00fczelik verir\u2026<\/p>\n\n\n\n
Garip bir onur, bir a\u011f\u0131rba\u015fl\u0131l\u0131k bu topraklara, bu da\u011flara, bu yaylalara ait bir gizemlilik vard\u0131r\u2026 Binlerce y\u0131ld\u0131r bu b\u00f6yledir\u2026 Binlerce y\u0131ld\u0131r bu b\u00f6yleydi\u2026<\/p>\n\n\n\n
Ama art\u0131k Anadolu\u2019nun \u00e7\u0131plak da\u011flar\u0131, kirlenmi\u015f akarsular\u0131, sular\u0131 \u00e7ekilmi\u015f g\u00f6lleri, ta\u015fla\u015fm\u0131\u015f verimsiz topraklar\u0131, sa\u011fl\u0131ks\u0131z yerle\u015fim alanlar\u0131 ve sonucunda yok olan su havzalar\u0131 var\u2026 Neden b\u00f6yle oldu? Hepimizin i\u00e7inde ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 \u201c\u00e7evre\u201dye bu vah\u015fice sald\u0131r\u0131 neden?<\/p>\n\n\n\n
Anadolu<\/p>\n\n\n\n
Avrupa ile Asya aras\u0131nda \u00fc\u00e7 taraf\u0131 nitelikleri birbirinden farkl\u0131 olan denizlerle \u00e7evrili, \u00fc\u00e7 k\u0131ta aras\u0131nda k\u00f6pr\u00fc g\u00f6revi yapan 779.000 km2\u2019lik bir yar\u0131mada. Do\u011fu da I\u011fd\u0131r Ovas\u0131 bir \u00e7e\u015fit Akdeniz iklimi \u00f6zelli\u011fi g\u00f6sterirken, hemen yan\u0131 ba\u015f\u0131nda bulunan A\u011fr\u0131 Da\u011f\u0131 ve platosu Sibirya iklimine sahiptir.<\/p>\n\n\n\n
Anadolu zengin bir m\u00fczedir\u2026 Tarih ve k\u00fclt\u00fcrel de\u011ferlerin yan\u0131 s\u0131ra ak\u0131l almaz bir biyolojik zenginli\u011fe sahiptir.<\/p>\n\n\n\n
Avrupa K\u0131tas\u0131\u2019n\u0131n t\u00fcm\u00fcnde bitki t\u00fcrlerinin say\u0131s\u0131 yakla\u015f\u0131k 12.000 kadar olmas\u0131na kar\u015f\u0131n bug\u00fcn T\u00fcrkiye\u2019de saptanm\u0131\u015f bitki t\u00fcr\u00fc say\u0131s\u0131 hemen hemen bu say\u0131ya yakla\u015fm\u0131\u015ft\u0131r. Hayvan t\u00fcrlerinin say\u0131s\u0131 da Avrupa K\u0131tas\u0131\u2019n\u0131n 1.5 kat\u0131 kadar, yani 80.000\u2019in \u00fczerindedir. K\u0131talar aras\u0131 g\u00f6\u00e7 eden ku\u015flar\u0131n kulland\u0131klar\u0131 k\u00f6pr\u00fclerden en \u00f6nemlisi Anadolu\u2019dur\u2026<\/p>\n\n\n\n
Anadolu topra\u011f\u0131n\u0131n \u00f6zenle korunma zorunlulu\u011fu baz\u0131 hayvan t\u00fcrlerinin \u00e7e\u015fitlili\u011finin yan\u0131 s\u0131ra bir\u00e7ok bitki t\u00fcrlerine de anavatan g\u00f6revi yapmas\u0131d\u0131r. Bunlar\u0131n \u00e7o\u011fu \u0131slah edilerek insanl\u0131\u011f\u0131n hizmetine sunulmu\u015ftur. \u00d6rne\u011fin kiraz, kay\u0131s\u0131, bu\u011fday, nohut, mercimek, incir, lale, kardelen, \u00e7i\u011fdem ve tarla t\u00fcrlerinin %30 u da Anadolu\u2019dan k\u00f6k alm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n
T\u00fcrkiye\u2019nin \u00fc\u00e7 taraf\u0131 denizlerle \u00e7evrilidir. Kuzeyde, yak\u0131n zamana kadar su \u00fcr\u00fcnleri bak\u0131m\u0131ndan y\u00fcksek verime sahip Karadeniz ne yaz\u0131k ki Orta Avrupa k\u00f6kenli kirli at\u0131klar\u0131 bo\u015faltan Tuna nehri dolay\u0131s\u0131yla h\u0131zla kirlenmektedir. Ama yaln\u0131zca Tuna m\u0131 kirletiyor Karadeniz\u2019i\u2026<\/p>\n\n\n\n
Ya K\u0131z\u0131l\u0131rmak, ya Sakarya\u2026 Biz daha m\u0131 az kirletiyoruz Karadeniz\u2019i\u2026<\/p>\n\n\n\n
Karadeniz\u2019i Akdeniz\u2019e ba\u011flayan, bir\u00e7ok deniz canl\u0131s\u0131na ev sahipli\u011fi yapan Marmara Denizi de \u00e7evrede ki sanayile\u015fme ve kentle\u015fmeden dolay\u0131 h\u0131zla kirlenmekte, Ege ve Akdeniz de \u00f6yle de\u011fil mi?<\/p>\n\n\n\n
Bizler, \u00f6zellikle d\u00fcnya y\u00fczeyinde ki su miktar\u0131n\u0131n yaln\u0131zca %2,5\u2019unu olu\u015fturan tatl\u0131 suya ba\u011f\u0131ml\u0131y\u0131z. B\u00fcy\u00fck oranda Antartika\u2019da ve daha az\u0131 G\u00f6reland\u2019daki buzullar\u0131n i\u00e7inde, kuzey kutup takkesinde ve da\u011f buzullar\u0131nda kilitlenip kalm\u0131\u015f su budur. D\u00fcnya su sisteminin kar\u015f\u0131s\u0131ndaki stratejik tehlike de end\u00fcstrile\u015fen uygarl\u0131\u011f\u0131n \u00fcretti\u011fi kimyasal maddelerle d\u00fcnya \u00e7ap\u0131nda su kaynaklar\u0131n\u0131n kirlenmesidir.<\/p>\n\n\n\n
1.7 milyardan fazla insana yeterli temiz su kayna\u011f\u0131 bulunmamaktad\u0131r. 3 milyardan fazla insan yetersiz sa\u011fl\u0131k ko\u015fullar\u0131 i\u00e7indedir.<\/p>\n\n\n\n
BM \u00c7evre Program\u0131n\u0131n bir ara\u015ft\u0131rmas\u0131na g\u00f6re geli\u015fmekte olan \u00fclkelerdeki her be\u015f hastal\u0131ktan d\u00f6rd\u00fc ya kirli sular ya da yetersiz sa\u011fl\u0131k ko\u015fullar\u0131ndan kaynaklanmaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n
D\u00fcnyan\u0131n bir\u00e7ok yerinde n\u00fcfus art\u0131\u015f\u0131n\u0131n su sistemi \u00fczerindeki bask\u0131s\u0131na bir de ki\u015fi ba\u015f\u0131na kullan\u0131m\u0131n artmas\u0131 eklenmektedir. Bunun nedenlerinden birisi, artan n\u00fcfusu beslemek i\u00e7in tar\u0131mda sulaman\u0131n daha \u00e7ok kullan\u0131lmas\u0131d\u0131r. D\u00fcnyada insano\u011flu taraf\u0131ndan kullan\u0131lan tatl\u0131 suyun hemen hemen 4\/3\u2019\u00fc sulamada kullan\u0131lmaktad\u0131r. As\u0131l trajik olan bu sular\u0131n be\u015fte \u00fc\u00e7\u00fcn\u00fcn verimsiz ya da \u00e7evreye zararl\u0131 teknikler nedeniyle ziyan olmas\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n
\u00dclkemiz akarsular\u0131 ve su kaynaklar\u0131 olarak zengin bir \u00fclke\u2026<\/strong><\/p>\n\n\n\n
K\u0131z\u0131l\u0131rmak, F\u0131rat ve Dicle\u2026 Seyhan, Ceyhan ve Sakarya\u2026 Ye\u015fil\u0131rmak, \u00c7oruh ve Aras ve Meri\u00e7, Ergene, Susurluk, Simav, Gediz, B\u00fcy\u00fck ve K\u00fc\u00e7\u00fck Menderes\u2026 Ad\u0131n\u0131 sayamayaca\u011f\u0131m\u0131z di\u011ferleri ve g\u00f6llerimiz\u2026<\/p>\n\n\n\n
Her biri mavi mavi par\u0131ldayan irili ufakl\u0131 y\u00fczlerce g\u00f6l. Kimisi d\u00fcnyan\u0131n en y\u00fcksek rak\u0131ml\u0131 g\u00f6llerinden. \u00c7ini G\u00f6l, Alim G\u00f6l\u00fc, Bal\u0131k G\u00f6l\u00fc, \u00c7\u0131ld\u0131r ve Nemrut G\u00f6lleri gibi\u2026<\/p>\n\n\n\n
Kimisi d\u00fcnyan\u0131n en b\u00fcy\u00fck g\u00f6lleri aras\u0131nda, Van gibi.. Bir di\u011feri \u00fclkemizin, belki de b\u00f6lgemizin en b\u00fcy\u00fck tuz kayna\u011f\u0131\u2026 Tuz G\u00f6l\u00fc gibi.<\/p>\n\n\n\n
T\u00fcrkiye\u2019nin 78 milyon hektar olan y\u00fcz\u00f6l\u00e7\u00fcm\u00fcn\u00fcn yakla\u015f\u0131k 26 milyon hektar\u0131n\u0131 sulanabilir araziler olu\u015fturmaktad\u0131r. Ancak, yap\u0131lan \u00e7al\u0131\u015fmalar sonucunda, ekonomik olarak sulanabilecek 8,5 milyon hektarl\u0131k alan\u0131n 3,4 milyon hektar kamu taraf\u0131ndan olmak \u00fczere, toplam 4,7 milyon hektar\u0131 sulanmaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n
T\u00fcrkiye su zengini de\u011fil<\/strong><\/p>\n\n\n\n
T\u00fcrkiye \u00fczerine y\u0131ll\u0131k 501 milyar metrek\u00fcp su d\u00fc\u015f\u00fcyor. Bu suyun 274 milyar metrek\u00fcp\u00fc buharla\u015f\u0131yor, 41 milyar metrek\u00fcp\u00fc yeralt\u0131 sular\u0131na kar\u0131\u015f\u0131yor. Kom\u015fu \u00fclkelerden T\u00fcrkiye\u2019ye 7 milyar metrek\u00fcp su gelirken, T\u00fcrkiye\u2019nin br\u00fct su potansiyeli 234 milyar metrek\u00fcp\u00fc buluyor. Ancak T\u00fcrkiye bu suyun sadece 110 milyar metrek\u00fcp\u00fcn\u00fc kullanabiliyor. G\u00fcnde 400 ton toprak sulamayla kayboluyor.<\/p>\n\n\n\n
T\u00fcrkiye\u2019de su kaynaklar\u0131 \u2018susuz\u2019 kal\u0131yor<\/strong><\/p>\n\n\n\n
G\u00fcn\u00fcm\u00fczde bir \u00fclkenin su zengini say\u0131labilmesi i\u00e7in y\u0131lda ortalama ki\u015fi ba\u015f\u0131na 10 bin metrek\u00fcp su potansiyeline sahip olmas\u0131 gerekirken, T\u00fcrkiye\u2019de ise ki\u015fi ba\u015f\u0131na 3 bin 500 metrek\u00fcp potansiyel, 1800 metrek\u00fcp kullan\u0131labilir su bulunuyor. WWF-T\u00fcrkiye\u2019nin ara\u015ft\u0131rmas\u0131na g\u00f6re, T\u00fcrkiye\u2019de n\u00fcfusun 2030 y\u0131l\u0131nda 80 milyona ula\u015faca\u011f\u0131 varsay\u0131m\u0131 do\u011frultusunda, ki\u015fi ba\u015f\u0131na d\u00fc\u015fen su miktar\u0131 1375 metrek\u00fcp, \u015fu anda y\u00fczde 67 olan su kaynaklar\u0131n\u0131 kullanma oran\u0131 ise y\u00fczde 100\u2019e ula\u015facak. Son 40 y\u0131l i\u00e7inde, b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fc 5 Tuz G\u00f6l\u00fc\u2019ne e\u015fit olan 1 milyon 300 bin hektarl\u0131k su kayna\u011f\u0131 tahrip edilirken, kentlerin y\u00fczde 90\u2019\u0131nda kanalizasyonlar, bu kaynaklara bo\u015falt\u0131l\u0131yor. Beklenmedik seller, kurakl\u0131k ve kirlenmeler de genellikle bu de\u011fi\u015fimlerin do\u011fal su d\u00f6ng\u00fcs\u00fcnde aksamalara yol a\u00e7mas\u0131 nedeniyle oluyor. \u00d6nlem al\u0131nmad\u0131\u011f\u0131 takdirde ise 2025 y\u0131l\u0131nda ki\u015fi ba\u015f\u0131na d\u00fc\u015fen su miktar\u0131n\u0131n, kritik s\u0131n\u0131r\u0131n alt\u0131nda olaca\u011f\u0131 \u00f6ng\u00f6r\u00fcl\u00fcyor.<\/p>\n\n\n\n
VAN G\u00d6L\u00dc\u2019N\u00dcN 3 KATI B\u00dcY\u00dcKL\u00dc\u011e\u00dcNDE SULAK ALAN KAYBED\u0130LD\u0130<\/strong><\/p>\n\n\n\n
\u201dSon 40 y\u0131lda T\u00fcrkiye\u2019de Van G\u00f6l\u00fc\u2019n\u00fcn 3 kat\u0131 b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fcnde, yakla\u015f\u0131k 1 milyon 300 bin hektar sulak alan kaybedildi. Geriye sadece 1 milyon 250 bin hektar sulak alan kald\u0131. Tar\u0131msal su kullan\u0131m\u0131n\u0131n kontrols\u00fcz olmas\u0131 \u00fclke genelinde \u00e7ok b\u00fcy\u00fck bir sorun. Sadece Konya Kapal\u0131 Havzas\u0131\u2019n\u0131 tehdit eden yakla\u015f\u0131k 26 bin ka\u00e7ak su kuyusu var. Bu kuyulardan kontrols\u00fcz \u015fekilde s\u00fcrekli su \u00e7ekiliyor.\u201d<\/p>\n\n\n\n
YERALTI SULARININ Y\u00dcZDE 80\u2019\u0130 TARIMDA KULLANILIYOR<\/strong><\/p>\n\n\n\n
\u201dAk\u015fehir G\u00f6l\u00fc de kurumak \u00fczere. Su seviyeleri giderek azalan neredeyse b\u00fct\u00fcn<\/p>\n\n\n\n
sulak alanlar tehlike sinyalleri veriyor. Sulak alanlarla birlikte sazl\u0131klar da yok oluyor. \u00dclke ekonomisine ciddi gelir sa\u011flayan sazl\u0131klar, suyu s\u00fczme \u00f6zelli\u011fiyle de \u00f6nemli bir g\u00f6rev \u00fcstleniyor. Sazl\u0131klar tabii ar\u0131t\u0131m yap\u0131yor. Bug\u00fcn at\u0131klarla da kirlenerek tehdit alt\u0131nda bulunan Bolluk G\u00f6l\u00fc, Tersakan G\u00f6l\u00fc, Tuz G\u00f6l\u00fc, Obruk Yaylas\u0131, Ere\u011fli Ovas\u0131 ve Kulu G\u00f6l\u00fc ba\u015fta olmak \u00fczere sulak alanlar ve bitki alanlar\u0131n\u0131n acilen korunmas\u0131 gerekiyor. Konya Kapal\u0131 Havzas\u0131\u2019ndaki sulak alanlar \u00e7ok acil tedbir al\u0131nmazsa ba\u015fta Tuz G\u00f6l\u00fc olmak \u00fczere geri d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fc olmayacak ciddi problemlerle kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya kalacak.<\/p>\n\n\n\n
\u0130\u00e7 Anadolu\u2019da yeralt\u0131 sular\u0131 kurudu<\/strong><\/p>\n\n\n\n
Kuruma tehlikesiyle kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya olan sulak alanlar: Tuz G\u00f6l\u00fc\u2019nden sonra, E\u015fmekaya Sazl\u0131klar\u0131, Hotam\u0131\u015f Sazl\u0131klar\u0131, Sultan Sazl\u0131klar\u0131, Ere\u011fli Akg\u00f6l, Meke G\u00f6l\u00fc, Ak\u015fehir G\u00f6l\u00fc: T\u00fcrkiye\u2019nin en \u00f6nemli sulak alanlar\u0131ndan olan, Sultan Sazl\u0131\u011f\u0131\u2019n\u0131n su sorunu s\u00fcrerken, Seyfe G\u00f6l\u00fc\u2019n\u00fcn bulundu\u011fu alan\u0131n, 20 cm kal\u0131nl\u0131\u011f\u0131nda tuzla kapl\u0131 ve r\u00fczgar erozyonuna a\u00e7\u0131k, tar\u0131m alanlar\u0131n\u0131 tehdit eden bir \u201ctuz \u00e7\u00f6l\u00fc\u201d haline geldi\u011fi bildirildi.<\/p>\n\n\n\n
Obruklar art\u0131yor, Meke ve Tuz G\u00f6l\u00fc yok oluyor<\/strong><\/p>\n\n\n\n
Konya Ovas\u0131\u2019nda kontrols\u00fcz 100 bin yeralt\u0131 su kuyusu ve sondaj noktas\u0131 bulunmaktad\u0131r. B\u00f6lgede az su t\u00fcketen hububat \u00fcr\u00fcnleri yerine, m\u0131s\u0131r ve pancar gibi bol su t\u00fcketen tar\u0131m \u00fcr\u00fcnleri te\u015fvik edilmektedir. Buna ba\u011fl\u0131 olarak a\u015f\u0131r\u0131 ve yo\u011fun \u00e7ekilen yeralt\u0131 sular\u0131 sonucu, yer alt\u0131nda bo\u015fluklar olu\u015fmakta, tar\u0131m ve ya\u015fam alanlar\u0131nda OBRUK ad\u0131 verilen dev silindirik g\u00f6\u00e7\u00fckler ve \u00e7ukurlar olu\u015fmaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n
Apa Baraj\u0131 her ge\u00e7en g\u00fcn kurumaktad\u0131r, \u00c7\u00f6z\u00fcm i\u00e7in, G\u00f6ksu Irma\u011f\u0131 kayna\u011f\u0131ndan Konya Ovas\u0131na MAVI T\u00dcNEL ad\u0131 verilen su yollar\u0131 in\u015faa edilmektedir. \u00d6te yandan, Tuz G\u00f6l\u00fc her ge\u00e7en g\u00fcn biraz daha \u00f6l\u00fcyor. Halen tuz \u00fcretimi yap\u0131lan g\u00f6l\u00fcn giderek kirlenmesinin ana nedeni yine insan. Konya\u2019dan gelen sanayi ve kanalizasyon sular\u0131 kirlili\u011fi iyice art\u0131rd\u0131. \u00d6zellikle Cihanbeyli\u2019nin G\u00f6lyaz\u0131 beldesinde bulunan Tekel ve \u00f6zel i\u015fletmelere \u2019a ait tuz tesisleri, bu kirlili\u011fin bir ba\u015fka y\u00fcz\u00fc. Bunun d\u0131\u015f\u0131nda Aksaray, Cihanbeyli, \u0130ncili, Bey\u015fehir, Bozk\u0131r ve \u015eerefliko\u00e7hisar kanalizasyonlar\u0131 da kirlenmede \u00f6nemli etken. Konya dahil t\u00fcm bu kanalizasyonlar\u0131n ve sanayi at\u0131klar\u0131n\u0131n 1992 verilerine g\u00f6re, Tuz G\u00f6l\u00fc\u2019ne verdikleri kirli at\u0131nlar \u015f\u00f6yle: 1949 ton deterjan, 90 bin ton ya\u011f ve gres, 1500 ton organik madde, 28 ton nitrat, 18 bin ton s\u00fclfat ve 276 kilo civa. T\u00fcm \u0130\u00e7 Anadolu\u2019da oldu\u011fu gibi bu b\u00f6lgede de an\u0131z yang\u0131nlar\u0131n\u0131 ve tuz \u00fcretimi s\u0131ras\u0131nda kullan\u0131lan kaz\u0131y\u0131c\u0131, taray\u0131c\u0131 ve ta\u015f\u0131y\u0131c\u0131 ara\u00e7lar\u0131n g\u00f6le verdi\u011fi zarara bir de yer alt\u0131 sular\u0131n\u0131 \u00e7ekilmesi eklenince, 1642 kilometrekare alan 1100 kilometrekareye d\u00fc\u015f\u00fcyor. Eriyen g\u00fczelli\u011fimiz Tuz G\u00f6l\u00fc, bu gidi\u015fle 15 y\u0131l sonra yok olaca\u011fa benziyor\u2026 T\u0131pk\u0131, Kuzey \u00c7in\u2019de Uygur B\u00f6lgesinde yani, giderek yok olan kar\u0131z yer alt\u0131 su kanallar\u0131 ve deniz seviyesinden -154 metre a\u015fa\u011f\u0131da bulunan Ayg\u00f6l\u00fc\u2019n\u00fcn \u015fimdilerde tamamen kurudu\u011fu gibi, Tuz G\u00f6l\u00fc\u2019n\u00fc de ayn\u0131 son beklemekte. Ya da, Sibirya\u2019da kuzey buzullar\u0131n\u0131n erimesi sonucu yar\u0131m metre y\u00fckselen ve ak\u0131\u015f yata\u011f\u0131 geni\u015fleyen Volga, Obi, Yenisey ve Dinyeper nehirleri, bir ba\u015fka tehlike sinyalleri veriyor. Ama biz insanlar hala gelece\u011fimizle kumar oynuyoruz. Afrika\u2019da, G\u00fcney Asya\u2019da ve d\u00fcnyan\u0131n ba\u015fka b\u00f6lgelerinde son y\u00fcz y\u0131ld\u0131r, uygarl\u0131k ve insan haklar\u0131 ad\u0131na \u201cmisyonerlik\u201d \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 s\u00fcrd\u00fcren bar\u0131l\u0131lar, \u015fimdilerde a\u00e7l\u0131k, yoksulluk, \u00f6l\u00fcm ve sava\u015f oyunlar\u0131yla t\u00fcm insanl\u0131\u011f\u0131 ve do\u011fay\u0131 tehlikeye soruyorlar. \u0130nsan olma eti\u011fi ad\u0131na yap\u0131l\u0131yor t\u00fcm bunlar\u2026<\/p>\n\n\n\n
SULTANSAZLI\u011eI, (SULTAN \u00c7\u00d6L\u00dc) OLAB\u0130L\u0130R<\/strong><\/p>\n\n\n\n
Yery\u00fcz\u00fcndeki t\u00fcm canl\u0131lar i\u00e7in ya\u015fam\u0131n temel kayna\u011f\u0131 olan su giderek t\u00fckenmekte. D\u00fcnyam\u0131z\u0131n %70\u2019i sularla kapl\u0131 olmas\u0131na ra\u011fmen, tatl\u0131 su kaynaklar\u0131 bunun yaln\u0131zca %2,5\u2019idir. Bug\u00fcn yery\u00fcz\u00fc n\u00fcfusunun be\u015fte biri su kaynaklar\u0131n\u0131n yanl\u0131\u015f kullan\u0131m\u0131, kirlilik, alan kayb\u0131 gibi nedenlerden dolay\u0131 sa\u011fl\u0131kl\u0131, temiz ve i\u00e7ilebilir suya sahip de\u011fil. G\u00fcn\u00fcm\u00fczde yakla\u015f\u0131k 1,3 milyar ki\u015fi su s\u0131k\u0131nt\u0131s\u0131 \u00e7ekmekte. Gelecek 25 y\u0131lda bu say\u0131n\u0131n 2 kat\u0131na \u00e7\u0131kaca\u011f\u0131 tahmin ediliyor.<\/p>\n\n\n\n
Su talebinin son 25 y\u0131l i\u00e7inde % 60 artt\u0131\u011f\u0131n\u0131 biliyor muydunuz? Bir \u00fclkenin su zengini olabilmesi i\u00e7in ki\u015fi ba\u015f\u0131na d\u00fc\u015fen y\u0131ll\u0131k ortalama su miktar\u0131n\u0131n en az 10.000m\u00b3 olmas\u0131 gerekirken, bu miktar T\u00fcrkiye\u2019de 1.430 m\u00b3. Bu rakam, bilinenin aksine T\u00fcrkiye\u2019nin su zengini olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6zler \u00f6n\u00fcne seriyor. \u201cD\u00fcnyan\u0131n kaynaklar\u0131 s\u0131n\u0131rl\u0131d\u0131r. Hayal edebilece\u011fimiz en ileri teknolojiler bile, yery\u00fcz\u00fc kaynaklar\u0131n\u0131 art\u0131rmaya olanak tan\u0131mayacakt\u0131r. Do\u011fal kaynaklar\u0131n hi\u00e7 t\u00fckenmeyecekmi\u015f gibi kullan\u0131lmas\u0131, asl\u0131nda ya\u015famla oynanan bir kumard\u0131r.\u201d<\/p>\n\n\n\n
Orta Toroslar-Bolkar Da\u011flar\u0131\u2019nda, 2650 metre rak\u0131mda bulunan Karag\u00f6l\u2019de ya\u015fayan Rana Holtzi (Toros) Kurba\u011falar\u0131, kardelenler ve yaban\u0131l y\u0131lk\u0131 atlar\u0131 da yok oluyor\u2026<\/p>\n\n\n\n
D\u00fcnyada ba\u015fka benzeri bulunmayan, halk aras\u0131nda Toros Kurba\u011falar\u0131 olarak bilinen, \u00f6tmeyen ve s\u00fcr\u00fcler halinde ya\u015fayan Rona Holtzi cinsi kurba\u011falar, bilin\u00e7sizce g\u00f6le at\u0131lan alabal\u0131klar\u0131n t\u00fcketmesi nedeniyle yok olma tehlikesiyle kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya\u2026 Ayr\u0131ca, Karag\u00f6l ve \u00c7inili G\u00f6l \u00e7evresindeki yaylalarda ya\u015fayan yaban\u0131l y\u0131lk\u0131 atlar\u0131, da\u011f ke\u00e7ileri, k\u0131nal\u0131 keklik, s\u00fcl\u00fcn, sessiz kurba\u011falar, peygamber b\u00f6ce\u011fi ve de endemik \u00f6zelli\u011fi olan ball\u0131baba, mor \u00e7i\u011fdem, nevruz, Bolkar lalesi ve kardelen gibi flora ve faunalar, ekolojik dengenin bozulmas\u0131 sonucu yok yolma tehlikesiyle kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya\u2026<\/p>\n\n\n\n
Yine bu b\u00f6lgede bir ba\u015fka do\u011fa olay\u0131 tehlike sinyalleri veriyor. Buda da, hi\u00e7 ku\u015fkusuz erozyon\u2026 \u00d6zellikle, Seyhan Nehri\u2019nin bir kolu olan ve Uluk\u0131\u015fla il\u00e7e merkezinin at\u0131k sular\u0131 ve kimyasal ila\u00e7larla zehirlenen \u00c7ak\u0131t Deresi\u2019nin kayna\u011f\u0131 Ni\u011fde\u2019nin Uluk\u0131\u015fla il\u00e7esinde bulunuyor. Bilin\u00e7sizce t\u00fcketilen yeralt\u0131 su kaynaklar\u0131 ve orman t\u00fcketimi, \u00c7ak\u0131t Vadisi\u2019nde kurakl\u0131klara ve erozyonlara neden olmaktad\u0131r. Art\u0131k, bu da\u011flarda yaban\u0131l hayvanlar g\u00f6r\u00fclm\u00fcyor. B\u00f6lgede yap\u0131lan a\u011fa\u00e7land\u0131rma \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 nedeniyle yasaklanan hayvanc\u0131l\u0131k, k\u00f6yl\u00fcleri g\u00f6\u00e7e zorluyor. Te\u015fvik edilen sebzecilik, kiraz, bodur elma ve badem a\u011fa\u00e7lar\u0131 ise, yeralt\u0131 sular\u0131n\u0131n \u00e7ekilmesi sonucu, bir i\u015fe yaram\u0131yor. Do\u011fa biz insanlardan intikam al\u0131yor. Bir \u015fiirime esin kayna\u011f\u0131 olan; bu do\u011fa olay\u0131na \u00e7evre k\u00f6yl\u00fclerin ilgin\u00e7 bir benzetmesi var: \u201cDA\u011eLAR K\u00dc\u00c7\u00dcL\u00dcYOR VE KAYALAR B\u00dcY\u00dcY\u00dcRDU\u2026\u201d Erozyon ba\u015fka nas\u0131l anlat\u0131l\u0131r ki\u2026<\/p>\n\n\n\n
Toros Kurba\u011fas\u0131 ( Rana Holtzi) yok oluyor<\/strong><\/p>\n\n\n\n
\u201cAtat\u00fcrkiye ve \u00c7evre\u201d adl\u0131 konferans\u0131 yasaklayan Uluk\u0131\u015fla Kaymakam\u0131, Toros Kurba\u011falar\u0131n\u0131n ya\u015fam alan\u0131 Karag\u00f6l\u2019e ve yak\u0131n\u0131nda yap\u0131lacak kayak merkezine turist \u00e7ekmek i\u00e7in, devletin olanaklar\u0131yla yol yapt\u0131r\u0131yor. Oysa insanlar, buradaki endemik canl\u0131lar\u0131 yok ediyor, \u00e7evreyi kirletiyor\u2026 Sessiz Toros Kurba\u011falar\u0131n\u0131n \u00e7\u0131\u011fl\u0131\u011f\u0131na kimse ald\u0131rm\u0131yor\u2026 Rana Holtziler yok oluyor\u2026 Biz yok oluyoruz\u2026<\/p>\n\n\n\n
D\u00fcnya\u2019da yaln\u0131z \u00fclkemizde Ni\u011fde ili Uluk\u0131\u015fla il\u00e7esi s\u0131n\u0131rlar\u0131 i\u00e7erisindeki Toros Da\u011flar\u0131nda 2650 metre y\u00fckseklikteki Karag\u00f6l\u2019de ya\u015famaktad\u0131r. Karag\u00f6l yakla\u015f\u0131k 60 Hektar b\u00fcy\u00fckl\u00fckte ve enderin yeri 12 metre olan Tektonik bir g\u00f6ld\u00fcr. Besin miktar\u0131 olduk\u00e7a s\u0131n\u0131rl\u0131d\u0131r. Morfolojik \u00f6zellikleri; v\u00fccut boyu 7,5 cm kadar olan bu t\u00fcr\u00fcn derisi yumu\u015fak, ince ve d\u00fcz nadiren di\u015filerde si\u011filler bulunur. Ba\u015f yanlar\u0131ndaki temporal \u015feritler barizdir. Erkeklerde i\u00e7 ses kesesi bulundu\u011fu i\u00e7in bunlar ova kurba\u011falar\u0131 gibi \u00f6tmezler. S\u0131rt taraf sar\u0131ms\u0131 kirli ye\u015fil veya sar\u0131ms\u0131 pembe olup siyah\u0131ms\u0131 lekelidir. Bu lekeler arka bacaklar \u00fczerinde de bulunur. Kar\u0131n taraf genellikle lekesiz pembemsi bazen sar\u0131ms\u0131 nadiren de gri beyazd\u0131r.<\/p>\n\n\n\n
Biyolojik- Ekolojik \u00d6zellikleri;<\/strong> Kenarlar\u0131 \u00e7ay\u0131rl\u0131k da\u011f g\u00f6llerinde ya\u015far \u015fimdilik d\u00fcnyada bilindi\u011fi tek yer Bolkar Da\u011f\u0131\u2019n\u0131n 2650 m y\u00fckseklikteki Karag\u00f6l\u2019d\u00fcr. Ayr\u0131ca bu g\u00f6lden 100 m daha y\u00fcksekteki ve daha k\u00fc\u00e7\u00fck \u00c7ini G\u00f6l\u2019de de \u00e7ok ender olarak bulunmaktad\u0131r. Bu g\u00f6lde ender olarak g\u00f6r\u00fclmesinin nedeni g\u00f6l etraf\u0131ndaki \u00e7ay\u0131rl\u0131k k\u0131sm\u0131n yok olu\u015fudur. B\u00f6ylece \u00e7ok s\u0131cak yaz aylar\u0131nda bile serinli\u011fine doyum olmayan bu y\u00fcksek yayla g\u00f6l\u00fcnde ya\u015famlar\u0131n\u0131 milyonlarca y\u0131ldan beri s\u00fcrd\u00fcrmektedirler. \u00dcremeleri; May\u0131s ay\u0131 sonundan itibaren Ekim ay\u0131na kadar olan yakla\u015f\u0131k D\u00f6rt ayl\u0131k bir zaman i\u00e7inde aktif olan toros kurba\u011fas\u0131, \u00fcreme biyolojisini tamamlamak zorundad\u0131r. Bir ba\u015fka deyi\u015fle en fazla D\u00f6rt ayl\u0131k bir zaman i\u00e7inde Toros Kurba\u011fas\u0131 \u00e7iftle\u015fip yumurta b\u0131rakmak ve sezon sonuna kadar da iriba\u015f denilen yavrular\u0131n kuyruklar\u0131n\u0131 kaybederek k\u00fc\u00e7\u00fck kurba\u011fa haline gelmeleri gerekmektedir. \u00dcreme zaman\u0131n\u0131n k\u0131sal\u0131\u011f\u0131 nedeniyle bir taraf\u0131 hen\u00fcz buzlu olan g\u00f6l\u00fcn erimi\u015f k\u0131s\u0131mlar\u0131nda zaman zaman 14-16 erkek kurba\u011fan\u0131n bir di\u015fiyi yumurtlatmak \u00fczere kucaklad\u0131\u011f\u0131 tespit edilmi\u015ftir. B\u00f6ylece \u00e7ok say\u0131da kurba\u011fadan olu\u015fan yumakta b\u0131rak\u0131lacak yumurtalar\u0131n erkekler taraf\u0131ndan d\u00f6llenmesi sa\u011flanm\u0131\u015f olmaktad\u0131r. Beslenmeleri; Toros Kurba\u011fas\u0131 ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 Karag\u00f6l\u2019\u00fcn y\u00fcksekli\u011fi nedeniyle k\u0131sa s\u00fcrede aktiftir. Bu devrede g\u00f6l\u00fcn etraf\u0131ndaki \u00e7ay\u0131rl\u0131k ve bitkili k\u0131s\u0131mlar\u0131ndaki b\u00f6cekleri yiyerek beslenirler. \u00c7ay\u0131rl\u0131k alanda b\u00f6cek bulabilmek i\u00e7in sudan zaman zaman 30-40 metre uza\u011fa gidebilmektedirler. G\u00f6l etraf\u0131nda yap\u0131lan incelemelerde bitki t\u00fcrlerinin \u00e7ok iyi geli\u015fmi\u015f oldu\u011fu k\u0131s\u0131mlarda, di\u011fer b\u00f6lgelere g\u00f6re daha fazla kurba\u011fa \u00f6rne\u011fi saptanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n
B\u00f6ylece g\u00f6l kenar\u0131nda \u00e7ay\u0131rlar\u0131n ve bitki t\u00fcrlerinin iyi geli\u015fmesi, buradaki Toros Kurba\u011fas\u0131n\u0131n ya\u015famas\u0131 i\u00e7in b\u00fcy\u00fck \u00f6nem ta\u015f\u0131maktad\u0131r. G\u00f6l kenar\u0131ndaki bitki t\u00fcrlerinin iyi geli\u015fmesi, bu \u00e7ay\u0131rl\u0131klarda ke\u00e7i s\u00fcr\u00fclerinin dola\u015farak buralar\u0131 g\u00fcbrelemesine ba\u011fl\u0131d\u0131r. Bu nedenle ke\u00e7i ve koyun s\u00fcr\u00fclerinin g\u00f6l\u00fcn kenarlar\u0131nda dola\u015fmalar\u0131n\u0131n te\u015fvik edilmesi gereklidir. Davran\u0131\u015f\u0131; Toros Kurba\u011fas\u0131 Karag\u00f6l\u2019\u00fcn kenarlar\u0131ndaki \u00e7ay\u0131rl\u0131k k\u0131s\u0131mlarda bar\u0131n\u0131r. Avlanmak \u00fczere \u00e7ay\u0131rl\u0131k alanda su kenar\u0131ndan 30-40 m. uzakla\u015fabilir. S\u0131k\u0131\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda ova kurba\u011fas\u0131 kadar h\u0131zl\u0131 ve kuvvetli olmayan z\u0131plamalarla suya ula\u015fmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131r. Ayr\u0131ca \u00e7ay\u0131rl\u0131ktaki kaynak sular\u0131n\u0131n kenar\u0131ndaki yast\u0131k \u015feklindeki \u00e7ay\u0131r k\u00f6klerinin alt ve aralar\u0131nda gizlenir. Karada ve su i\u00e7inde olduk\u00e7a yava\u015f hareket eder. Bu kurba\u011fan\u0131n pop\u00fclasyonu son 6-7 y\u0131l i\u00e7inde \u00f6nemli \u00f6l\u00e7\u00fcde azalm\u0131\u015ft\u0131r. Azalman\u0131n en \u00f6nemli nedeni g\u00f6le 1990 y\u0131l\u0131nda aynal\u0131 sazan yavrular\u0131n\u0131n a\u015f\u0131lanm\u0131\u015f olmas\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n
Nitekim 1967 y\u0131l\u0131nda Karag\u00f6l\u2019\u00fcn kenarl\u0131klar\u0131ndaki \u00e7ay\u0131rlarda mevcut olan kurba\u011fa pop\u00fclasyonu g\u00fcn\u00fcm\u00fczdeki miktar\u0131n\u0131n d\u00f6rt kat\u0131 s\u0131kl\u0131ktayd\u0131. G\u00fcn\u00fcm\u00fczde Toros Kurba\u011fas\u0131\u2019n\u0131n Karag\u00f6l\u2019de % 60-70 dolay\u0131nda azalmas\u0131na g\u00f6le at\u0131lan aynal\u0131 sazan bal\u0131klar\u0131n\u0131n bitkisel ve hayvansal maddelerle beslenmeleri neden olmu\u015ftur. Toros Kurba\u011fas\u0131\u2019n\u0131n yavrular\u0131 ve lavralar\u0131 aynal\u0131 sazan bal\u0131klar\u0131 taraf\u0131ndan sevilerek yenilmektedir. Son \u00fc\u00e7 y\u0131lda a\u011flarla g\u00f6lden toplanan aynal\u0131 sazan bal\u0131\u011f\u0131 \u00f6rnekleri g\u00f6ldeki bal\u0131k miktar\u0131n\u0131n \u00f6nemli \u00f6l\u00e7\u00fcde azalm\u0131\u015f oldu\u011funu g\u00f6stermektedir. G\u00f6ldeki bal\u0131k miktar\u0131 \u00f6nemli \u00f6l\u00e7\u00fcde azalm\u0131\u015f durumdad\u0131r. Ancak en \u00f6nemlisi Karag\u00f6l\u2019den bal\u0131k \u00f6rneklerinin kesintisiz olarak her y\u0131l avlanmaya devam edilmesidir. B\u00f6ylece g\u00f6ldeki bal\u0131k miktar\u0131 kurba\u011fa lavra ve yumurtalar\u0131na fazla zarar\u0131 olmayacak duruma getirilmi\u015f olacakt\u0131r. <\/p>\n\n\n\n
Toros Kurba\u011fas\u0131 \u2013 \u0130nsan \u0130li\u015fkisi; Karag\u00f6l\u2019\u00fcn daha Turistik bir hale getirilebilmesi i\u00e7in g\u00f6le hi\u00e7 kimseye sorulmadan aynal\u0131 sazan bal\u0131\u011f\u0131 a\u015f\u0131lanm\u0131\u015ft\u0131r. B\u00f6yle bir bilin\u00e7siz davran\u0131\u015f sonucunda D\u00fcnya\u2019n\u0131n yaln\u0131z bu b\u00f6lgesinde ya\u015fayan Toros Kurba\u011fas\u0131 popilasyonu b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde zarar g\u00f6rm\u00fc\u015ft\u00fcr. Bundan sonraki amac\u0131m\u0131z da D\u00fcnya\u2019da   yaln\u0131z bu b\u00f6lgede ya\u015fayan bu do\u011fal zenginli\u011fimizi ( Toros Kurba\u011fas\u0131n\u0131) koruyarak b\u00f6lge ve \u00fclke yarar\u0131na de\u011ferlendirilmesini sa\u011flamak olmal\u0131d\u0131r. B\u00f6yle bir amaca ula\u015f\u0131lmas\u0131 yaln\u0131z b\u00f6lge insanlar\u0131 ile mahalli idare yetkililerinin konuya gereken \u00f6nemi vermelerine ba\u011fl\u0131d\u0131r. B\u00f6lgedeki pek \u00e7ok endemik bitki gibi, Rana Holtzi kurba\u011falar\u0131 da yok oluyor\u2026<\/p>\n\n\n\n
Bolkar-Karag\u00f6l\u2019\u00fcn Kara Baht\u0131!<\/strong><\/p>\n\n\n\n
Ni\u011fde \u00dcniversitesi \u00f6\u011fretim \u00fcyesi Dr. Cengiz Kayac\u0131lar ve Ni\u011fde Da\u011fc\u0131l\u0131k ve Do\u011fa Sporlar\u0131 Derne\u011fi Ba\u015fkan\u0131 Nuri Dokuzo\u011flu gibi \u00e7evreciler, olan bitenleri belgeliyor ve ilgilileri uyar\u0131yor. \u00c7evre felaketi ile ilgili raporlar haz\u0131rl\u0131yorlar. Bolkar Da\u011flar\u0131; Orta Toroslar\u2019\u0131n merkezi k\u00fctlesini olu\u015fturur ve Alada\u011flar\u2019dan sonra s\u0131rada\u011flar\u0131n en y\u00fcksek doruklar\u0131n\u0131 (Medetsiz-3524m.) kapsar. Kabaca KD-GB uzan\u0131ml\u0131 tipik bir s\u0131rada\u011f g\u00f6r\u00fcn\u00fcm\u00fcndeki Bolkar Da\u011flar\u0131, sistemin kuzeye uzanan par\u00e7as\u0131 Alada\u011flar\u2019dan, Seyhan Nehri\u2019nin en bat\u0131daki kolu olan Pozant\u0131 \u00c7ay\u0131 ve Bo\u011faz\u0131 ile ayr\u0131l\u0131r. Ba\u015fl\u0131ca 3 y\u00fckselti grubundan olu\u015fur: G\u00fcneyde Y\u0131ld\u0131z Da\u011f\u0131 (3134 m), orta kesimde Aydos Da\u011f\u0131 (3430 m) ve do\u011fuda Pozant\u0131-Gavur Da\u011flar\u0131 (3114 m) s\u0131ralan\u0131r. Y\u0131ld\u0131z Da\u011f\u0131 g\u00fcney-g\u00fcneybat\u0131s\u0131ndaki Karag\u00fcney Da\u011flar\u0131 (2474 m) ise Bolkar Da\u011flar\u0131\u2019n\u0131n g\u00fcneybat\u0131ya al\u00e7alan ve ortalama y\u00fckseltisi 2000 metreyi bulan y\u00fcksek plato kesimini olu\u015fturur.<\/p>\n\n\n\n
G\u00fcneyde yer alan \u0130\u00e7el ile kuzeyde yer alan Karaman, Konya ve Ni\u011fde il s\u0131n\u0131rlar\u0131 Bolkar Da\u011flar\u0131 su b\u00f6l\u00fcm\u00fc \u00e7izgisini takip eder. Bat\u0131da Ayranc\u0131 (Karaman) kuzeyde Halkap\u0131nar (Ere\u011fli) ve Uluk\u0131\u015fla (Ni\u011fde), do\u011fuda Pozant\u0131 (Adana) ve g\u00fcneyde \u00c7aml\u0131yayla (\u0130\u00e7el) en yak\u0131n yerle\u015fim birimleridir. Bolkar Da\u011flar\u0131\u2019n\u0131n en y\u00fcksek kesimi (Medetsiz zirvesi-3524 m) ve en \u00e7ok tan\u0131nan G\u00f6ller Y\u00f6resi Ni\u011fde il s\u0131n\u0131rlar\u0131 i\u00e7erisinde kal\u0131r. Da\u011fl\u0131k alana giden en kolay ula\u015f\u0131m yolu da Ni\u011fde-Uluk\u0131\u015fla-Darbo\u011faz \u00fczerinden sa\u011flan\u0131r. Bolkar Da\u011flar\u0131 ayn\u0131 zamanda Akdeniz B\u00f6lgesi ile \u0130\u00e7 Anadolu B\u00f6lgesi aras\u0131ndaki b\u00f6lge s\u0131n\u0131r\u0131 \u00fczerinde bulunur.<\/p>\n\n\n\n
Alada\u011flar\u2019dan sonra Toros S\u0131rada\u011flar\u0131\u2019n\u0131n en \u00e7ok tan\u0131nan b\u00f6l\u00fcm\u00fc Bolkar Da\u011flar\u0131\u2019d\u0131r. Y\u0131l\u0131n her mevsimi e\u011fitim ve t\u0131rman\u0131\u015f ama\u00e7l\u0131 gelen da\u011fc\u0131lar\u0131n eksik olmad\u0131\u011f\u0131 Bolkar Da\u011flar\u0131, \u00fclkemize gelen yabanc\u0131 do\u011fa sporcular\u0131n\u0131n da mutlaka u\u011frad\u0131\u011f\u0131, d\u00fcnyaca \u00fcne sahip da\u011flar\u0131m\u0131z aras\u0131nda. Ancak, ulusal ve uluslararas\u0131 boyutta sportif ve turistik kullan\u0131m\u0131n giderek denetimsiz bi\u00e7imde yo\u011funla\u015fmas\u0131, Bolkar Da\u011flar\u0131 ekosistemi \u00fczerinde antropojen bask\u0131lar\u0131 da artt\u0131r\u0131yor. Bunun yan\u0131 s\u0131ra; \u00e7evre illerden Bolkarlar\u2019a \u00e7\u0131karak geleneksel yaylac\u0131l\u0131k faaliyetlerini s\u00fcrd\u00fcren \u00f6nemli bir yaylac\u0131 n\u00fcfusu da bulunuyor. Yaylac\u0131lar, alpin \u00e7ay\u0131rlarda ve orman \u00fcst s\u0131n\u0131r\u0131na yak\u0131n alanlarda a\u015f\u0131r\u0131 hayvan otlatmas\u0131 yaparak endemik da\u011f \u00e7i\u00e7eklerinin neslini ve orman alanlar\u0131n\u0131 tehlikeye sokuyor. Yine uzun y\u0131llar boyunca yap\u0131lan a\u015f\u0131r\u0131 ve ka\u00e7ak avc\u0131l\u0131k nedeniyle yaban hayat\u0131 \u00fczerinde de \u00f6nemli bir azalma ger\u00e7ekle\u015fti\u011fi biliniyor. \u00d6zellikle Ni\u011fde B\u00f6l\u00fcm\u00fc, G\u00f6ller Y\u00f6resi\u2019ndeki buzul g\u00f6llerinde bulunan endemik da\u011f kurba\u011fas\u0131 Rana Holtzi ve Bolkar Lalesi gibi nadir \u00e7i\u00e7ek t\u00fcrleri b\u00fcy\u00fck tehlike alt\u0131nda. Meydan Yaylas\u0131\u2019ndan devam ederek Karag\u00f6l \u00fczerindeki s\u0131rta kadar a\u00e7\u0131lan yaz araba yolu, g\u00fcn\u00fcbirlik\u00e7ilerin istilas\u0131n\u0131 2700 metrelere kadar \u00e7\u0131kard\u0131.<\/p>\n\n\n\n
Uzun y\u0131llard\u0131r b\u00fct\u00fcn bilimsel \u00e7abalara ra\u011fmen her ne hikmetse bir koruma stat\u00fcs\u00fcne kavu\u015fturulmayan bu biyolojik \u00e7e\u015fitlilik \u00fclkesi, \u201cK\u0131\u015f Turizmi B\u00f6lgesi\u201d ilan edilme art niyetlerine kurban edilmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131l\u0131yor\u2026 Malum rant zihniyeti, \u2018Bolkar Da\u011flar\u0131 Turizm B\u00f6lgesi\u2019nden akacak paralar\u0131n hayalini kuruyor\u2026 Lakin onlar\u0131 bekleyen sonu\u00e7: S\u00fcrd\u00fcr\u00fclemez turizm ve katledilmi\u015f bir d\u00fcnya miras\u0131!<\/p>\n\n\n\n
Meydan Yaylas\u0131, G\u00f6ller Y\u00f6resi ve ekolojik anlamda ba\u011fl\u0131 bulundu\u011fu yak\u0131n \u00e7evresinin k\u0131\u015f turizmine a\u00e7\u0131lmas\u0131, Erciyes \u00f6rne\u011finde oldu\u011fu gibi ekolojik bir katliam\u0131 da beraberinde getirecektir. Bolkar Da\u011flar\u0131 ekosisteminin en hassas b\u00f6l\u00fcmlerinden biri olan bu saha, \u201cMutlak Koruma Stat\u00fcleri\u201dne kavu\u015fturulmal\u0131 ve \u00f6zel e\u011fitim alm\u0131\u015f \u00e7e\u015fitli ilgi gruplar\u0131n\u0131n bilimsel, eko-turizm ve sportif faaliyetleri d\u0131\u015f\u0131nda her t\u00fcrl\u00fc keyfi kullan\u0131ma kapat\u0131lmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n
\u0130klimDe\u011fi\u015fiyor     <\/strong>                                                                                                                       <\/p>\n\n\n\n
1990\u2019lar son 600 y\u0131l\u0131n en s\u0131cak y\u0131llar\u0131 olarak tarihe ge\u00e7ti. 2100 y\u0131l\u0131na kadar d\u00fcnya \u0131s\u0131s\u0131n\u0131n 4 derece daha artmas\u0131 bekleniyor. Bilim adamlar\u0131, bu art\u0131\u015f\u0131n d\u00fcnya tarihinde son 10.000 y\u0131lda olu\u015fan en b\u00fcy\u00fck de\u011fi\u015fiklik olaca\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yl\u00fcyor. Hastal\u0131klar\u0131n, do\u011fal afetlerin ve \u00e7\u00f6lle\u015fmenin artmas\u0131 bekleniyor.<\/p>\n\n\n\n
D\u00fcnyada su t\u00fckeniyor<\/strong><\/p>\n\n\n\n
D\u00fcnyan\u0131n %70\u2019i su olmas\u0131na kar\u015f\u0131n, bunun %97\u2019si deniz suyu, %2\u2019si kutuplarda buzul halinde bulunuyor. T\u00fcm d\u00fcnya i\u00e7in i\u00e7ilebilir su miktar\u0131 ise var olan kaynaklar\u0131n yaln\u0131zca %1\u2019i. Her y\u0131l do\u011fan yakla\u015f\u0131k 90 milyon bebek i\u00e7in y\u0131lda ek 27 milyar m3 suya ihtiya\u00e7 var.<\/p>\n\n\n\n
T\u00fcrkiye\u2019de de su bitiyor<\/strong><\/p>\n\n\n\n
T\u00fcrkiye\u2019nin t\u00fcm kullan\u0131labilir su varl\u0131\u011f\u0131 yer alt\u0131 sular\u0131 dahil 110 milyar m3\u2019t\u00fcr. Tuna Nehri\u2019nin Karadeniz\u2019e y\u0131lda 260 milyar m3 su bo\u015faltt\u0131\u011f\u0131 g\u00f6z \u00f6n\u00fcne al\u0131n\u0131rsa, bilinenin aksine ne kadar su fakiri oldu\u011fumuz anla\u015f\u0131lacakt\u0131r.<\/p>\n\n\n\n
T\u00fcrkiye su zengini bir \u00fclke de\u011fil! Bir \u00fclkenin su zengini say\u0131labilmesi i\u00e7in ki\u015fi ba\u015f\u0131na d\u00fc\u015fen ortalama kullan\u0131labilir su miktar\u0131 y\u0131ll\u0131k en az 10.000 m3 olmal\u0131d\u0131r. Oysa, g\u00fcn\u00fcm\u00fczde bu de\u011fer T\u00fcrkiye i\u00e7in yaln\u0131zca 1.430 m3\u2019t\u00fcr. 2030 y\u0131l\u0131nda T\u00fcrkiye\u2019nin n\u00fcfusunun 80 milyona ula\u015faca\u011f\u0131 ve ki\u015fi ba\u015f\u0131na y\u0131lda 1.100 m3 su miktar\u0131 d\u00fc\u015fece\u011fi tahmin ediliyor.<\/p>\n\n\n\n
Yok ediyoruz<\/strong><\/p>\n\n\n\n
T\u00fcm d\u00fcnyada her g\u00fcn 400.000 hektarl\u0131k orman alan\u0131 yok oluyor. T\u00fcrkiye\u2019de her y\u0131l 20.000 hektar\u0131n \u00fczerinde orman alan\u0131 yok oluyor. Do\u011fu Karadeniz y\u00f6remizdeki \u0131l\u0131man ku\u015fak, do\u011fal ya\u015fl\u0131 ormanlar\u0131m\u0131z\u0131n yaln\u0131zca %12\u2019si bozulmadan g\u00fcn\u00fcm\u00fcze kadar kalabildi.<\/p>\n\n\n\n
Kaybediyoruz<\/strong><\/p>\n\n\n\n
T\u00fcrbalik alanlar\u0131m\u0131z\u0131 %80\u2019ini kaybettik. Fundal\u0131k alanlar\u0131m\u0131z\u0131n %90\u2019\u0131n\u0131 kaybettik. Kumul alanlar\u0131m\u0131z\u0131n %80\u2019i art\u0131k yok. T\u00fcrkiye\u2019de son 40 y\u0131lda 1.300.000 hektar, yani Van G\u00f6l\u00fc\u2019n\u00fcn \u00fc\u00e7 kat\u0131 kadar sulak alan kaybedildi.<\/p>\n\n\n\n
\u00c7evre neden bu kadar \u00f6nemli?<\/strong><\/p>\n\n\n\n
Johannesburg\u2019da d\u00fcnya \u00fclkeleri, fakirli\u011fe kadar varan ana sorunlar\u0131n en temel \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fcn\u00fcn s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilirlik kavram\u0131n\u0131n t\u00fcm sekt\u00f6rlerde yayg\u0131nla\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131nda yatt\u0131\u011f\u0131n\u0131 kabul etti. Sera etkisi art\u0131yor; do\u011fal kaynaklar bitiyor; maliyetler art\u0131yor; gelir e\u015fitsizli\u011fi art\u0131yor. \u015eirketlerin t\u00fcm bunlarda pay\u0131 \u00e7ok fazla!!<\/p>\n\n\n\n
Milli parklara, arkeolojik ve do\u011fal sit alanlar\u0131na yap\u0131lmak istenen baraj ve sulama projeleri, y\u00fcr\u00fctmeyi durduran mahkeme kararlar\u0131na ra\u011fmen, m\u00fcteahhit \u015firketler taraf\u0131ndan s\u00fcrd\u00fcr\u00fcl\u00fcyor. Bu kapsamda, Munzur Vadisi Milli Park\u0131, Hasankeyf, Allianoi, Zeugma gibi do\u011fal ve tarihi alanlar, bir daha geri gelmemek \u00fczere yok oluyorlar.<\/p>\n\n\n\n
\u2022 Artvin\u2019deki Yusufeli Baraj\u0131\u2019n\u0131n y\u00fcr\u00fctmesi, ekonomik a\u00e7\u0131dan karl\u0131 olmamas\u0131 nedeniyle durduruldu. E\u015fmekaya Baraj\u0131 su biriktiremedi\u011fi i\u00e7in bo\u015f duruyor, ama do\u011faya verilen zarar y\u00fcz\u00fcnden Anadolu\u2019nun en \u00f6nemli ku\u015f ve bitki alanlar\u0131ndan E\u015fmekaya Sazl\u0131klar\u0131 yok oldu.<\/p>\n\n\n\n
Seyfe G\u00f6l\u00fc, Ek\u015fi Su Sazl\u0131\u011f\u0131 gibi sulak alanlar, Sulak Alanlar S\u00f6zle\u015fmesi uyar\u0131nca korumay\u0131 taahh\u00fct etmemize ra\u011fmen \u00e7ok a\u00e7\u0131k bir \u015fekilde kurutuldu ve bu durum kamuoyundan sakland\u0131. Sulama, drenaj ve baraj projelerinin plans\u0131zca uygulanmas\u0131 nedeniyle Sultan Sazl\u0131\u011f\u0131, Ere\u011fli Sazl\u0131\u011f\u0131, E\u015fmekaya Sazl\u0131\u011f\u0131, Tuz G\u00f6l\u00fc gibi onlarca koruma stat\u00fcs\u00fcne sahip Orta Anadolu B\u00f6lgesi\u2019nin sulak alanlar\u0131 t\u00fcm\u00fcyle kuruma noktas\u0131na geldi. \u00c7ok de\u011fil, k\u0131sa s\u00fcre sonra b\u00f6lgede yeni \u00e7\u00f6ller ortaya \u00e7\u0131kacak. Yeralt\u0131 ve yer\u00fcst\u00fc sular\u0131na yap\u0131lan plans\u0131z m\u00fcdahaleler nedeniyle \u00fclkemizin pek \u00e7ok yerinde yeralt\u0131 sular\u0131 metrelerce a\u015fa\u011f\u0131ya indi, tar\u0131m ve mera alanlar\u0131 verimsizle\u015fti. Barajlar\u0131n ovalar\u0131 besleyen tortular\u0131 tutmas\u0131 sonucu tar\u0131msal a\u00e7\u0131dan b\u00fcy\u00fck \u00f6nem ta\u015f\u0131yan \u00c7ukurova ve Bafra Ovas\u0131\u2019n\u0131n k\u0131y\u0131 band\u0131nda erimeler ba\u015flad\u0131.<\/p>\n\n\n\n
\u0130stanbul\u2019un Barajlar\u0131 ve Melen \u00c7ay\u0131 kuruyor<\/strong><\/p>\n\n\n\n
\u0130stanbul\u2019a su sa\u011flayan Melen \u00c7ay\u0131\u2019nda kurakl\u0131\u011fa ba\u011fl\u0131 olarak su seviyesinde d\u00fc\u015fme ya\u015fanmaya ba\u015flad\u0131. Ge\u00e7en y\u0131llarda \u015fubat ay\u0131 ile k\u0131yasland\u0131\u011f\u0131nda \u00e7aydaki su seviyesinde yakla\u015f\u0131k 80 santimlik d\u00fc\u015f\u00fc\u015f oldu\u011fu belirtildi.<\/p>\n\n\n\n
Sakarya\u2019n\u0131n Kocaali \u0130l\u00e7esi\u2019ne ba\u011fl\u0131 Ortak\u00f6y Beldesi\u2019nde bulunan reg\u00fclat\u00f6r ile Melen \u00c7ay\u0131\u2019ndan \u0130stanbul\u2019a ge\u00e7en y\u0131l 159 milyon 170 bin metrek\u00fcp su sa\u011fland\u0131. Bu y\u0131l ise Melen \u00c7ay\u0131\u2019n\u0131n y\u00fczde 80\u2032inin bulundu\u011fu D\u00fczce\u2019de kurakl\u0131k etkilerini g\u00f6stermeye ba\u015flad\u0131. Melen \u00c7ay\u0131\u2019nda ve besleyen derelerde su seviyesi d\u00fc\u015ft\u00fc. Ge\u00e7en y\u0131l \u015fubat ay\u0131 ile k\u0131yasland\u0131\u011f\u0131nda \u00e7aydaki su seviyesinde yakla\u015f\u0131k 80 santimlik d\u00fc\u015f\u00fc\u015f oldu\u011fu belirlendi. D\u00fczce\u2019nin Cumayeri \u0130l\u00e7esi Dokuzde\u011firmen K\u00f6y\u00fc\u2019ndeki k\u00f6pr\u00fcn\u00fcn ayaklar\u0131nda ve \u00e7ay yata\u011f\u0131nda su seviyesindeki d\u00fc\u015f\u00fc\u015f\u00fcn izleri belli oluyor. Ge\u00e7en y\u0131llarda may\u0131s ay\u0131na kadar karlar\u0131n bulundu\u011fu Kard\u00fcz Yaylas\u0131\u2019nda ise \u00e7ok az kar bulunmas\u0131 kurakl\u0131\u011f\u0131n boyutunu da g\u00f6steriyor.<\/p>\n\n\n\n
SU SEV\u0130YES\u0130NDEK\u0130 D\u00dc\u015e\u00dc\u015e \u00c7AY YATA\u011eINDA BELL\u0130 OLUYOR<\/strong><\/p>\n\n\n\n
Melen \u00c7ay\u0131\u2019n\u0131n Dokuzde\u011firmen K\u00f6y\u00fc\u2019nde bulunan rafting tesisleri ve restoranlar konuklar\u0131n\u0131 ve sporcular\u0131 a\u011f\u0131rlamaya devam ederken, su seviyenin d\u00fc\u015fmesine ra\u011fmen \u00e7ay t\u00fcm g\u00fczelli\u011fi ile akmaya devam ediyor. D\u00fczce Rafting \u0130l Temsilcisi ve veteriner hekim \u015eerif Ali Karanfil, Melen \u00c7ay\u0131\u2019n\u0131n her aydaki debisini bildiklerini belirterek, \u201cKarlar\u0131n olmas\u0131 gereken ya da eridi\u011fi zaman, ya\u011f\u0131\u015flar\u0131n olmas\u0131 gereken ve nehre su olarak d\u00f6nmesi gereken bir zamanday\u0131z. \u015eu an seviyenin yakla\u015f\u0131k 70-80 santim daha yukar\u0131da olmas\u0131 gerekiyor. Ancak bu sene kar ya\u011f\u0131\u015f\u0131 ve ya\u011fmur ya\u011f\u0131\u015f\u0131 olmad\u0131, eriyecek kar\u0131m\u0131z da kalmad\u0131. D\u00fczce Ovas\u0131\u2019n\u0131n etraf\u0131n\u0131 \u00e7evreleyen da\u011flara bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda kar da g\u00f6rm\u00fcyoruz. Is\u0131 \u015fu an 20 derece civarlar\u0131nda ve eriyecek kar\u0131m\u0131z da yok. Belki bir hafta, on g\u00fcn sonra \u00e7ok daha fazla d\u00fc\u015fecek. Bu art\u0131k suyun s\u0131k\u0131nt\u0131s\u0131n\u0131 bize i\u015faret buyuran bir hali\u201d dedi.<\/p>\n\n\n\n
ANADOLU\u2019DA 50 YILDA 36 G\u00d6L KURUDU<\/strong><\/p>\n\n\n\n
Antalya, Isparta, Burdur, Denizli, Ka\u015f Platformu\u2019nun, 2 \u015eubat D\u00fcnya Sulak Alanlar G\u00fcn\u00fc nedeniyle 7 ilde yapt\u0131\u011f\u0131 ara\u015ft\u0131rmaya g\u00f6re, son 50 y\u0131lda 36 g\u00f6l tamamen kururken, 14 g\u00f6l ise h\u0131zla kuruma tehlikesiyle kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya.<\/p>\n\n\n\n
Antalya Isparta Burdur Denizli Ka\u015f Platformu, 2 \u015eubat D\u00fcnya Sulak Alanlar G\u00fcn\u00fc nedeniyle kurumu\u015f ve kuruma tehlikesiyle kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya olan g\u00f6llerle ilgili yapt\u0131\u011f\u0131 ara\u015ft\u0131rmay\u0131 yay\u0131nlad\u0131. G\u00f6ller B\u00f6lgesi\u2019nde Isparta, Burdur ve Antalya ile \u00e7evre iller Konya, Mersin, Hatay ve Afyonkarahisar olmak \u00fczere toplam 7 ile y\u00f6nelik ara\u015ft\u0131rmada, son 50 y\u0131l i\u00e7inde 36 g\u00f6l\u00fcn tamamen kurudu\u011fu, 14 g\u00f6l\u00fcn de kurakl\u0131k tehlikesi alt\u0131nda oldu\u011fu belirtildi. Platformun raporuna, bu y\u0131l biri tamamen kurumu\u015f olan Antalya\u2019da Nohut G\u00f6l\u00fc ile biri de kuruma tehlikesi ya\u015fayan Burdur\u2019da G\u00f6lhisar G\u00f6l\u00fc\u2019n\u00fcn eklendi\u011fi kaydedildi.<\/p>\n\n\n\n
T\u00fcrkiye\u2019nin \u00e7evre ve su kaynaklar\u0131n\u0131 korumadaki zay\u0131fl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ortaya \u00e7\u0131karan ara\u015ft\u0131rman\u0131n raporuna g\u00f6re susuz g\u00f6l ve sazl\u0131klar \u015f\u00f6yle:<\/strong><\/p>\n\n\n\n
\u201cAntalya\u2019da Elmal\u0131 \u0130l\u00e7esi\u2019nde bulunan Karag\u00f6l, Girdev G\u00f6l\u00fc, M\u00fcren G\u00f6l\u00fc, K\u00fc\u00e7\u00fck G\u00f6l. Korkuteli \u0130l\u00e7esi\u2019nde bulunan Manay G\u00f6l\u00fc, Sar\u0131g\u00f6l (K\u0131rkp\u0131nar), G\u00f6lc\u00fck, Genceli G\u00f6l\u00fc, Keklicek G\u00f6l\u00fc, Nohut G\u00f6l\u00fc. Antalya\u2019da bulunan Karaday\u0131 ve Bo\u011fazak Sazl\u0131klar\u0131. Burdur\u2019da bulunan Kestel G\u00f6l\u00fc, Yaz\u0131r G\u00f6l\u00fc, Akg\u00f6l, Mamak G\u00f6l\u00fc, Kurug\u00f6l, Beylerli G\u00f6l\u00fc, Karaevli G\u00f6l\u00fc, Heybeli G\u00f6l\u00fc, P\u0131narba\u015f\u0131 G\u00f6l\u00fc, Genceli ve Karaday\u0131 sazl\u0131klar\u0131. Isparta\u2019da bulunan Alparslan G\u00f6l\u00fc.<\/p>\n\n\n\n
Konya\u2019da bulunan Su\u011fla G\u00f6l\u00fc, Arap\u00e7ay\u0131r\u0131, \u00c7umra Ovas\u0131, G\u00fcven\u00e7 G\u00f6l\u00fc, Yarma Batakl\u0131\u011f\u0131, Hotam\u0131\u015f Sazl\u0131klar\u0131, Samsam G\u00f6l\u00fc, Ak\u015fehir G\u00f6l\u00fc, Karap\u0131nar Ovas\u0131 ve Ere\u011fli Sazl\u0131klar\u0131. Mersin\u2019de Aynaz Batakl\u0131\u011f\u0131 ve Regma batakl\u0131\u011f\u0131. Hatay\u2019da ise Amik G\u00f6l\u00fc.\u201d<\/p>\n\n\n\n
R\u0130SK ALTINDAK\u0130 G\u00d6LLER<\/strong><\/p>\n\n\n\n
Rapora g\u00f6re, Antalya\u2019da Yamansaz G\u00f6l\u00fc\u2019n\u00fcn yar\u0131s\u0131 susuz ve susuz b\u00f6l\u00fcm\u00fcnde h\u0131zla dev binalar yap\u0131la\u015fmas\u0131 bulunuyor. Bo\u011fazkent\u2019teki \u00c7akal G\u00f6l\u00fc\u2019n\u00fcn yar\u0131s\u0131 susuz ve Bo\u011fazkent Ku\u015f Cenneti de kuruma tehlikesi ya\u015f\u0131yor. Burdur G\u00f6l\u00fc\u2019n\u00fcn dikkuyruklar\u0131 ve sular\u0131 tehlikede. Yar\u0131s\u0131 kurutulmu\u015f Karata\u015f G\u00f6l\u00fc\u2019n\u00fcn sular\u0131 \u00e7ekiliyor ve bal\u0131klar i\u00e7in tehlike var. G\u00f6lhisar G\u00f6l\u00fc h\u0131zla kurutuluyor. Ac\u0131 G\u00f6l\u2019de tuz stepleri tehlikede. Salda G\u00f6l\u00fc\u2019n\u00fcn kumlar\u0131 ve berrakl\u0131\u011f\u0131 art\u0131k kayboluyor. Yar\u0131\u015fl\u0131 G\u00f6l\u00fc de h\u0131zla kuruyan G\u00f6ller aras\u0131nda yer al\u0131yor. Isparta\u2019da E\u011firdir G\u00f6l\u00fc\u2019n\u00fcn kerevitleri ve varl\u0131\u011f\u0131 tehlike ge\u00e7irirken, Milli Park i\u00e7indeki Kovada G\u00f6l\u00fc e\u011fer b\u00f6yle devam ederse birka\u00e7 y\u0131la kadar kuruyacak. Konya\u2019da Bey\u015fehir G\u00f6l\u00fc\u2019nun sular\u0131 \u00e7ekiliyor. Tuz G\u00f6l\u00fc h\u0131zla kuruyor.<\/p>\n\n\n\n
Afyonkarahisar\u2019\u0131n \u0130scehisar G\u00f6l\u00fc mermer at\u0131klar\u0131 nedeniyle b\u00fcy\u00fck risk alt\u0131nda bulunuyor.<\/p>\n\n\n\n
\u00c7\u00d6Z\u00dcM BULUNMASI GEREK\u0130YOR<\/strong><\/p>\n\n\n\n
D\u00fcnyan\u0131n art\u0131k suya hasret g\u00fcnlere do\u011fru yol ald\u0131\u011f\u0131 belirtilen raporda, T\u00fcrkiye\u2019nin 1993 y\u0131l\u0131nda taraf oldu\u011fu Ramsar S\u00f6zle\u015fmesi <\/strong>hat\u0131rlat\u0131larak, G\u00f6ller Y\u00f6resi ve \u00fclkemizin di\u011fer b\u00f6lgelerinde sorunlarla bo\u011fu\u015fan g\u00f6llerimize \u00e7\u00f6z\u00fcm bulanmas\u0131 gerekti\u011fine dikkat \u00e7ekildi.<\/p>\n\n\n\n
Platform S\u00f6zc\u00fcs\u00fc Hediye G\u00fcnd\u00fcz, \u201cBizler 2 \u015eubat D\u00fcnya Sulak Alanlar G\u00fcn\u00fc\u2019nde susuz g\u00f6llerimizi geri istiyoruz ve \u2018G\u00f6llerimiz Hayat Bulsun\u2019 talebimizle t\u00fcm yetkilileri g\u00f6reve davet ediyoruz\u201d dedi<\/p>\n\n\n\n
20 B\u0130N K\u0130\u015e\u0130 RAFT\u0130NG YAPIYOR<\/strong><\/p>\n\n\n\n
Dokuzde\u011firmen b\u00f6lgesinde y\u0131lda yakla\u015f\u0131k 20 bin ki\u015finin rafting yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yleyen \u015eerif Ali Karanfil, \u201c20 bin ki\u015fi rafting yap\u0131yor ve bu T\u00fcrkiye\u2019de iyi denebilecek bir rafting merkezi. Belki bizi bir yer ge\u00e7ebiliyordur. Bizim amac\u0131m\u0131z Antalya b\u00f6lgesindeki rafting merkezinin say\u0131s\u0131n\u0131 da ge\u00e7mekti. Ama biz bu seviyeyle 20 bin ki\u015fi bulabilir miyiz? Bulamayaca\u011f\u0131m\u0131zdan korkuyoruz ve alternatifler pe\u015fine d\u00fc\u015f\u00fcyoruz. Gelecek olan turistleri nas\u0131l e\u011flendirebiliriz, nas\u0131l rafting yapt\u0131rabilirizin hesab\u0131nday\u0131z. E\u011fer iklim b\u00f6yle giderse ya\u011fmur ve kar ya\u011fmazsa seviyenin d\u00fc\u015f\u00fckl\u00fc\u011f\u00fc itibariyle raftingden alaca\u011f\u0131m\u0131z heyecanda da biraz bizim kafam\u0131za soru i\u015fareti b\u0131rakan haller g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor g\u00f6z\u00fcm\u00fcze\u201d diye konu\u015ftu.<\/p>\n\n\n\n
KURAKLIK ETK\u0130L\u0130YOR<\/strong><\/p>\n\n\n\n
D\u00fczce \u00dcniversitesi Ziraat ve Do\u011fa Bilimleri Fak\u00fcltesi Biyosistem M\u00fchendisli\u011fi B\u00f6l\u00fcm\u00fc \u00f6\u011fretim \u00fcyesi Yrd. Do\u00e7. Dr. Sel\u00e7uk \u00d6zmen ise \u0130zmit, Sakarya ve D\u00fczce\u2019de kurakl\u0131\u011f\u0131n \u015fiddetli ya\u015fand\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirtti. Yrd. Do\u00e7. Dr. \u00d6zmen, \u0130stanbul\u2019un i\u00e7me suyunun y\u00fczde 67\u2032sini kar\u015f\u0131lamas\u0131 planlanan Melen \u00c7ay\u0131\u2019n\u0131n y\u00fczde 80\u2032ini il s\u0131n\u0131rlar\u0131 i\u00e7erisinde bulunduran D\u00fczce\u2019de, son 40 y\u0131ll\u0131k ortalama ya\u011f\u0131\u015f miktar\u0131n\u0131n yakla\u015f\u0131k 810 milimetre oldu\u011funu, 2013 y\u0131l\u0131ndaki toplam ya\u011f\u0131\u015f miktar\u0131n\u0131n ise yakla\u015f\u0131k 650 milimetre oldu\u011funu s\u00f6yledi.<\/p>\n\n\n\n
Tuz G\u00f6l\u00fc 15 sene sonra yok olacak m\u0131?<\/strong><\/p>\n\n\n\n
Tuz G\u00f6l\u00fc her ge\u00e7en g\u00fcn biraz daha \u00f6l\u00fcyor. Halen tuz \u00fcretimi yap\u0131lan g\u00f6l\u00fcn giderek kirlenmesinin ana nedeni yine insan. Konya\u2019dan gelen sanayi ve kanalizasyon sular\u0131 kirlili\u011fi iyice art\u0131rd\u0131. \u00d6zellikle Cihanbeyli\u2019nin G\u00f6lyaz\u0131 beldesinde bulunan Tekel ve \u00f6zel i\u015fletmelere \u2019a ait tuz tesisleri, bu kirlili\u011fin bir ba\u015fka y\u00fcz\u00fc. Bunun d\u0131\u015f\u0131nda Aksaray, Cihanbeyli, \u0130ncili, Bey\u015fehir, Bozk\u0131r ve \u015eerefliko\u00e7hisar kanalizasyonlar\u0131 da kirlenmede \u00f6nemli etken. Konya dahil t\u00fcm bu kanalizasyonlar\u0131n ve sanayi at\u0131klar\u0131n\u0131n 1992 verilerine g\u00f6re, Tuz G\u00f6l\u00fc\u2019ne verdikleri kirli at\u0131nlar \u015f\u00f6yle: 1949 ton deterjan, 90 bin ton ya\u011f ve gres, 1500 ton organik madde, 28 ton nitrat, 18 bin ton s\u00fclfat ve 276 kilo civa. T\u00fcm \u0130\u00e7 Anadolu\u2019da oldu\u011fu gibi bu b\u00f6lgede de an\u0131z yang\u0131nlar\u0131n\u0131 ve tuz \u00fcretimi s\u0131ras\u0131nda kullan\u0131lan kaz\u0131y\u0131s\u0131, taray\u0131c\u0131 ve ta\u015f\u0131y\u0131c\u0131 ara\u00e7lar\u0131n g\u00f6le verdi\u011fi zarara bir de yeralt\u0131 sular\u0131n\u0131 \u00e7ekilmesi eklenince, 1642 kilometrekare alan 1100 kilometrekareye d\u00fc\u015f\u00fcyor. Eriyen g\u00fczelli\u011fimiz Tuz G\u00f6l\u00fc, bu gidi\u015fle 15 y\u0131l sonra yok olaca\u011fa benziyor\u2026 T\u0131pk\u0131, Kuzey \u00c7in\u2019de Uygur B\u00f6lgesinde yani, giderek yok olan kar\u0131z yeralt\u0131 su kanallar\u0131 ve deniz seviyesinden -154 metre a\u015fa\u011f\u0131da bulunan Ayg\u00f6l\u00fc-Ayd\u0131nl\u0131k G\u00f6l\u2019de \u015fimdilerde tamamen kurudu\u011fu gibi, Tuz G\u00f6l\u00fc\u2019n\u00fc de ayn\u0131 son beklemekte. Ama biz insanlar hala gelece\u011fimizle kumar oynuyoruz. Afrika\u2019da, G\u00fcney Asya\u2019da ve d\u00fcnyan\u0131n ba\u015fka b\u00f6lgelerinde son y\u00fcz y\u0131ld\u0131r, uygarl\u0131k ve insan haklar\u0131 ad\u0131na \u201cmisyonerlik\u201d \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 s\u00fcrd\u00fcren bat\u0131l\u0131lar, \u015fimdilerde a\u00e7l\u0131k, yoksulluk, \u00f6l\u00fcm ve sava\u015f oyunlar\u0131yla t\u00fcm insanl\u0131\u011f\u0131 ve do\u011fay\u0131 tehlikeye soruyorlar. K\u00fcrersel k\u00fclt\u00fcr ablukas\u0131n\u0131 yayma, s\u00f6m\u00fcr\u00fcy\u00fc s\u00fcrd\u00fcrme, ya\u015fam\u0131 kolayla\u015ft\u0131rma ve insan olma eti\u011fi ad\u0131na yap\u0131l\u0131yor t\u00fcm bunlar\u2026<\/p>\n\n\n\n
Gelece\u011fimiz kuruyor<\/strong><\/p>\n\n\n\n
T\u00fcrkiye\u2019de 50 y\u0131lda \u2018\u00fc\u00e7 Van g\u00f6l\u00fc\u2019 b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fcnde sulak alan geri d\u00f6n\u00fc\u015fs\u00fcz bi\u00e7imde kaybedildi.<\/p>\n\n\n\n
Sadece ku\u015flar de\u011fil, insanlar da g\u00f6\u00e7 etmek zorunda kald\u0131. Ya\u015fam ve medeniyet suyla ba\u015flad\u0131\u2026 Ve yaln\u0131z suyla devam edecek. Belki de hi\u00e7 farketmeyecektik suyun \u00f6nemini, sulak alanlar\u0131n canl\u0131lara nas\u0131l hayat verdi\u011fini\u2026 Ta ki d\u00fcnya \u00fczerindeki g\u00f6ller birbirinden habersiz tehlike sinyalleri verene kadar\u2026 1970\u2019li y\u0131llarda, ya\u011fmur ormanlar\u0131ndaki h\u0131zl\u0131 yok olu\u015f bilim adamlar\u0131n\u0131n g\u00f6zlerini sulak alanlara \u00e7evirmesine neden oldu. Bu sayede sulak alanlar\u0131n en az ya\u011fmur ormanlar\u0131 kadar \u00f6nemli do\u011fal sistemler olduklar\u0131 ortaya \u00e7\u0131kt\u0131. Bunun \u00fczerine sulak alanlar\u0131 korumaya y\u00f6nelik bir dizi ulusal ve uluslararas\u0131 \u00f6nlem al\u0131nd\u0131. Bunlar\u0131n ba\u015f\u0131nda da \u201cSu Ku\u015flar\u0131n\u0131n Ya\u015fam Alanlar\u0131 Olarak Uluslararas\u0131 \u00d6neme Sahip Sulak alanlar\u0131n Korunmas\u0131 S\u00f6zle\u015fmesi\u201d ya da k\u0131sa ad\u0131yla Ramsar S\u00f6zle\u015fmesi geliyor. Bug\u00fcn d\u00fcnyam\u0131zdaki tatl\u0131 su kaynaklar\u0131n\u0131n b\u00fcy\u00fck b\u00f6l\u00fcm\u00fc (buzullar ve yeralt\u0131 sular\u0131 hari\u00e7) sulak alan tan\u0131m\u0131 i\u00e7inde yer al\u0131yor. Bu nedenle akarsular, g\u00f6ller, sazl\u0131klar gibi t\u00fcm canl\u0131lar i\u00e7in ya\u015famsal \u00f6neme sahip alanlar\u0131 incelerken, her birinin ayn\u0131 zamanda birer \u00f6nemli su kayna\u011f\u0131 oldu\u011funu da g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde bulundurmak gerekiyor. Sulak alanlar\u0131 ni\u00e7in korumal\u0131y\u0131z?<\/p>\n\n\n\n
\u00c7\u00fcnk\u00fc;<\/strong><\/p>\n\n\n\n
\u2022Canl\u0131lara ya\u015fam ortam\u0131 sa\u011flarlar. Yeralt\u0131 suyu i\u00e7in rezerv olu\u015ftururlar. Ta\u015fk\u0131n kontrol\u00fcn\u00fc sa\u011flarlar. G\u00f6ller, sazl\u0131klar ve batakl\u0131klar fazla ya\u011fmur sular\u0131n\u0131 \u00f6ncelikle tutar, gerekti\u011fi \u00f6l\u00e7\u00fcde yava\u015f yava\u015f b\u0131rak\u0131rlar. Yery\u00fcz\u00fcndeki sula klanlar yeralt\u0131 suyunu beslerler ve yeralt\u0131 suyunun seviyesini korurlar. \u00d6zellikle k\u0131y\u0131 sulak alanlar\u0131 denizlerden gelen tuzlu suyun giri\u015fini engellerler. B\u00f6ylece i\u00e7me suyunun ve tar\u0131m i\u00e7in kullan\u0131lan suyun tuzlanmas\u0131n\u0131 \u00f6nlerler. Bulunduklar\u0131 b\u00f6lgenin iklimini stabilize ederler. Tortu ve zehirli maddeleri tutarak kirleticilerin fazlas\u0131n\u0131n sudan ar\u0131t\u0131lmas\u0131n\u0131 sa\u011flarlar, bir anlamda do\u011fal bir ar\u0131tma tesisi g\u00f6revi g\u00f6r\u00fcrler. \u00d6rne\u011fin, Bafra kanalizasyonunu Bafra\u2019daki sazl\u0131klar temizlerler. B\u00f6lge ve \u00fclke ekonomisine katk\u0131 sa\u011flayan bal\u0131k\u00e7\u0131l\u0131k, tar\u0131m, hayvanc\u0131l\u0131k, saz \u00fcretimi ve rekreasyonel faaliyetlere olanak sa\u011flarlar. Yery\u00fcz\u00fcn\u00fcn en \u00f6nemli genetik rezervuarlar\u0131 olarak bilimsel \u00e7al\u0131\u015fmalar i\u00e7in a\u00e7\u0131k hava laboratuarlar\u0131 olu\u015ftururlar. Su yolu ta\u015f\u0131mac\u0131l\u0131\u011f\u0131na olanak verirler. D\u00fcnyadaki hayvanc\u0131l\u0131k, tar\u0131m ve bal\u0131k\u00e7\u0131l\u0131\u011f\u0131n b\u00fcy\u00fck b\u00f6l\u00fcm\u00fc sulak alanlar \u00e7evresinde yap\u0131l\u0131yor. Sulak alanlar d\u00fcnya tar\u0131m alanlar\u0131n\u0131n yaln\u0131zca %16\u2019s\u0131n\u0131 olu\u015ftururken, buna kar\u015f\u0131n d\u00fcnya g\u0131da \u00fcretiminin yakla\u015f\u0131k %40\u2019\u0131 sulak alanlardan geliyor.<\/p>\n\n\n\n
T\u00fcrkiye ve d\u00fcnyadaki sulak alanlara y\u00f6nelik tehditler:<\/strong><\/p>\n\n\n\n
Sulak alanlar bu de\u011ferlerinden \u00f6t\u00fcr\u00fc, uygarl\u0131k tarihi s\u00fcresince her zaman kalk\u0131nma-geli\u015fme planlamalar\u0131nda b\u00fcy\u00fck \u00f6nem ta\u015f\u0131d\u0131lar. Ancak yine \u201cuygarl\u0131k\u201d y\u00fcz\u00fcnden, end\u00fcstri, kent, tar\u0131m alanlar\u0131 a\u00e7mak amac\u0131yla kurutuldular, at\u0131klar\u0131n at\u0131lmas\u0131yla kirletildiler, kaynaklar\u0131n\u0131n a\u015f\u0131r\u0131 kullan\u0131lmas\u0131yla da t\u00fcketildiler.<\/p>\n\n\n\n
Ge\u00e7en 200 y\u0131l boyunca, sadece ABD\u2019de her saat ba\u015f\u0131 ortalama 24 hektardan fazla sulak alan yitirildi1. T\u00fcrkiye\u2019de de son 40 y\u0131l i\u00e7inde 1.300.000 hektar sulak alan\u0131n \u00e7e\u015fitli m\u00fcdahalelerle do\u011fal yap\u0131lar\u0131 bozuldu ya da geri d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fc olmayacak bi\u00e7imde tahrip edildi, geriye ise sadece 1.000.000 hektar sulak alan kald\u0131. Yery\u00fcz\u00fcndeki sulak alanlar\u0131n ise %50\u2019si yok oldu. Buna kar\u015f\u0131n son 25 y\u0131l i\u00e7inde d\u00fcnyada su talebi %60 artt\u0131.<\/p>\n\n\n\n
D\u00fcnyadaki su krizleri<\/strong><\/p>\n\n\n\n
1. D\u00fcnyan\u0131n en kurak k\u0131tas\u0131 olan Avustralya\u2019n\u0131n en \u00f6nemli su kayna\u011f\u0131 Murray-Darling Nehri y\u00fckselen tuz seviyesinin tehdidi alt\u0131nda<\/p>\n\n\n\n
2. D\u00fcnyan\u0131n en fazla kullan\u0131lan su sistemi olan Zambezi Nehir yata\u011f\u0131 s\u00fcrekli sel ve \u015fiddetli ya\u011f\u0131\u015flar y\u00fcz\u00fcnden zarar g\u00f6r\u00fcyor.<\/p>\n\n\n\n
3. Hindistan\u2019daki kutsal Ganj Nehri a\u015f\u0131r\u0131 n\u00fcfus yo\u011funlu\u011fu ve ekolojik dengesizlik nedeniyle kirlenmi\u015f durumda<\/p>\n\n\n\n
4. \u00c7in\u2019deki Sar\u0131 Nehir, sanayi ve tar\u0131m sekt\u00f6r\u00fcndeki a\u015f\u0131r\u0131 kullan\u0131m nedeniyle kurumak \u00fczere. Ayr\u0131ca kirlilik mevcut<\/p>\n\n\n\n
5. Nil Nehri, sulama ve enerji \u00fcretimi ama\u00e7l\u0131 a\u015f\u0131r\u0131 kullan\u0131m nedeniyle giderek zay\u0131fl\u0131yor<\/p>\n\n\n\n
6. D\u00fcnyan\u0131n en fazla kullan\u0131lan su sistemi olan Zambezi Nehir yata\u011f\u0131 s\u00fcrekli sel ve \u015fiddetli ya\u011f\u0131\u015flar y\u00fcz\u00fcnden zarar g\u00f6r\u00fcyor<\/p>\n\n\n\n
7. Ortado\u011fu\u2019daki su kaynaklar\u0131n\u0131n giderek kirlenmesi de b\u00f6lgedeki gerginli\u011fi artt\u0131r\u0131yor<\/p>\n\n\n\n
8. T\u00fcrkiye, Dicle ve F\u0131rat \u00fczerinde kurdu\u011fu barajlar nedeniyle Suriye ve Irak taraf\u0131ndan su kaynaklar\u0131n\u0131 kurutmakla su\u00e7lan\u0131yor<\/p>\n\n\n\n
9. Bat\u0131 Afrika\u2019da, Nijer ve Volta nehirlerine ba\u011fl\u0131 bir ya\u015fam s\u00fcren n\u00fcfus bu iki nehirdeki seviyenin d\u00fc\u015f\u00fc\u015f\u00fc ve kirlilik y\u00fcz\u00fcnden tehdit alt\u0131nda<\/p>\n\n\n\n
10. Avrupa\u2019daki kentlerin yar\u0131s\u0131ndan fazlas\u0131, yeralt\u0131ndaki su kaynaklar\u0131n\u0131 \u00f6l\u00e7\u00fcs\u00fcz bir \u015fekilde ya\u011fmal\u0131yor.<\/p>\n\n\n\n
\u0130nsan olma eti\u011fi<\/strong><\/p>\n\n\n\n
Dengesiz ve plans\u0131z sanayile\u015fmenin yan\u0131 s\u0131ra, do\u011fay\u0131 mahveden enerji \u00fcretimi, egzoz ve \u00f6teki gazlar, filitresiz fabrika bacalar\u0131, sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 ve do\u011fay\u0131 tehdit eden t\u00fcketim mallar\u0131, sera etkisi yapan \u00fcr\u00fcnler, yok edilen orman, tar\u0131m ve sulak alanlar ba\u015fta olmak \u00fczere; sava\u015flar, n\u00fckleer silah denemeleri, petrol ve do\u011fal gaz \u00fcretimi ve bilin\u00e7siz t\u00fcketimi gibi \u00e7\u00f6z\u00fcm bekleyen pek \u00e7ok sorun, art\u0131k t\u00fcm insanl\u0131\u011f\u0131n ortak sorunu olarak g\u00fcndemin ba\u015f\u0131na oturdu.<\/p>\n\n\n\n
Bir yandan da haklar\u0131, \u00f6zg\u00fcrl\u00fckleri ve sorumluluklar\u0131 olan yurtta\u015f ve yurtseverlik bilinciyle, insan olma eti\u011fi gere\u011fi iyi \u015feylerde yap\u0131l\u0131yor \u00fclkemizde. Pek \u00e7ok ulusal ve uluslararas\u0131 resmi kurum ve \u00fcniversitelerin test ederek onaylad\u0131\u011f\u0131, Talat Mollao\u011flu adl\u0131 bir T\u00fcrk mucit taraf\u0131ndan yap\u0131lan \u201cEko 66\u201d adl\u0131 cevre dostu cihaz; t\u00fcm ara\u00e7larda %25\u2019e kadar varan yak\u0131t tasarrufu yapt\u0131\u011f\u0131, egzoz gaz\u0131n\u0131 s\u0131f\u0131ra indirdi\u011fi, tar\u0131m ve i\u015f makineleri ba\u015fta olmak \u00fczere, t\u00fcm akaryak\u0131tla \u00e7al\u0131\u015fan ara\u00e7larda olumlu sonu\u00e7lar al\u0131nd\u0131\u011f\u0131 belgelenen bu cihaz\u0131n, bir nebze de olsa; do\u011faya, \u00e7evremize ve ekonomimize katk\u0131da bulunaca\u011f\u0131 inanc\u0131yla, devletin bu tip icat ve projeleri desteklemesinde yarar g\u00f6r\u00fcyoruz\u2026<\/p>\n\n\n\n
Bir zamanlar, televizyon ekranlar\u0131nda radyasyonlu \u00e7ay i\u00e7erek, halk\u0131m\u0131z\u0131n ya\u015fam\u0131n\u0131 ve gelece\u011fini \u00f6nemsemeyen anlay\u0131\u015f, \u015fimdilerde de benzer \u00f6zellikler g\u00f6steriyor. \u00dclkemizde ve t\u00fcm d\u00fcnyada artan \u00e7evre sorunu kar\u015f\u0131s\u0131nda, a\u015fa\u011f\u0131daki bilimsel bulgular\u0131 yalanlayan baz\u0131 yetkililer, kendi b\u00fcnyesinde saptad\u0131\u011f\u0131 \u015fu verileri hala kamuoyundan saklamaktad\u0131r:<\/p>\n\n\n\n
\u2013        Son y\u00fczy\u0131lda atmosfer s\u0131cakl\u0131\u011f\u0131 0,8 derece artm\u0131\u015ft\u0131r. \u00d6n\u00fcm\u00fczdeki y\u00fczy\u0131lda s\u0131cakl\u0131\u011f\u0131n 5,8 derece artaca\u011f\u0131 tahmin edilmektedir.<\/p>\n\n\n\n
\u2013        1990 y\u0131l\u0131nda toplam sera gaz\u0131 emisyonu yakla\u015f\u0131k 170 milyon ton iken, 2004 y\u0131l\u0131nda 296 milyon tona \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 g\u00f6zlendi.<\/p>\n\n\n\n
\u2013        2004 y\u0131l\u0131 itibariyle yutak alanlar\u0131m\u0131z olan ormanlar, tar\u0131m alanlar\u0131 ve sulak alanlar, sera gaz\u0131 emisyonlar\u0131m\u0131z\u0131n %25\u2019ini yutmaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n
\u2013        Bu bulgulara kar\u015f\u0131n, D\u00fcnyada ve T\u00fcrkiye\u2019de yo\u011fun kurakl\u0131k ya\u015fanaca\u011f\u0131 endi\u015fesi; ge\u00e7en y\u0131la oranla %8 ya\u011f\u0131\u015f azl\u0131\u011f\u0131 olaca\u011f\u0131 ve buna ba\u011fl\u0131 olarak, yeralt\u0131 su kaynaklar\u0131n\u0131n daha a\u015fa\u011f\u0131lara \u00e7ekilmesinin sonucu, artezyen sistemi ile sulanan tar\u0131m alanlar\u0131nda su k\u0131tl\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fclece\u011fi varsay\u0131lmaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n
\u2013        D\u00fcnyada sera gaz\u0131 emisyon art\u0131\u015f oran\u0131nda birinci, sera gaz\u0131 \u00fcreten \u00fclkeler aras\u0131nda 13. s\u0131rada bulunan T\u00fcrkiye\u2019de; hala \u201ck\u00fcresel \u0131s\u0131nma\u201d alarm\u0131 verilmemektedir.<\/p>\n\n\n\n
\u2013        \u00d6te yandan; sava\u015f, g\u00f6\u00e7, a\u00e7l\u0131k, yoksulluk ve i\u015fsizlik gibi \u00e7\u00f6z\u00fcm bekleyen sorunlarda da art\u0131\u015f oldu\u011fu g\u00f6zlenmektedir. Uluslar aras\u0131 \u00c7al\u0131\u015fma \u00d6rg\u00fct\u00fc (ILO) verilerine g\u00f6re, 2006 y\u0131l\u0131 sonundaki rakamlar olduk\u00e7a \u00fcrk\u00fct\u00fcc\u00fc. 1 milyar 370 milyon \u00e7al\u0131\u015fan yoksul insanlara kar\u015f\u0131n, her y\u0131l %6,3 artan oranda ve 2006\u2019da 196 milyon i\u015fsiz oldu\u011fu a\u00e7\u0131kland\u0131. T\u00fcm bu sorunlar yuma\u011f\u0131 i\u00e7inde, \u00e7\u00f6z\u00fcm yollar\u0131 i\u00e7in ge\u00e7 kal\u0131nmamal\u0131\u2026 Uluslar aras\u0131 kurulu\u015flar, devletler, yerel, \u00f6zel ve kamu kurumlar\u0131, sivil toplum \u00f6rg\u00fctleri ve her bireyin mutlaka yapaca\u011f\u0131 \u015feyleri vard\u0131r. \u0130\u015fte, turizm sekt\u00f6r\u00fc de bu konuda yeni eylemlere kararl\u0131 g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor.<\/p>\n\n\n\n
Uluslararas\u0131 turizmin \u00f6n\u00fcm\u00fczdeki 20 y\u0131l i\u00e7inde yakla\u015f\u0131k \u00fc\u00e7 kat b\u00fcy\u00fcyece\u011fini \u00f6ng\u00f6ren turizm profesyonelleri, bu b\u00fcy\u00fck end\u00fcstrinin \u00e7evre ve k\u00fclt\u00fcrel miras \u00fczerindeki olumsuz etkilerini en aza indirmek ve turizmden elde edilecek fayday\u0131 maksimuma \u00e7\u0131karmak \u00fczere, uluslararas\u0131 ba\u011flay\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131 olan baz\u0131 ilkeler \u00fczerinde \u00e7al\u0131\u015fmaya ba\u015flad\u0131lar. \u0130lk kez, 1997 y\u0131l\u0131nda D\u00fcnya Turizm \u00d6rg\u00fct\u00fc (WTO)\u2019n\u00fcn \u0130stanbul\u2019da yap\u0131lan Genel Kurul toplant\u0131s\u0131nda, 10 maddelik K\u00fcresel Turizm Eti\u011fi \u0130lkeleri belirlendi. \u0130nsan, \u00e7evre ve turizm eti\u011fi; t\u0131pk\u0131 bas\u0131n eti\u011fi gibi, birlikte ya\u015fama k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fcn olmazsa olmazlar\u0131ndand\u0131r art\u0131k\u2026<\/p>\n\n\n\n
T\u00fcrkiye, D\u00fcnya Su Ba\u015fkenti<\/strong><\/p>\n\n\n\n
Yer alt\u0131 su kanallar\u0131 ve tarihi su yap\u0131lar\u0131, 26-27 Haziran 2008\u2019de 5. T\u00fcrkiye Su Forumu, \u0130zmir \/ G\u00fcm\u00fcld\u00fcr B\u00f6lgesel Toplant\u0131s\u0131\u2019nda ele al\u0131nd\u0131. Ve son olarak da 19-26 Mart 2009\u2019da \u0130stanbul\u2019da ger\u00e7ekle\u015fen 5. D\u00fcnya Su Forumu\u2019nda ulusal, b\u00f6lgesel ve uluslar aras\u0131 su stratejisi tart\u0131\u015f\u0131ld\u0131. Anadolu\u2019da, M.\u00d6. 2000-Hititler\u2019den kalma Karakuyu Baraj\u0131, Bo\u011fazkale\u2019de bir p\u0131nar\u0131n suyunu toplanmas\u0131 ve Urartular\u2019\u0131n miras\u0131 \u015eamram Kanal\u0131 tart\u0131\u015f\u0131ld\u0131. S\u00fcmerolog Muazzez \u0130lmiye \u00c7\u0131\u011f\u2019\u0131n ara\u015ft\u0131rmalar\u0131na g\u00f6re, M.\u00d6. 3000\u2019de su kullan\u0131m\u0131n\u0131 d\u00fczenleyen ve su yollar\u0131n\u0131n bak\u0131m\u0131n\u0131 yapan ilk devlettir S\u00fcmerler. Alacah\u00f6y\u00fck, Bo\u011fazk\u00f6y ve Bey\u015fehir\u2019de tarihi su yollar\u0131n\u0131n izleri var. D\u00fcnya k\u00fclt\u00fcr Miras\u0131 listesinde bulunan Hattu\u015fa\u015f ise, kaynak sular\u0131n yeralt\u0131ndan ta\u015f\u0131nmas\u0131 sistemine ilgin\u00e7 \u00f6rnektir. Sar\u0131kale, B\u00fcy\u00fckkale, Karata\u015f, Semay\u00fck\u2019teki sarn\u0131\u00e7lar ve ilk kanalizasyon Yaz\u0131l\u0131kaya\u2019da ortaya \u00e7\u0131kar\u0131ld\u0131. \u201c2810 ya\u015f\u0131ndaki Krali\u00e7e\u201d diye an\u0131lan 56 kilometrelik \u015eamran Kanal\u0131\u2019na, Urartu Kral\u0131 Menuan\u2019\u0131n e\u015fi \u015eamaran (Semiramis) ad\u0131n\u0131 vermi\u015fti. M.\u00d6. 8. y\u00fczy\u0131lda yap\u0131lan bu kanal, bug\u00fcn de 2 bin hektar araziyi sulayan sistemin bir par\u00e7as\u0131d\u0131r. Do\u011fu Roma d\u00f6neminde Girit Adas\u0131\u2019ndaki Minoslar, temiz su ve at\u0131k su i\u00e7in bas\u0131n\u00e7l\u0131 borular\u0131n kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131 iki ayr\u0131 tesisat d\u00f6\u015feyerek, d\u00fcnyada ilk kez sifon \u00e7ekenlerdir. \u0130stanbul\u2019a \u00e7ok katl\u0131 kemerlerle Kemerburgaz\u2019dan su getiren Romal\u0131lard\u0131. Ayr\u0131ca Milet\u2019te, Ankara \u00c7ank\u0131r\u0131kap\u0131\u2019da ve Efes\u2019te uzaktan su getirme sistemiyle \u00e7al\u0131\u015fan hamam kal\u0131nt\u0131lar\u0131 bulunmaktad\u0131r. Bizans d\u00f6neminde ise, Ka\u011f\u0131thane Deresi\u2019nin sular\u0131 kemerlerle \u0130stanbul\u2019a ak\u0131t\u0131ld\u0131. Y,ne bu d\u00f6nemde yap\u0131lan Binbirdirek ve Yerebatan sarn\u0131\u00e7lar\u0131n\u0131 estetik yap\u0131lar\u0131yla da etkileyicidir. Anadolu Sel\u00e7uklu d\u00f6neminde ya\u011f\u0131lan bentler ve su kanallar\u0131, sulu tar\u0131m\u0131 geli\u015ftirirken; ta\u015f k\u00f6pr\u00fcler, \u00e7e\u015fmeler, sebil ve \u015fad\u0131rvanlar in\u015fa ettirilmi\u015ftir. Osmanl\u0131 d\u00f6neminde de Turun\u00e7lu, Fatih, \u015ead\u0131rvan ve Mahmutpa\u015fa Suyollar\u0131 yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Mimar Sinan, Belgrad Orman\u0131\u2019nda, B\u00fcy\u00fck\u00e7ekmece, Silivri, L\u00fcleburgaz ve Trakya\u2019n\u0131n pek \u00e7ok yerinde 33 kemerli k\u00f6pr\u00fc ve suyollar\u0131 yapt\u0131. Ayr\u0131ca K\u0131rk\u00e7e\u015fme, Halkal\u0131, Taksim, Hamidiye ve Kay\u0131\u015fda\u011f\u0131 isale(iletim) sistemini de yapt\u0131rm\u0131\u015ft\u0131r. Cumhuriyet d\u00f6neminde ise, su uygarl\u0131\u011f\u0131n\u0131n be\u015fi\u011fi olan Anadolu topraklar\u0131nda, tarihi su miras\u0131 olan yap\u0131lar korunmu\u015f ve pek \u00e7ok uluslar aras\u0131 su kongrelerine \u0130stanbul ev sahipli\u011fi yapm\u0131\u015ft\u0131r. DS\u0130 ba\u015fta olmak \u00fczere, resmi ve sivil kurulu\u015flar\u0131n da katk\u0131lar\u0131yla, D\u00fcnya Su Konseyi (WWC), su konular\u0131n\u0131 kapsayan bir dizi etkinlik i\u00e7in T\u00fcrkiye\u2019de \u00e7al\u0131\u015fmalar yapmaktad\u0131r. \u00c7evre ve Ekolojik dengenin giderek tehlike sinyalleri verdi\u011fi bu g\u00fcnlerde, dilerim daha fazla kal\u0131nmaz\u2026 Tehlikenin fark\u0131nda olan ki\u015fi ve kurumlar, ya\u015fam kayna\u011f\u0131m\u0131z su yok olmadan, \u00e7\u00f6z\u00fcmler \u00fcretirler\u2026<\/p>\n\n\n\n
Ne yapmal\u0131?<\/strong><\/p>\n\n\n\n
\u00c7evremizdeki kirli sava\u015flar, ter\u00f6r, cehalet, s\u00f6m\u00fcr\u00fc, a\u00e7l\u0131k, yoksulluk, i\u015fsizlik, adaletsiz gelir da\u011f\u0131l\u0131m\u0131, k\u00fcresel k\u00fclt\u00fcr ku\u015fatmas\u0131, \u00f6zentili ve bilin\u00e7siz t\u00fcketim; insani, etik ve ahlaki de\u011ferlerin zay\u0131flamas\u0131 gibi kirliliklere, bir de kendi ile bar\u0131\u015f\u0131k olmayan, sevgisiz, sayg\u0131s\u0131z, bencil, \u00e7\u0131karc\u0131, bananeci, faydac\u0131, payla\u015fma ve dayan\u0131\u015fmadan uzak niteliklerimizi eklersek; vay halimize\u2026 Do\u011fal felaketler bizi bekliyor\u2026<\/p>\n\n\n\n
Do\u011fa ve \u00e7evre bilinci; aile, arkada\u015f, kom\u015fu, i\u015f, e\u011fitim ve \u00f6\u011fretimle ediniliyor. Her \u015fey, iyi yurtta\u015f olmakla ba\u015fl\u0131yor\u2026 \u201cBen ve \u00f6teki yerine, biz\u201d diyen anlay\u0131\u015fla sa\u011flan\u0131r, insan olma eti\u011fi\u2026 \u00c7evremize sa\u00e7t\u0131\u011f\u0131m\u0131z sevgi y\u00fckl\u00fc pozitif enerji; yaln\u0131zca insanlar\u0131 de\u011fil, \u00e7i\u00e7ekleri, b\u00f6cekleri, hayvanlar\u0131 ve ta\u015flar\u0131 bile etkiler. \u0130\u015fte do\u011fa, o zaman bizden intikam almaz\u2026 \u0130nsanlar\u0131n neden oldu\u011fu; Afrika\u2019dan Sibirya\u2019ya dek t\u00fcm Anakara(k\u0131ta)larda ve \u00fclkemizde, do\u011fay\u0131 ve ya\u015fam\u0131 tehdit eden \u00e7evre kirlili\u011finin, \u00f6n\u00fc al\u0131nmaz boyutlarda artt\u0131\u011f\u0131na tan\u0131k oldum. Foto\u011fraflarla bunlar\u0131 belgeledim. \u201cBenim de yapacak bir \u015feyim olmal\u0131!\u2026\u201d diyerek, t\u00fcm do\u011fa severlerle ortak sava\u015f\u0131ma girmeyi g\u00f6rev edindim\u2026<\/p>\n\n\n\n
De\u011ferli do\u011fa dostlar\u0131, \u201chaklar\u0131, \u00f6zg\u00fcrl\u00fckleri ve sorumluluklar\u0131n\u0131n bilincinde bir yurtta\u015f\u201d olarak, bir insan olarak, Anadolu\u2019nun her k\u00f6\u015fesini ar\u015f\u0131nlam\u0131\u015f ve d\u00fcnyan\u0131n 66 haline tan\u0131kl\u0131k etmi\u015f bir gezi yazar\u0131 olarak, insan\u0131n ve do\u011fan\u0131n gizemli ve imge y\u00fckl\u00fc \u00f6zellik ve g\u00fczelliklerinden esinlenen bir \u015fair olarak, i\u00e7sel bir yolculu\u011fun ayd\u0131nl\u0131\u011f\u0131nda u\u00e7uk ve ayk\u0131r\u0131 nice farkl\u0131 k\u00fclt\u00fcrlerle kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131m, Fark\u0131n fark\u0131nday\u0131m\u2026<\/p>\n\n\n\n
Latin Amerika ve G\u00fcney Asya\u2019da tusunami ve hortumlara tan\u0131k oldum. Amazon b\u00f6lgesinde ve Sibirya\u2019da orman katliamlar\u0131n\u0131 g\u00f6rd\u00fcm. \u00c7in\u2019de artan n\u00fcfus ve Rusya\u2019da azalan n\u00fcfus stratejik bir sorun olarak toplumsal ya\u015fam\u0131 tehdit ediyor. \u0130\u00e7 Asya\u2019da Uygur-Turfan b\u00f6lgesinde Taklamakan \u00c7\u00f6l\u00fc\u2019n\u00fcn 120 metre alt\u0131nda ve toplam uzunlu\u011fu 5100 kilometre olan, 6000 y\u0131l \u00f6nce T\u00fcrkler taraf\u0131ndan yap\u0131lan Kar\u0131z yer alt\u0131 su kanallar\u0131n\u0131n kurumaya ba\u015flad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve bu g\u00fcn ancak \u00fc\u00e7te birinin \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 belgeledim. Yine ayn\u0131 b\u00f6lgede -154 metre koyunda bulunan Ay G\u00f6l\u00fc, tamamen kurumu\u015f ve bir tuzlu \u00e7amur g\u00f6l\u00fcne d\u00f6n\u00fc\u015fm\u00fc\u015ft\u00fcr. Ge\u00e7ti\u011fimiz y\u0131l Sibirya\u2019da yapt\u0131\u011f\u0131m 10 bin kilometrelik tren yolculunda; kuzey kutuptaki buzullar\u0131n erimesi sonucu Obi, Yenisey, Lena ve Volga \u0131rmaklar\u0131n\u0131n akar kotunun yar\u0131m metreye kadar y\u00fckseldi\u011fini ve debisinin yer yer 7 kilometreye kadar geni\u015fledi\u011fini g\u00f6rd\u00fcm. Etiyopya, Eritre, Sudan, Uganda, Kenya, Nijerya, Mali ve \u00c7at topraklar\u0131nda ya\u015fayan ilkel kabilelerin a\u00e7l\u0131ktan \u00f6lmek \u00fczere olan \u00e7ocuklar\u0131na, ekmek ve su yerine incil da\u011f\u0131tan misyonerlere tan\u0131k oldum. Afrika\u2019da ya\u015fayan San Bu\u015fman, Dinn\u0131r, Tuareg ve Berberi k\u00fclt\u00fcrlerinin yok olmak \u00fczere oldu\u011funu g\u00f6zlemledim. 12-15 ya\u015f\u0131ndaki \u00e7ocuklara, boylar\u0131ndan b\u00fcy\u00fck silah verip, ter\u00f6r eylemlerinde kullan\u0131ld\u0131klar\u0131n\u0131n ac\u0131s\u0131n\u0131 ya\u015fad\u0131m. \u0130nsanl\u0131\u011f\u0131n ortak k\u00fclt\u00fcrel miras\u0131 olan tarihi ve do\u011fal zenginliklerin nas\u0131l ya\u011fmaland\u0131\u011f\u0131n\u0131n foto\u011fraf\u0131n\u0131 \u00e7ektim. Bat\u0131 merkezli ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar\u0131n, bilim adamlar\u0131n\u0131n, gazetecilerin, politikac\u0131lar\u0131n, silah t\u00fcccarlar\u0131n\u0131n ve s\u00f6m\u00fcr\u00fcc\u00fclerin; mazlum halklar\u0131 ve t\u00fcm insanl\u0131\u011f\u0131 nas\u0131l kand\u0131r\u0131p, d\u00fcnyam\u0131z\u0131 nas\u0131l ya\u011fmalad\u0131klar\u0131n\u0131 ve kana bulad\u0131klar\u0131n\u0131 birlikte g\u00f6r\u00fcyoruz. B\u00f6lgemizde s\u00fcren kirli sava\u015flar, bunun tan\u0131\u011f\u0131 de\u011fil mi? T\u00fcrkiye\u2019nin ayd\u0131nl\u0131k insanlar\u0131, tehlikenin fark\u0131nda m\u0131s\u0131n\u0131z?<\/p>\n\n\n\n
\u00d6yleyse, ne yapmal\u0131?<\/strong><\/p>\n\n\n\n
\u015eimdi ya\u015fam\u0131n her alan\u0131nda, her sekt\u00f6r ve t\u00fcm i\u015f kollar\u0131nda \u00f6rg\u00fctl\u00fc bireylerin ve kurumlar\u0131n ortak giri\u015fimleriyle organize olman\u0131n tam zaman\u0131\u2026 Bedel \u00f6demenin zaman\u0131 de\u011fil\u2026 13 bin y\u0131l \u00f6nce Anadolu\u2019da (Urfa \/ G\u00f6beklitepe\u2019de) atalar\u0131m\u0131z\u0131n su ile ba\u015flayan ilkel kom\u00fcnal ya\u015fam tarz\u0131, diyalektik bir evrim ve olgunlukla \u015fekillendi. Bu evrim yolundaki ya\u015famsal-do\u011fal i\u015f b\u00f6l\u00fcm\u00fc insanl\u0131\u011f\u0131n ilerlemesindeki medeniyet, ziraat, inan\u00e7, kentle\u015fme ve su odakl\u0131 birlikte ya\u015fama k\u00fclt\u00fcr\u00fc ser\u00fcveni, bize esin kayna\u011f\u0131 olmal\u0131\u2026 Bu ba\u011flamda; insan olma eti\u011fi, \u00e7a\u011fda\u015f yurtta\u015f olma hakk\u0131 ve sorumlulu\u011fu, duyarl\u0131l\u0131\u011f\u0131 ve bilinciyle; \u201cBat\u0131-kuzey merkezli yalanlara kap\u0131lmadan, \u00f6z\u00fcm\u00fcz\u00fc-ge\u00e7mi\u015fimizi do\u011fru \u00f6\u011frenerek, ders alarak; gelece\u011fimiz i\u00e7in, benim de yapacak mutlaka bir g\u00f6revim vard\u0131r!\u201d diyerek; suyun stratejik \u00f6nemi ve su kullan\u0131m k\u00fclt\u00fcr\u00fc ve sorumluluk bilinciyle; do\u011fa, insanl\u0131k, vatan ve ulus bilinciyle, \u00f6rg\u00fctl\u00fc yeni eylemler ve g\u00f6revler bizi bekliyor\u2026 Hemen \u015fimdi\u2026 Bir damla okyanusta soluklanman\u0131n ve Su gizi aziz olman\u0131n tam zaman\u0131\u2026<\/p>\n\n\n\n
\u00c7\u00f6z\u00fcm: Yerin Alt\u0131nda, Anadolu Kar\u0131zlar\u0131nda<\/strong><\/p>\n\n\n\n
Bu ara\u015ft\u0131rman\u0131n giri\u015finde yapt\u0131\u011f\u0131m baz\u0131 rakamsal an\u0131msama ile \u00e7\u00f6z\u00fcm yollar\u0131nda farkl\u0131 ipu\u00e7lar\u0131 vermeyi s\u00fcrd\u00fcrelim. 13 milyar y\u0131l \u00f6nce g\u00fcne\u015f, 4,5 milyar y\u0131l \u00f6nce d\u00fcnya ve 3 milyar y\u0131l \u00f6nce de su yoktu. Fakat 8 milyon y\u0131ldan bu yana insano\u011flu su ile var olmu\u015ftur. \u0130nsan bedeninin ve yer k\u00fcrenin 4\u2019te 3\u2019\u00fc sudur.<\/p>\n\n\n\n
Pekiyi varl\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131n ana sigortas\u0131 ve ya\u015fam kayna\u011f\u0131m\u0131z olan suyun k\u0131ymetini biliyor muyuz?<\/p>\n\n\n\n
Son 100 y\u0131ld\u0131r insanl\u0131\u011f\u0131n, \u00fczerinde ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 d\u00fcnyaya pek de iyi davranmad\u0131\u011f\u0131 ortada. Bunun sonucunda t\u00fcm zamanlar\u0131n en b\u00fcy\u00fck felaketiyle kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131yay\u0131z.<\/p>\n\n\n\n
K\u00fcresel iklim de\u011fi\u015fikli\u011fi\u2026<\/p>\n\n\n\n
Bu gidi\u015fata bir dur demezsek; bilim insanlar\u0131, \u00f6n\u00fcm\u00fczdeki \u00e7eyrek y\u00fczy\u0131lda d\u00fcnyam\u0131z\u0131n ba\u015fka bir gezegen haline d\u00f6n\u00fc\u015fece\u011finden s\u00f6z ediyor.<\/p>\n\n\n\n
B\u00f6yle giderse kitlesel g\u00f6\u00e7lerin ard\u0131ndan d\u00fcnyam\u0131z\u0131n tekrar buzul \u00e7a\u011f\u0131na girmesi bekleniyor.<\/p>\n\n\n\n
Bu s\u00fcrecin sonundaysa insanl\u0131\u011f\u0131n ve di\u011fer canl\u0131lar\u0131n yery\u00fcz\u00fcnden silinmesi s\u00f6z konusudur.<\/p>\n\n\n\n
\u0130nsano\u011flu, a\u015f\u0131r\u0131 konfor, pervas\u0131z ve kontrols\u00fcz t\u00fcketim al\u0131\u015fkanl\u0131\u011f\u0131na devam edip kaderine raz\u0131 m\u0131 olacak?<\/p>\n\n\n\n
G\u00fcne\u015fe s\u0131rt\u0131n\u0131 d\u00f6nen d\u00fcnyam\u0131z yava\u015f yava\u015f suya g\u00f6m\u00fclmekte.. \u00c7am oluklu bir p\u0131nardan sulanan y\u0131lk\u0131 atlar\u0131 \u00f6zg\u00fcr mavi bulutlar gibi s\u0131n\u0131rs\u0131z, sonsuz ve zamans\u0131z bir yolculu\u011fa ba\u015flamakta.<\/p>\n\n\n\n
Asya\u2019dan Akdeniz\u2019e bir k\u0131srak ba\u015f\u0131 gibi uzanan bilindik yolculu\u011fa.. Atalar\u0131m\u0131za binlerce y\u0131ld\u0131r vatan olan Anadolu topraklar\u0131nda bulunan d\u00fcnyan\u0131n en eski su medeniyetiyle insanl\u0131k tarihi yeniden yaz\u0131l\u0131yor.<\/p>\n\n\n\n
Atalar\u0131m\u0131z\u0131n suyla olan yolculu\u011fu \u015fairin dizelerinde \u015f\u00f6yle anlam buluyor. \u201cSu ba\u015f\u0131nda durmu\u015fuz, \u00e7\u0131nar ve ben bir de g\u00f6lgemiz. Suyun \u015favk\u0131 vurur y\u00fcz\u00fcm\u00fcze, \u00e7\u0131nara, bana bir de g\u00f6lgemize\u2026\u201d<\/p>\n\n\n\n
Divan \u015fairlerimizden Fuzuli o \u00fcnl\u00fc Su Kasidesi\u2019nde, i\u00e7inden su akan d\u00fcnya kenti \u0130stanbul\u2019u imge y\u00fckl\u00fc dizelerle ne de g\u00fczel betimlemi\u015f.<\/p>\n\n\n\n
Ne ilgin\u00e7tir ki su, ya\u015fam\u0131n ba\u015flang\u0131c\u0131nda oldu\u011fu gibi sonunda da sihirli bir dokunu\u015f yapar hayata. \u0130nsano\u011flu do\u011farken de \u00f6l\u00fcrken de suyla y\u0131kan\u0131r, suyla ar\u0131n\u0131r.<\/p>\n\n\n\n
Ya\u015fam kayna\u011f\u0131m\u0131z su mu, biz mi suyun g\u00f6lgesi olmu\u015fuz? Bilinmez.<\/p>\n\n\n\n
At su i\u00e7erken g\u00f6lgesinden \u00fcrker mi? Atlar i\u00e7ece\u011fi suyu neden buland\u0131r\u0131r?<\/p>\n\n\n\n
\u201cSuyun bulanmas\u0131 iyiye alamet de\u011fil\u201d der atalar\u0131m\u0131z.<\/p>\n\n\n\n
Aksakal, bilge ermi\u015fler, yok eri gezgin dervi\u015fler \u201cSu gibi aziz olun\u201d demi\u015fler.<\/p>\n\n\n\n
Ar\u0131nmak, ya\u015fama dokunmak ve g\u00fcne\u015fi i\u00e7mek i\u00e7in suyu kutsal k\u0131lm\u0131\u015flar.<\/p>\n\n\n\n
Atalar\u0131m\u0131z, Anadolu ve Asya\u2019da binlerce y\u0131l \u00f6nce su ba\u015f\u0131nda konaklam\u0131\u015flar.<\/p>\n\n\n\n
Atalar\u0131m\u0131z, suyun oldu\u011fu yerleri yurt tutmu\u015flar. Suyun olmad\u0131\u011f\u0131 yerlere de \u00e7ok uzaklardan su getirmi\u015fler. Oralarda topra\u011f\u0131 i\u015fleyerek tar\u0131m yapm\u0131\u015flar.<\/p>\n\n\n\n
Bununla kalmam\u0131\u015f, modern ziraat\u00e7\u0131l\u0131\u011f\u0131n yan\u0131 s\u0131ra, yerle\u015fik ya\u015fam\u0131n ko\u015fullar\u0131 olan kent k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fc de beraberinde olu\u015fturmu\u015flard\u0131r. Yani birlikte ya\u015fama k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fcn tohumlar\u0131n\u0131 atm\u0131\u015flard\u0131r.<\/p>\n\n\n\n
Daha bat\u0131da Atina, Isparta, Roma ve \u00f6teki kent devletleri yokken, 13 bin y\u0131l \u00f6nce Anadolu\u2019da ve 6 bin y\u0131l \u00f6nce de Orta Asya\u2019da, atalar\u0131m\u0131z topra\u011f\u0131n onlarca metre alt\u0131nda ve onlarca kilometre uzunlu\u011funda su t\u00fcnelleri yapm\u0131\u015flar.<\/p>\n\n\n\n
Keriz, kiriz, kar\u0131z, kerhiz, kehriz, uyun, aflaj, ganat, galeri, t\u0131raz, t\u00fcnel ve ba\u015fka isimlerle tan\u0131mlanan yeralt\u0131 su kanallar\u0131 sistemini yaparak ya\u015fad\u0131klar\u0131 b\u00f6lgeye su, hayat getirmi\u015flerdir.<\/p>\n\n\n\n
Bir uygarl\u0131k k\u00f6pr\u00fcs\u00fc ve bir m\u00fchendislik harikas\u0131 olan Kar\u0131z Tarihi Su Yap\u0131lar\u0131, ileri sulu ziraat\u00e7\u0131l\u0131k ve yerle\u015fik kent k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fcn de ba\u015flang\u0131c\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n
Hatta bu su kanallar\u0131n\u0131n yap\u0131l\u0131\u015f tekni\u011fini, o g\u00fcnk\u00fc teknoloji ve \u00f6l\u00e7me bilgisi bak\u0131m\u0131ndan, bir m\u00fchendislik, matematik ve uygarl\u0131k harikas\u0131 olarak adland\u0131rmak, hi\u00e7 de abart\u0131 say\u0131lmaz.<\/p>\n\n\n\n
Ya\u015fam kayna\u011f\u0131m\u0131z su gibi aziz olman\u0131n tam zaman\u0131. D\u00fcnyada yaln\u0131zca Anadolu topraklar\u0131nda var olan endemik flora ve fauna zenginli\u011finin fark\u0131nda m\u0131y\u0131z?<\/p>\n\n\n\n
\u00c7a\u011flayan dereler, \u015felaleler ve bin bir \u00e7e\u015fit bitkilerin ve canl\u0131lar\u0131n ya\u015fam kayna\u011f\u0131 olan g\u00f6ller can m\u0131 \u00e7eki\u015fiyor? S\u00fct beyaz\u0131 kardelenlerin ba\u015f kald\u0131r\u0131\u015f\u0131na tan\u0131kl\u0131k eden bir avu\u00e7 al kiraz, so\u011fuk sularda suyla sevi\u015fmekte.<\/p>\n\n\n\n
Y\u0131l\u0131n her temmuz ay\u0131nda yumurta b\u0131rakmak i\u00e7in, \u0131rma\u011f\u0131n kayna\u011f\u0131na do\u011fru yani ters ak\u0131nt\u0131 inat yolcuk eden bal\u0131klar\u0131n derdi ne?<\/p>\n\n\n\n
Bolkar Da\u011f\u0131\u2019n\u0131n 2600 metre rak\u0131m\u0131nda, Karag\u00f6l ve \u00c7inig\u00f6l\u2019de ya\u015fayan ve D\u00fcnyan\u0131n en sessiz kurba\u011fas\u0131 Rana Holtzi, bu\u011fday sap\u0131n\u0131 yurt edinen salyangoz, sevdal\u0131 ve asil s\u00fcz\u00fcl\u00fc\u015f\u00fcyle dikkat \u00e7eken siyah ve beyaz ku\u011funun dans\u0131. Yaz s\u0131ca\u011f\u0131nda serinlemek i\u00e7in g\u00f6lden \u00e7\u0131kmayan ineklerin beklentisi.<\/p>\n\n\n\n
Y\u0131lk\u0131 atlar\u0131n \u00f6zg\u00fcl\u00fc\u011fe y\u00fcr\u00fcy\u00fc\u015f\u00fc, mavi ve ye\u015fil bakan kediler, s\u00f6z dinleyen koyun s\u00fcr\u00fcs\u00fc, yabanc\u0131lara sald\u0131ran kangal k\u00f6pekleri.<\/p>\n\n\n\n
Hepsi, ama hepsinin ortak paydas\u0131n\u0131n su oldu\u011fu \u015f\u00fcphe g\u00f6t\u00fcrmemektedir.<\/p>\n\n\n\n
Anadolu topraklar\u0131nda, Konya Ovas\u0131 ba\u015fta olmak \u00fczere, Tuz G\u00f6l\u00fc ve Meke G\u00f6l\u00fc gibi kuruyan volkanik g\u00f6llerin, \u0131rmaklar\u0131n ve \u00e7ekilen yeralt\u0131 sular\u0131n\u0131n sebebi yaln\u0131zca iklim de\u011fi\u015fikli\u011fi de\u011fil. Bu konuda somut g\u00f6stergelerse ortada\u2026<\/p>\n\n\n\n
Su m\u00fchendislerinin ve tar\u0131m uzmanlar\u0131n\u0131n da vurgulad\u0131\u011f\u0131 gibi, ekolojik konulardaki bir \u00e7ok olumsuz olay\u0131n ba\u015flang\u0131c\u0131, geli\u015ftiricisi ya da sonland\u0131r\u0131c\u0131s\u0131 ne yaz\u0131k ki insand\u0131r.<\/p>\n\n\n\n
Son 10 y\u0131lda yaln\u0131zca Konya B\u00f6lgesinde a\u00e7\u0131lan yeralt\u0131 su kuyular\u0131n\u0131n ve sondajlar\u0131n say\u0131s\u0131 100 bini ge\u00e7mi\u015ftir. Bunlar\u0131n 77 bininse ruhsats\u0131z ve yasad\u0131\u015f\u0131 oldu\u011fu belgelenmi\u015ftir. Bu ac\u0131 tablonun foto\u011fraf\u0131ysa obruklard\u0131r.<\/p>\n\n\n\n
Obruk ger\u00e7e\u011fine, belgeselimizin Konya b\u00f6l\u00fcm\u00fcnde daha detayl\u0131 yer verilecektir.<\/p>\n\n\n\n
Uzmanlar m\u0131s\u0131r ve pancar gibi \u00e7ok su t\u00fcketen tar\u0131msal bitkilerin yerine hububat t\u00fcr\u00fc az su t\u00fcketen bitkilerin ekilmesinin bir \u00e7\u00f6z\u00fcm yolu oldu\u011funu vurguluyor.<\/p>\n\n\n\n
Topraklar\u0131m\u0131za uygun milli tar\u0131m politikas\u0131na d\u00f6n\u00fclmesinin gereklili\u011fini dile getiriyorlar.<\/p>\n\n\n\n
Sebil ve hayrat olan meydan ve cami \u00e7e\u015fmelerinden su i\u00e7en ve abdest alan Anadolu insan\u0131, inanc\u0131 ve ya\u015fam kayna\u011f\u0131 olan suyla hep bar\u0131\u015f\u0131k olmu\u015ftur.<\/p>\n\n\n\n
Anadolu su medeniyetinin izleri, tarihin her d\u00f6neminden g\u00fcn\u00fcm\u00fcze farkl\u0131 bi\u00e7imde birer sanat eseri olarak kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131k\u0131yor.<\/p>\n\n\n\n
Bergama\u2019da sular alt\u0131nda kalan Aliano Antik Kenti\u2019nden arda kalan tek eser olan Su Perisi Nimfe bunun \u00f6zg\u00fcn kan\u0131tlar\u0131ndan yaln\u0131zca biri.<\/p>\n\n\n\n
Yine Bergama\u2019daki tarihi \u015eifa Hastanesi\u2019nde su sesi ile tedavi olan ak\u0131l hastalar\u0131n\u0131n dingin ya\u015fam ortam\u0131, bug\u00fcn de t\u00fcm ihti\u015fam\u0131yla ayakta duruyor.<\/p>\n\n\n\n
Anadolu su medeniyeti denince elbette yaln\u0131zca tarihi su yap\u0131lar\u0131ndan s\u00f6z etmek do\u011fru olmaz.<\/p>\n\n\n\n
\u00dczerinde pek \u00e7ok hakl\u0131 tart\u0131\u015fmalar s\u00fcrd\u00fcr\u00fclen modern su yap\u0131lar\u0131ndan bentleri ve k\u0131saca HES ad\u0131 verilen Hidroelektrik Santralleri yani barajlar\u0131 da an\u0131msamak do\u011fru olur. Anadolu\u2019da baraj, kanal ve su t\u00fcnelleri gibi pek \u00e7ok modern su yap\u0131s\u0131 bulunmaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n
Ayr\u0131ca G\u00f6ksu Irma\u011f\u0131\u2019n\u0131 K\u0131br\u0131s Adas\u0131\u2019na ta\u015f\u0131yacak olan Bar\u0131\u015f Suyu Projesi\u2018nin yan\u0131 s\u0131ra; Konya B\u00f6lgesi\u2019nde yap\u0131lmakta olan Mavi T\u00fcnel ve Ermene Baraj\u0131 gibi \u00f6rneklerde, \u00fclkemizin enerji ve su gereksinimini kan\u0131tlar nitelikte.<\/p>\n\n\n\n
Bilin\u00e7siz \u00fcreticinin topra\u011f\u0131 \u0131slah etme ad\u0131na s\u00fcrd\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc an\u0131z yang\u0131nlar\u0131, toprak anan\u0131n \u0131zd\u0131rab\u0131d\u0131r. Topra\u011f\u0131n suyla bulu\u015fmas\u0131n\u0131 \u00f6nleyen ve do\u011fal dengeyi bozan etkenlerden biri de an\u0131z yang\u0131nlar\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n
Bilin\u00e7siz ve bireyci t\u00fcketim al\u0131\u015fkanl\u0131klar\u0131, a\u015f\u0131r\u0131 konfor tutkunlu\u011fu h\u0131rsl\u0131 ve l\u00fcks t\u00fcketimin g\u00f6stergesi olan g\u00f6kdelenler, a\u015f\u0131r\u0131 n\u00fcfus art\u0131\u015f\u0131, kirlenen do\u011fa ve yok olan su kaynaklar\u0131, erozyon, iklim de\u011fi\u015fikli\u011fi gibi do\u011fal felaketler. Bunlar\u0131n hepsi su kullan\u0131m bilincinin giderek yok oldu\u011funun da g\u00f6stergesi de\u011fil mi?<\/p>\n\n\n\n
Ya\u015fam kayna\u011f\u0131m\u0131z su, ya\u015fam\u0131m\u0131z\u0131 tehdit ediyor. Stratejik \u00f6nemi olan su, gelece\u011fimizi tehdit ediyor. Giderek t\u00fckenen ve kirlenen su kaynaklar\u0131, tam da yok olmadan suyla ilgili sorunlar yuma\u011f\u0131nda bir \u00e7\u00f6z\u00fcm, bir yol bulmal\u0131y\u0131z. \u00c7\u00f6z\u00fcm: Yerin alt\u0131nda. \u00c7\u00f6z\u00fcm: Kar\u0131zlarda\u2026 (*)<\/strong><\/p>\n\n\n\n
Peki kar\u0131z nedir?<\/strong><\/p>\n\n\n\n
Kar\u0131z, yeralt\u0131ndaki i\u015f ve suyolu, kar izi demektir. Kar\u0131z su kanallar\u0131 nas\u0131l yap\u0131ld\u0131? Kar\u0131zc\u0131 atalar\u0131m\u0131z da\u011flardan s\u00fcz\u00fclen ya\u011fmur ve kar sular\u0131n\u0131 kar\u0131z kanallar\u0131 arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla, ya\u015fam alanlar\u0131na getirmi\u015fler.<\/p>\n\n\n\n
Yeralt\u0131nda suyun kendi cazibesinde %1 ile binde 6 akar kod e\u011fim hesab\u0131 yapm\u0131\u015flar. D\u00fcnyada ilk kez hayvan ba\u011f\u0131rsa\u011f\u0131n\u0131n i\u00e7ine su doldurarak sumetre yapm\u0131\u015flar. Yer \u00fcst\u00fcndeki kuyu ba\u015flar\u0131nda yapt\u0131klar\u0131 jalonlama y\u00f6ntemiyle aliyman denen do\u011frultu bulma y\u00f6ntemini yerin alt\u0131na ta\u015f\u0131m\u0131\u015flar.<\/p>\n\n\n\n
Kar\u0131z kandillerinin \u0131\u015f\u0131k g\u00f6lgesiyle yerin alt\u0131nda, \u0131skalamadan ayn\u0131 do\u011frultuda kanal a\u00e7m\u0131\u015flar. Bu kanaldan suyun ak\u0131\u015f\u0131na y\u00f6n verip onlarca kilometre uzaktaki tar\u0131m ve ya\u015fam alanlar\u0131na su getirmi\u015flerdir.<\/p>\n\n\n\n
Kar\u0131z kanallar\u0131, bir kar\u0131z ustas\u0131n\u0131n yani kenkan\u2019\u0131n girebilece\u011fi ve \u00e7al\u0131\u015fabilece\u011fi geni\u015fliktedir. En derin ve d\u00fc\u015fey kaz\u0131lan ba\u015f kuyu arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla, yeralt\u0131ndaki ge\u00e7irgen tabakada bulunan minerali zengin, so\u011fuk ve tatl\u0131 suyun kayna\u011f\u0131n\u0131 bulmu\u015flar. Ara mesafesi 20 ila 200 metre aras\u0131nda bulunan \u00f6teki d\u00fc\u015fey kuyular\u0131 yeralt\u0131ndan birle\u015ftiren kanal, 40 ila 80 cm geni\u015fli\u011finde ve yakla\u015f\u0131k 160cm y\u00fcksekli\u011findedir.<\/p>\n\n\n\n
Bu kanallar\u0131n boyuysa 5 kilometre ila 60 kilometre uzunlu\u011fundad\u0131r. Suyu ya\u015fam alanlar\u0131na ta\u015f\u0131yan yeralt\u0131 su kanallar\u0131 sistemine kar\u0131z ya da kerhiz denir.<\/p>\n\n\n\n
Orta Asyal\u0131 atalar\u0131m\u0131z taraf\u0131ndan 6000 y\u0131l \u00f6nce yap\u0131lm\u0131\u015f olan, \u00e7\u00f6l\u00fcn 120 metre alt\u0131nda ve toplam 5100 km uzunlu\u011fundaki Uygur kar\u0131zlar\u0131 \u00fczerine yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131z ara\u015ft\u0131rma, bu belgesel \u00e7al\u0131\u015fmam\u0131za \u0131\u015f\u0131k tuttu.<\/p>\n\n\n\n
Kar\u0131zc\u0131 atalar\u0131m\u0131z\u0131n yapt\u0131\u011f\u0131 su kullan\u0131m Nizamnamesi, sebil \u00e7e\u015fmeler, taksim, su metre, su saati, su terazisi ve su kemerleri birer sanat harikas\u0131 olarak ayakta duruyor.<\/p>\n\n\n\n
Su terazileri, su kemerleri ve kar\u0131z bacalar\u0131 i\u00e7indeki \u00fc\u00e7 kademeli, tipik \u00f6l\u00e7ekli ve \u00f6zel trigonometrik hesapl\u0131, yandan bacal\u0131 ve ta\u015f \u00f6rg\u00fcl\u00fc tarihi su yap\u0131lar\u0131 \u00f6rne\u011fi, 66 \u00fclkede belgeledi\u011fimiz kar\u0131z kanallar\u0131ndan yaln\u0131zca, Anadolu Su Medeniyeti \u00f6rne\u011finde g\u00f6r\u00fclmektedir.<\/p>\n\n\n\n
Hani baraj yapars\u0131n\u0131z, \u00f6mr\u00fc 100 sene dersiniz. Ama o kar\u0131zlar\u0131n \u00f6m\u00fcrleri, as\u0131rlarca devam etmekte ve de fazla s\u00fcre bak\u0131m istememekte, ekonomik y\u00f6nleri de \u00e7ok olan bir m\u00fchendislik harikas\u0131. Kurak B\u00f6lgelerdeki en \u00f6nemli \u00e7\u00f6z\u00fcm bu kar\u0131zlard\u0131r. Sulak b\u00f6lgelerde de bunlar\u0131 yapmak laz\u0131m. Yeralt\u0131 suyunun \u00e7ok ekonomik bir \u015fekilde kullan\u0131m alanlar\u0131na iletilebilmesi i\u00e7in.<\/p>\n\n\n\n
Eski insanlar o kar\u0131zlardan sular\u0131 getirdikleri zaman, ama\u00e7lar\u0131 halka hizmet etmekti. En iyi bir \u015fekilde. K\u0131\u015ftan, yazdan hi\u00e7bir \u015fekilde etkilenmez yeralt\u0131 sular\u0131 ve onlar\u0131 da en iyi \u015fekilde iletimi bu kar\u0131zlar vas\u0131tas\u0131yla olur.<\/p>\n\n\n\n
Tarihi eser olarak de\u011feri \u00e7ok fazla bu kar\u0131zlar\u0131n. Maalesef ve maalesef yeralt\u0131 sular\u0131na hi\u00e7 \u00f6nem verilmiyor.<\/p>\n\n\n\n
Bunlar\u0131n su tedariki i\u00e7in kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131n kan\u0131tlanmas\u0131 buradaki ya\u015fam\u0131 ve ekonomiyi anlatmas\u0131 bak\u0131m\u0131ndan \u00e7ok b\u00fcy\u00fck \u00f6nem arz ediyor.<\/p>\n\n\n\n
Sonu\u00e7ta merak edilen \u015fey, buran\u0131n sadece mabet alan\u0131 olarak m\u0131, yoksa ger\u00e7ek bir yerle\u015fim yeri olarak m\u0131 kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131? Yani burada bir yerle\u015fim yeri var m\u0131 acaba?<\/p>\n\n\n\n
Bu su biriktirme sistemlerinin olup olmamas\u0131 bizim 15 y\u0131ld\u0131r y\u00fcr\u00fctt\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz ve daha uzun y\u0131llar devam edecek olan \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131m\u0131z\u0131n temel amac\u0131 asl\u0131nda.<\/p>\n\n\n\n
Ta\u015f devrinden kalan Urfa G\u00f6beklitepe\u2019deki kaz\u0131lar\u0131m\u0131zda, bat\u0131 platosunun bat\u0131 k\u0131sm\u0131nda tabloyu biraz de\u011fi\u015ftirmemize neden olan \u00e7ok ilgin\u00e7 bir yere rastlad\u0131k. Belki ger\u00e7ekten de bir su rezervi vard\u0131r buralarda.<\/p>\n\n\n\n
Burada \u00e7ok say\u0131da bu kaya kuyular\u0131ndan bulduk. E\u011fer \u00e7\u00fcnk\u00fc ger\u00e7ekten Ta\u015f Devri\u2019nden kalma G\u00f6beklitepe\u2019ye aitse, bu kaya tesisatlar\u0131, 13 bin y\u0131l \u00f6ncesine aitlerdir ve do\u011fal olarak tahrip olmu\u015flard\u0131r.<\/p>\n\n\n\n
Kesin olan \u015fu ki, bat\u0131 yakas\u0131nda bu kaya kuyular\u0131 var ve bunlar\u0131n bir sarn\u0131ca ait oldu\u011fu da y\u00fcksek bir olas\u0131l\u0131k ve e\u011fer \u00f6yleyse de, d\u00fcnyan\u0131n en eski sarn\u0131\u00e7lar\u0131 olarak kabul edilebilirler. Tabi biriktirme hacim kapasiteleri \u00e7ok \u00e7ok d\u00fc\u015f\u00fck, yani \u00e7ok say\u0131da insan\u0131n olmad\u0131\u011f\u0131 muhtemel burada.<\/p>\n\n\n\n
Urfa\u2019n\u0131n b\u00fct\u00fcn evlerinde bu kuyular mevcuttur. Bunun haricinde bir kerhiz suyu olarak gelen su ilk \u00f6nce Karakoyun deresinden ge\u00e7erken su yap\u0131lar\u0131 var. \u00dcst su yap\u0131s\u0131ndan ge\u00e7er. Oradan Ayakl\u0131 hamama su gider. Ser\u00e7e Hamam\u0131\u2019na gider. Ve di\u011fer evlere bu \u015fekilde da\u011f\u0131l\u0131r.<\/p>\n\n\n\n
G\u00f6beklitepe\u2019deki sus sistemini \u00e7\u00f6zebilmek i\u00e7in yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131z kaz\u0131larda, bat\u0131 taraf\u0131nda k\u00fc\u00e7\u00fck su kuyular\u0131n\u0131 g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz yerde, iki tane bu k\u00fc\u00e7\u00fck kuyulardan farkl\u0131 olan yap\u0131lara rastlad\u0131k.<\/p>\n\n\n\n
Kayalardan olu\u015fan odalara benziyorlar asl\u0131nda ve 2,5 x 4 metre b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fcndeler. Bunlar sarn\u0131\u00e7 olarak kullan\u0131lm\u0131\u015f iseler, tabi \u00e7ok farkl\u0131 bir biriktirme hacmine sahiplerdir. Yan tarafta biraz daha k\u00fc\u00e7\u00fck ama \u00e7ok benzer bir alan mevcut. Ayr\u0131ca Roma d\u00f6neminden kalan \u015fu sarn\u0131\u00e7 da mevcut.<\/p>\n\n\n\n
Tipik bir koni bi\u00e7imindedir, alt\u0131 metre derinli\u011fi vard\u0131r. Ve \u00e7ok net bi\u00e7imde g\u00f6r\u00fclen su ba\u011flant\u0131 kanal\u0131 da mevcuttur. Bu sarn\u0131\u00e7 burada \u00e7al\u0131\u015fan insanlar\u0131n su ihtiyac\u0131n\u0131 gidermeye y\u00f6nelikti muhtemelen.<\/p>\n\n\n\n
Nas\u0131l bir yap\u0131yd\u0131 bu? Muhtemelen bir g\u00f6zetleme kulesiydi. Part topraklar\u0131n\u0131 Roma topraklar\u0131ndan ay\u0131ran F\u0131rat\u2019\u0131n bir koluydu \u015furas\u0131.<\/p>\n\n\n\n
Ve kule de muhtemelen bu civarda, yani Urfa ve Edesa g\u00f6zetleme sistemine hizmet etmekteydi.<\/p>\n\n\n\n
\u0130lk kez kar\u0131z ger\u00e7e\u011fini T\u00fcrkiye g\u00fcndemine sokarak \u00fcniversitelerde, ulusal ve uluslararas\u0131 su forumlar\u0131nda ve hidrojeoloji konferanslar\u0131nda, Anadolu su Medeniyetini anlatmaya devam ediyoruz. Suyun stratejik \u00f6nemini ve su kullan\u0131m bilincini vurguluyoruz. Gitti\u011fimiz 66 \u00fclkede ve Anadolu\u2019nun 66 ilindeki su medeniyeti ara\u015ft\u0131rmalar\u0131m\u0131z s\u00fcr\u00fcyor. B\u00f6ylece suya ve sabuna dokunarak, d\u00fcnyan\u0131n ve Anadolu\u2019nun 66 haline tan\u0131kl\u0131k ediyoruz. Birlikte ya\u015fama k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fc, insanl\u0131\u011f\u0131n ortak k\u00fclt\u00fcrel zengin miras\u0131, bir uygarl\u0131k k\u00f6pr\u00fcs\u00fc ve m\u00fchendislik harikas\u0131 olan tarihi su yap\u0131lar\u0131n\u0131 ke\u015ffediyoruz, belgeliyoruz. Yeniden\u2026<\/p>\n\n\n\n
Van\u2019dan Edirne\u2019ye ve Samsun\u2019dan Kuzey K\u0131br\u0131s\u2019a uzanan Anadolu Su Medeniyetini belgeleme \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131m\u0131z s\u00fcr\u00fcyor. Suyun izinde yeni ve farkl\u0131 su medeniyetleri ke\u015ffimiz devam ediyor\u2026<\/p>\n\n\n\n
SONU\u00c7<\/strong><\/p>\n\n\n\n
Vah\u015fi kapitalizmin onar\u0131lmaz hastal\u0131\u011f\u0131 olan sava\u015flar, ter\u00f6r, g\u00f6\u00e7, s\u00f6m\u00fcr\u00fc, adaletsiz gelir da\u011f\u0131l\u0131m\u0131, a\u00e7 g\u00f6zl\u00fcl\u00fck, do\u011fay\u0131, \u00e7evreyi ve ya\u015fam kayna\u011f\u0131m\u0131z suyu hunharca, bilerek ya da bilin\u00e7siz kirletip yok etti\u011fimiz bir ger\u00e7ektir\u2026 Ya\u015fam alanlar\u0131na at\u0131lan bombalar, yerin alt\u0131nda ve okyanuslar\u0131n derinliklerinde yap\u0131lan n\u00fckleer testler, Corona ve 5G uygulamas\u0131 gibi t\u00fcm canl\u0131lar\u0131n ya\u015fam\u0131n\u0131 risk eden ve toplu katliamlara neden olan radyasyon ku\u015fatmas\u0131, ayn\u0131 zamanda ya\u015fam kayna\u011f\u0131m\u0131z suyun da, ya\u015fam kayna\u011f\u0131m\u0131z olmaktan \u00e7\u0131k\u0131p, tehlikeli durum arz etmesi ve de ba\u015fka insan odakl\u0131 nedenler y\u00fcz\u00fcnden, suyun g\u00f6k\u00e7e g\u00f6z\u00fc a\u011fl\u0131yor\u2026 Su yan\u0131yor\u2026 Su kan\u0131yor\u2026<\/p>\n\n\n\n
Bu ara\u015ft\u0131rma, hayat\u0131 belgeleme ve sorunlara \u00e7\u00f6z\u00fcm aramadaki ipu\u00e7lar\u0131; ya\u015fanabilir \u00e7evre ve insani de\u011ferlere y\u00f6nelme ba\u015fta olmak \u00fczere; bizi kar\u0131zlara, \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fcn yeralt\u0131nda oldu\u011funa g\u00f6t\u00fcr\u00fcyor. Su kullan\u0131m bilinci ve suyun stratejik \u00f6nemi, su gibi aziz olman\u0131n ya da ya\u015fam kayna\u011f\u0131m\u0131z suyun; t\u00fcm farkl\u0131l\u0131klara kar\u015f\u0131n, birlikte ya\u015fama k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fcn ortak paydas\u0131n\u0131n su medeniyeti oldu\u011fu vurgusu, ekolojik denge ve \u00e7evre bilincinin \u00f6nemini bir kez daha an\u0131msamam\u0131z\u0131n alt\u0131n\u0131 \u00e7iziyor.<\/p>\n\n\n\n
Temiz bir do\u011fada ya\u015fam\u0131 ya\u015famak i\u00e7in, ya\u015fama dokunmak, ya\u015fanas\u0131 yar\u0131nlarda \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc kana kana i\u00e7mek i\u00e7in, \u201cSUYUN G\u00d6K\u00c7E G\u00d6Z\u00dc\u201dyle bakmak, sevgiliye ve mutluluk t\u00fcrk\u00fcs\u00fcn\u00fc s\u00f6ylerken, \u00f6zg\u00fcrce soluklan\u0131p \u015f\u0131r\u0131ldayan sevgiyi sebil eylemek i\u00e7in, vars\u0131l g\u00fcnlerde bar\u0131\u015f a\u011fac\u0131n\u0131n bereketli meyvesini payla\u015fmak i\u00e7in\u2026 Sen de do\u011fa sava\u015f\u0131m\u0131na kat\u0131l!.. Yar\u0131n ge\u00e7 olabilir\u2026 Hemen \u015fimdi\u2026<\/p>\n\n\n\n
T\u00fcm d\u00fcnya nimetlerini karde\u015f\u00e7e payla\u015fmak ve dayan\u0131\u015farak, birlikte ya\u015fama k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fc \u00f6z\u00fcmsemek zaman\u0131d\u0131r\u2026 Haydi, sevdiklerimiz ve ya\u015fanas\u0131 bir \u00e7evre i\u00e7in, yar\u0131nlar i\u00e7in; \u201csuyun ruhuyla konu\u015fup, suyun \u0131\u015f\u0131ldayan g\u00f6k\u00e7e g\u00f6z\u00fc\u201dn\u00fc \u00f6pelim!<\/p>\n\n\n\n
Ya\u015fam \u00e7e\u015fmelerinden akan bereketli sular gibi; Su gibi aziz olal\u0131m\u2026 Sevgimizi sebil eyleyelim\u2026 Dostlukla\u2026<\/p>\n\n\n\n
KAYNAK: <\/strong>www.dursunozden.com.tr<\/strong><\/a><\/p>\n\n\n\n
(*) Kaynak\u00e7a:<\/em><\/p>\n\n\n\n
Dursun \u00d6zden, Uygur Kar\u0131zlar\u0131na Yolculuk, Kaynak Yay\u0131nlar\u0131.<\/em><\/p>\n\n\n\n
Dursun \u00d6zden, Uygarl\u0131k Harikas\u0131 Kar\u0131zlar, Kategori Yay\u0131nlar\u0131.<\/em><\/p>\n\n\n\n
Dursun \u00d6zden. Turfan Kar\u0131z Cenneti, Yoleri Yay\u0131nlar\u0131.<\/em><\/p>\n\n\n\n
Dursun \u00d6zden, Anadolu Su Medeniyeti, TRT Belgesel Kanal.<\/em><\/p>\n\n\n\n
Dursun \u00d6zden, Anadolu Kar\u0131zlar\u0131, K\u00fclt\u00fcr Bakanl\u0131\u011f\u0131 SGM.<\/em><\/p>\n\n\n\n
Dursun \u00d6zden, D\u00fcnya Su Medeniyeti, Yoleri Yap\u0131m-Prod\u00fcksiyon.<\/em><\/p>\n\n\n\n
www.dursunozden.com.tr<\/p>\n\n\n\n
$\"\"$ <\/figure>\n\n\n\n
$\"\"$ <\/figure>\n\n\n\n
$\"\"$ <\/figure>\n\n\n\n
$\"\"$ <\/figure>\n\n\n\n
$\"\"$ <\/figure>\n\n\n\n
$\"\"$ <\/figure>\n\n\n\n
$\"\"$ <\/figure>\n\n\n\n
$\"\"$ <\/figure>\n\n\n\n
$\"\"$ <\/figure>\n\n\n\n
$\"\"$ <\/figure>\n\n\n\n
$\"\"$ <\/figure>\n\n\n\n
$\"\"$ <\/figure>\n\n\n\n
su raporu<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Dursun \u00d6zden SU RAPORU: \u201cAsya\u2019dan Akdeniz\u2019e bir k\u0131srak ba\u015f\u0131 gibi uzanan Anadolu\u201dnun verimli topraklar\u0131 ve Konya Ovas\u0131 \u00e7\u00f6lle\u015fiyor. Nazarl\u0131k boncuk gibi konuklar\u0131na g\u00fcl\u00fcmseyen Make G\u00f6l\u00fc suyunun rengi, kanl\u0131 g\u00f6z ya\u015f\u0131 ve kahverengi olup, art\u0131k suyu da \u00e7ekilmektedir. Meke G\u00f6l\u00fc kuruyor, yeralt\u0131 sular\u0131 \u00e7ekiliyor, obruklar art\u0131yor, Karap\u0131nar ve \u00c7umra i\u00e7me ve kullan\u0131m suyu tehlikede\u2026 Eskiden 30 metre …<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":7847,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[66,65],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"http:\/\/www.dursunozden.com.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/7846"}],"collection":[{"href":"http:\/\/www.dursunozden.com.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"http:\/\/www.dursunozden.com.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/www.dursunozden.com.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/www.dursunozden.com.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=7846"}],"version-history":[{"count":4,"href":"http:\/\/www.dursunozden.com.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/7846\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":7985,"href":"http:\/\/www.dursunozden.com.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/7846\/revisions\/7985"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/www.dursunozden.com.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/7847"}],"wp:attachment":[{"href":"http:\/\/www.dursunozden.com.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=7846"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"http:\/\/www.dursunozden.com.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=7846"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"http:\/\/www.dursunozden.com.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=7846"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}