{"id":6275,"date":"2019-04-26T00:21:42","date_gmt":"2019-04-25T21:21:42","guid":{"rendered":"http:\/\/www.dursunozden.com.tr\/?p=6275"},"modified":"2019-05-06T23:14:27","modified_gmt":"2019-05-06T20:14:27","slug":"imo-su-hakki-raporu","status":"publish","type":"post","link":"http:\/\/www.dursunozden.com.tr\/?p=6275","title":{"rendered":"\u0130MO Su Hakk\u0131 Raporu"},"content":{"rendered":"\n<p><strong>5. D\u00fcnya Su Forumu i\u00e7in<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>\u0130MO Su Hakk\u0131 Raporu (*)<\/strong><\/p>\n\n\n\n<table class=\"wp-block-table\"><tbody><tr><td>\n<strong>SU MEDEN\u0130YET\u0130 (*)<\/strong>\nCanl\u0131 hayat\u0131n ba\u015flang\u0131c\u0131 sudur. Tarih boyunca bir\u00e7ok medeniyet su kenar\u0131nda kurulmu\u015ftur.Bunun yan\u0131nda suyun ta\u015f\u0131nmas\u0131, korunmas\u0131, kullan\u0131lmas\u0131 ve su kaynakl\u0131 afetlerden korunmak i\u00e7in bir \u00e7ok teknolojik y\u00f6ntemler geli\u015ftirilmi\u015ftir. Bunlar\u0131n bilinen ilk \u00f6rnekleri Dicle, F\u0131rat, Nil, Ganj, Amazon ve End\u00fcs nehirleri boyunca ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r.\n<\/td><\/tr><tr><td>\n\nTemel besin kayna\u011f\u0131m\u0131z olan ekme\u011fin \u00f6\u011f\u00fct\u00fclmesinde su g\u00fcc\u00fcnden tarih boyunca yararlan\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.\nSu de\u011firmenleri, teknolojinin geli\u015fmesinde temel d\u00fc\u015f\u00fcnce kaynaklar\u0131ndan biri olmu\u015flard\u0131r.\n<\/td><\/tr><tr><td>\n\n11. y\u00fczy\u0131lda Anadolu da ya\u015fam\u0131\u015f olan Eb\u00fcl-iz Cezeri mekani\u011fin temeli olan \u00e7e\u015fitli su makinalar\u0131 icat etmi\u015ftir. Bu icatlar 18. y\u00fczy\u0131lda geli\u015ftirilen makinelerin \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131nda kullan\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.\n<\/td><\/tr><tr><td>\n\nSuyun ta\u015f\u0131nmas\u0131 ve insanlar\u0131n hizmetine sunulmas\u0131 \u00f6zel bir hesaplama ve teknoloji gerektirmektedir. Mimar Sinan taraf\u0131ndan \u0130stanbul&#8217;un suyunun kar\u015f\u0131lanmas\u0131 i\u00e7in yap\u0131lan bentler ve su ta\u015f\u0131mas\u0131nda kullan\u0131lan kemerler ayr\u0131 birer teknoloji ve sanat harikalar\u0131d\u0131r. G\u00fcn\u00fcm\u00fczde bu kentlerin yerini i\u00e7me suyunu temin etme barajlar\u0131 alm\u0131\u015ft\u0131r.\n<\/td><\/tr><tr><td>\n\nSu, t\u00fcrk\u00fc, \u015fiir, hikaye ve romanlar\u0131n yaz\u0131lmas\u0131nda her zaman ilham kayna\u011f\u0131 olmu\u015ftur. Su ile ilgili yaz\u0131lan en \u00f6nemli \u015fiirlerin ba\u015f\u0131nda b\u00fcy\u00fck divan \u015fairimiz Fuzuli&#8217; nin yazm\u0131\u015f oldu\u011fu su kasidesi gelmektedir. \u00dcnl\u00fc \u015fairimiz Necip Faz\u0131l K\u0131sak\u00fcrek suyun \u00f6nemini \u015fu dizeleri ile anlatm\u0131\u015ft\u0131r.\nSu duad\u0131r, yakar\u0131\u015f, ayna, berrakl\u0131k, saffet;\nOnun madeni g\u00f6kte alt\u0131nlar gibi sarfet!\n<\/td><\/tr><tr><td>\n\nK\u00fclt\u00fcr tarihimiz boyunca su dedi\u011fimizde akla ilk gelen kelimeler \u00e7e\u015fmeler ve sebillerdir. \u00d6zellikler Osmanl\u0131 \u00c7e\u015fmeleri ve sebilleri suyun da\u011f\u0131t\u0131lmas\u0131nda kullan\u0131ld\u0131klar\u0131 gibi birer sanat \u015faheseri olma \u00f6zelli\u011fi de ta\u015f\u0131maktad\u0131r.\n<\/td><\/tr><tr><td>\n\nSu ve sanat deyince, d\u00fcnya k\u00fclt\u00fcr miras\u0131na b\u0131rakt\u0131\u011f\u0131m\u0131z en \u00f6nemli sanat dallar\u0131ndan birisi ebrudur. &#8216;Su y\u00fcz\u00fc&#8217; anlam\u0131na gelen ebru derinli\u011fi ve b\u0131rakt\u0131\u011f\u0131 izler a\u00e7\u0131s\u0131ndan y\u00fczy\u0131llar boyunca sanat tarihindeki yerini devam ettirecektir.\n<\/td><\/tr><tr><td>\n\nTa\u015f\u0131ma tarihin ilk y\u0131llar\u0131ndan itibaren ya tekerlekli araba, binek hayvanlar ile ya da su g\u00fcc\u00fcyle yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Su ta\u015f\u0131mac\u0131l\u0131\u011f\u0131nda g\u00fcc\u00fcnde ilk zamanlarda basit sallar kullan\u0131l\u0131rken daha sonralar\u0131 b\u00fcy\u00fck gemiler devreye girmi\u015ftir. Medeniyetlerin geli\u015fmesinde liman kentler en b\u00fcy\u00fck rol\u00fc oynam\u0131\u015ft\u0131r. Tarih boyunca liman kentlere sahip olmak i\u00e7in b\u00fcy\u00fck sava\u015flar verilmi\u015ftir. Buna en g\u00fczel \u00f6rnek \u0130stanbul&#8217; un fethidir.\n<\/td><\/tr><tr><td>\n\nSpor dallar\u0131n\u0131n en \u00f6nemli su ile ilgili olanlar\u0131d\u0131r.B\u00fct\u00fcn insanlar\u0131n \u00f6m\u00fcrleri boyunca hi\u00e7 olmasa bir defa yapt\u0131klar\u0131 y\u00fczmenin insan hayat\u0131ndaki yeri \u015f\u00fcphesiz ki tart\u0131\u015fmas\u0131zd\u0131r.Bunun yan\u0131nda su topu, kay\u0131k yar\u0131\u015flar\u0131, yelken yar\u0131\u015flar\u0131 spor \u00e7e\u015fitleri olarak akla gelen en iyi \u00e7\u00f6z\u00fcmlerdir.\n<\/td><\/tr><tr><td>\n\nG\u00fcn\u00fcm\u00fcz medeniyeti olu\u015fmas\u0131nda elektri\u011fin yeri \u00e7ok \u00f6nemlidir. D\u00fcnyam\u0131z\u0131n kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya kald\u0131\u011f\u0131 k\u00fcresel iklim de\u011fi\u015fimi ve sera etkilerinin atmosferimize verdikleri zararlar\u0131 azaltman\u0131n en \u00f6nemli \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fc temiz ve yenilenebilen enerji kaynaklar\u0131ndan elektrik \u00fcretimidir. Hidroelektrik santraller yenilenebilir enerji kaynaklar\u0131 olarak bilinen \u00e7evreye dost ve uyumlu enerjilerin ba\u015f\u0131nda gelmektedir. \u00dclkemizin elektri\u011finin %22&#8242; si bu kaynaklardan \u00fcretilmektedir.\n<\/td><\/tr><tr><td>\n\nFosil kaynakl\u0131 yak\u0131tlardan olan petrol\u00fcn t\u00fckenmek ile kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya kalmas\u0131 ayr\u0131ca \u00e7evreye olumsuz etkilerinden dolay\u0131 yeni bir yak\u0131ta ihtiya\u00e7 bulunmaktad\u0131r. Su ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131 iki hidrojen ve yak\u0131c\u0131 bir oksijen molek\u00fcl\u00fc ile alternatif en \u00f6nemli yak\u0131t kayna\u011f\u0131 olarak g\u00f6r\u00fclmektedir. Hidrojenin sudan elde edilmesiyle s\u0131n\u0131rs\u0131z ve \u00e7evreye dost bir enerji kayna\u011f\u0131na ula\u015f\u0131lm\u0131\u015f olacakt\u0131r. D\u00fcnyadaki bir \u00e7ok otomobil firmas\u0131 hidrojen ile \u00e7al\u0131\u015fan arabalar \u00fcretmeye ba\u015flam\u0131\u015flard\u0131r. Temiz enerji kaynaklar\u0131na olan b\u00fcy\u00fck ihtiya\u00e7tan dolay\u0131 bu as\u0131r bir\u00e7ok bilim adam\u0131 taraf\u0131ndan hidrojen \u00e7a\u011f\u0131 olarak isimlendirilmeye ba\u015flanm\u0131\u015ft\u0131r. Su ile kurulan bir medeniyet yine su ile devam edecektir\n<\/td><\/tr><tr><td>\n\nSu vakf\u0131 tarihin uzun yolculu\u011funda kurulabilen bu gizli &#8216;su medeniyetini&#8217; tan\u0131tmak ve daha ileriye g\u00f6t\u00fcrmeyi hedeflemektedir.\n(*)Su Vakf\u0131.\n<\/td><\/tr><\/tbody><\/table>\n\n\n\n<p>D\u00fcnya \u00fczerinde 6 milyar insan\u0131n 1,2 milyar\u0131, g\u00fcvenilir i\u00e7me suyundan yoksun iken, 2,4 milyar insan da sa\u011fl\u0131k ko\u015fullar\u0131na uygun suya eri\u015fememektedir(1). Her g\u00fcn suyun eri\u015filemez olmas\u0131 nedeniyle 14 &#8211; 30 bin ki\u015fi ya\u015fam\u0131n\u0131 yitirmektedir (2). Suyun ya\u015fam\u0131m\u0131z i\u00e7in \u00f6nemi tart\u0131\u015f\u0131lmazd\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Suyun \u00f6nemi g\u00fcn be g\u00fcn t\u00fcm \u00fclkeler i\u00e7in artmaktad\u0131r. Su, k\u00fcresel \u0131s\u0131nma tart\u0131\u015fmalar\u0131 nedeniyle de en pop\u00fcler tart\u0131\u015fma konular\u0131ndan birine d\u00f6n\u00fc\u015fm\u00fc\u015ft\u00fcr. T\u00fcrkiye\u2019de son d\u00f6nemde su kesintileri, belediyelerde su y\u00f6netimi ile ilgili ya\u015fanan yolsuzluklar, 5. D\u00fcnya Su Forumu\u2019nun ilgi alan\u0131na giren tart\u0131\u015fmalarla yerel bazda ve \u00fclke genelinde su politikalar\u0131 g\u00fcndemi i\u015fgal etmeye ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>5. D\u00fcnya Su Forumu\u2019nun T\u00fcrkiye\u2019de yap\u0131laca\u011f\u0131n\u0131n duyurulmas\u0131yla birlikte kamu kurumlar\u0131, bu b\u00fcy\u00fck uluslararas\u0131 organizasyon i\u00e7in seferber edilmi\u015ftir. TUS\u0130AD gibi ulusal sermayeye y\u00f6n veren \u201csivil toplum kurulu\u015flar\u0131n\u0131n\u201d bile i\u00e7inde yer ald\u0131\u011f\u0131 pek \u00e7ok toplumsal, siyasal kesim, su sorunlar\u0131 ve \u00e7\u00f6z\u00fcm \u00f6nerileri ile ilgili g\u00f6r\u00fc\u015f olu\u015fturma, g\u00f6r\u00fc\u015fleri rapor haline getirerek kamuoyuyla payla\u015fma ihtiyac\u0131 hissetmi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n<p>\u00d6n\u00fcm\u00fczdeki s\u00fcrecin, su ile ilgili s\u0131cak geli\u015fmelere tan\u0131kl\u0131k edece\u011fi a\u00e7\u0131kt\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>\u0130n\u015faat M\u00fchendisleri Odas\u0131 Su \u00c7al\u0131\u015fma Grubu, suya kendi bak\u0131\u015f\u0131n\u0131 yans\u0131tan, suyun insanlar i\u00e7in \u00f6ne- mini hat\u0131rlatan, T\u00fcrkiye\u2019deki su politikalar\u0131n\u0131 ve suyun \u00f6zelle\u015ftirilme s\u00fcrecini de i\u00e7ine alan bir rapor haz\u0131rlam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Su, insan hayat\u0131n\u0131n devam\u0131 i\u00e7in vazge\u00e7ilmezdir ve temel bir insan hakk\u0131d\u0131r. Bug\u00fcn suyumuzun kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya bulundu\u011fu tehlikenin boyutu, ayn\u0131 zamanda su hakk\u0131n\u0131n m\u00fccadele edilmeden kazan\u0131lma- yaca\u011f\u0131n\u0131 da g\u00f6stermektedir.<\/p>\n\n\n\n<p>Bu nedenle bu rapor, su hakk\u0131 m\u00fccadelesi verenlere ve t\u00fcm halk\u0131m\u0131za atfedilmi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n<p>E\u011fer biz suyumuza sahip \u00e7\u0131kmazsak, suya eri\u015fim hakk\u0131m\u0131z i\u00e7in bir araya gelmezsek, ya\u015fam hakk\u0131m\u0131z olan suyumuzu da satacaklar. G\u00fcn, suya eri\u015fim hakk\u0131m\u0131z\u0131 talep etme, alma zaman\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Su Hakk\u0131 Geli\u015fme S\u00fcreci<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>T\u00fcm canl\u0131lar i\u00e7in gerekli olan su, renksiz-kokusuz ve tats\u0131z bir madde olarak tan\u0131mlan\u0131r. Su hakk\u0131 ise insanlar\u0131n ya\u015famlar\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrebilmeleri i\u00e7in gerekli suya eri\u015fim hakk\u0131d\u0131r. Su hakk\u0131, en temel insan hakk\u0131 olarak tan\u0131mlanmaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Su hakk\u0131, \u0130nsan Haklar\u0131 Evrensel Bildirgesi\u2019nde \u00f6zellikle belirtilmemi\u015f ol- mas\u0131na kar\u015f\u0131n ya\u015fam hakk\u0131n\u0131n (3. Madde), suya eri\u015fimi kapsad\u0131\u011f\u0131 iddia edilebilir (3). 1994 Uluslararas\u0131 N\u00fcfus ve Kalk\u0131nma Konferans\u0131 Eylem Program\u0131\u2019nda herkesin yeterli standartlarda ya\u015fama hakk\u0131 i\u00e7inde su ve sa\u011fl\u0131\u011f\u0131n korunmas\u0131 da yer alm\u0131\u015ft\u0131r. 1999\u2019da Genel Toplant\u0131 Karar\u0131 (53\/175) temiz suyu temel insan haklar\u0131ndan bir olarak tan\u0131m\u0131\u015ft\u0131r (3).<\/p>\n\n\n\n<p>Su hakk\u0131n\u0131n en geni\u015f tan\u0131m\u0131n\u0131n yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 uluslararas\u0131 belge, 26 Kas\u0131m 2002 tarihinde yay\u0131mlanan, Birle\u015fmi\u015f Milletlerin Ekonomik, Sosyal ve K\u00fclt\u00fcrel Haklar Komitesi Genel A\u00e7\u0131klama 15\u2019dir(4). Birle\u015fmi\u015f Milletlerin A\u00e7\u0131klamas\u0131- na g\u00f6re herkesin yeterli, g\u00fcvenli, fizik\u00ee olarak ula\u015f\u0131labilir ve bedeli \u00f6dene- bilir suya eri\u015fim hakk\u0131 vard\u0131r. Bir ailenin gelirinin y\u00fczde 2\u2019sinden fazlas\u0131n\u0131 su faturas\u0131 olu\u015fturamaz.<\/p>\n\n\n\n<p>Su hakk\u0131 ile ilgili devletin y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fc\u011f\u00fc tam olarak tan\u0131mlanmam\u0131\u015f olsa da devlet, su hakk\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan g\u00fcvenli, ula\u015f\u0131labilir su temin etmekle sorumlu- dur. Devlet, toplumun t\u00fcm kesimlerine g\u00fcvenli ve sa\u011fl\u0131kl\u0131 su sa\u011flamakla y\u00fck\u00fcml\u00fcd\u00fcr.<\/p>\n\n\n\n<p>Su hakk\u0131 kavram\u0131n\u0131n, uluslararas\u0131 alanda yayg\u0131nla\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 baz\u0131 devletlerin bu kavram\u0131 kabul etmemelerinden dolay\u0131 zorla\u015fmaktad\u0131r(3). \u00d6rne\u011fin ABD su hakk\u0131n\u0131n uluslararas\u0131 kabul\u00fcne kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131km\u0131\u015f, Kanada ise Birle\u015fmi\u015f Milletlerin 2002 \u0130nsan Haklar\u0131 Komisyonu oturumunda, su hakk\u0131n\u0131n varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 kabul etmeyen tek \u00fclke olmu\u015ftur. Ancak Kanada, uluslararas\u0131 ve Kanadal\u0131<\/p>\n\n\n\n<p>sivil toplum kurulu\u015flar\u0131n\u0131n bask\u0131lar\u0131 sonucu bu konudaki tutumunu yumu\u015fatm\u0131\u015ft\u0131r(6).<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Bir Do\u011fal Kaynak Olarak Su<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Su, \u201cyerine bir ba\u015fka \u015feyin ikame edilemeyece\u011fi bir do\u011fal kaynak\u201d olarak da tan\u0131mlanmaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Do\u011fal kaynaklar ise TMMOB\u2019nin 1998 y\u0131l\u0131nda d\u00fczenledi\u011fi Demokrasi Kurultay\u0131\u2019nda, \u201cToplumlar\u0131n ortak varl\u0131klar\u0131\u201d olarak tan\u0131mlanm\u0131\u015ft\u0131r. Do\u011fal kaynaklar, hi\u00e7bir topluluk s\u0131n\u0131f veya katman\u0131n eme\u011fi kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 \u00fcretilemeyen, bu nedenle de herhangi bir gerek\u00e7eyle kimsenin sahiplenme hakk\u0131 iddia edemeyece\u011fi kaynaklard\u0131r. Dolay\u0131s\u0131yla da tan\u0131m\u0131 gere\u011fi bu kaynaklar\u0131n tasarruf hakk\u0131, toplumun- dur. Toplum bu kaynaklar\u0131n insanl\u0131k hizmetine nas\u0131l sunulaca\u011f\u0131na karar verme hakk\u0131na sahip olmal\u0131d\u0131r. Bu haklar\u0131n nas\u0131l kullan\u0131laca\u011f\u0131 her ki\u015finin ya\u015fam hakk\u0131 olarak Anayasa ve yasalarda belirtilmeli; suyun y\u00f6netiminde kamu yarar\u0131 ilkesi esas al\u0131nmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Bir Do\u011fal Kaynak Olarak Suyun \u00d6nemi<\/p>\n\n\n\n<p>Hayat\u0131n ve ekosistemin \u00f6nemli bir par\u00e7as\u0131 olan su, insan\u0131n en temel ihtiya\u00e7lar\u0131n\u0131 kar\u015f\u0131lamakla birlikte tar\u0131m ve sanayinin ana unsurunu olu\u015fturmaktad\u0131r. Bu nedenle, su kaynaklar\u0131n\u0131 kimin y\u00f6netece\u011fi meselesi \u00e7ok \u00f6nemli bir konudur. Bir\u00e7ok sekt\u00f6r\u00fc birincil \u00f6l\u00e7ekte etkileyen bir kayna\u011f\u0131n y\u00f6netimi olduk\u00e7a stratejik \u00f6neme sahiptir. Bu nedenle su kaynaklar\u0131n\u0131n y\u00f6netimi, pazar ekonomisi \u00e7\u00f6z\u00fcmleri- ne g\u00f6re de\u011fil, ekolojik \u00e7\u00f6z\u00fcmlerin de g\u00fcvence alt\u0131na al\u0131nd\u0131\u011f\u0131 bir bi\u00e7imle y\u00f6netilmelidir. Her \u015feyden \u00f6nce, su kamu mal\u0131d\u0131r (ortak m\u00fclkt\u00fcr) dolay\u0131s\u0131yla \u00f6zel m\u00fclk olarak kullan\u0131lamaz.<\/p>\n\n\n\n<p>Yerine bir ba\u015fka \u015feyin ikame edilememesi nedeniyle su meta olarak d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclemez ve kullan\u0131lamaz. Hi\u00e7 kimsenin, hi\u00e7bir kurulu\u015fun, toplulu\u011fun, s\u0131n\u0131f\u0131n ya da devletin; suyu kirletme ve sudan kar elde etme hakk\u0131 yoktur. Ne var ki g\u00fcn\u00fcm\u00fcz sermaye birikiminin temel unsuru metala\u015fma oldu\u011fundan, sermaye gruplar\u0131n\u0131n suya egemen olma ve suyu metala\u015ft\u0131rma \u00e7abalar\u0131 vard\u0131r. Bu \u00e7aban\u0131n \u00f6n\u00fcnde durabilecek tek g\u00fc\u00e7 ise suyu bir hak olarak tan\u0131mlayan geni\u015f kitleler ve onlar\u0131n su hakk\u0131 m\u00fccadelesidir.<\/p>\n\n\n\n<p>Do\u011fal kaynak olarak tan\u0131mlanan su kaynaklar\u0131n\u0131n, y\u00f6netim politikas\u0131n\u0131n temel esas\u0131n\u0131, ya\u015fam\u0131n vazge\u00e7ilmez unsuru olan suya eri\u015fim hakk\u0131 olu\u015fturmaktad\u0131r. Suya eri\u015fim hakk\u0131, k\u00fcresel su \u015firket- lerinin kar hesaplar\u0131n\u0131n insaf\u0131na, geli\u015fmi\u015f kapitalist \u00fclkeler aras\u0131ndaki egemenlik \u00e7eki\u015fmesine terk edilmemelidir. Her canl\u0131, yeterli ve uygun kalitede suya ula\u015fabilmelidir.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Su ve D\u00fcnya<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Birle\u015fmi\u015f Milletler \u00c7evre Program\u0131\u2019na g\u00f6re D\u00fcnya\u2019da 1400 milyon km3 su bulunmaktad\u0131r. Ancak bu suyun y\u00fczde 97,5\u2019i tuzlu su (deniz ve okyanuslarda ) olup y\u00fczde 2,5\u2019i tatl\u0131 sudur. Tatl\u0131 sular\u0131n y\u00fczde 69,5\u2019i kutuplarda buzul olarak veya donmu\u015f toprak tabakas\u0131nda bulunmaktad\u0131r. Tatl\u0131 sular\u0131n, y\u00fczde 30,1\u2019i yeralt\u0131 suyu, kalan y\u00fczde 0,4\u2019l\u00fck b\u00f6l\u00fcm\u00fc ise y\u00fczey ve atmosfer sular\u0131n\u0131 olu\u015fturmaktad\u0131r. Yani kolayca ula\u015f\u0131labilecek ve kullan\u0131labilecek su oran\u0131 toplam suyun y\u00fczde 0,4\u2019d\u00fcr. D\u00fcnyada kullan\u0131lan suyun ise y\u00fczde 85\u2019ini n\u00fcfusun y\u00fczde 12\u2019si t\u00fcketmektedir. Bu y\u00fczde 12\u2019nin de \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc D\u00fcnya \u00dclkeleri\u2019nde ya\u015famad\u0131\u011f\u0131 a\u015fik\u00e2rd\u0131r (5).<\/p>\n\n\n\n<p>Suyun da\u011f\u0131l\u0131m\u0131, y\u0131llara, mevsimlere ve b\u00f6lgelere g\u00f6re e\u015fit bir da\u011f\u0131l\u0131m sergilememektedir. Su var- l\u0131\u011f\u0131n\u0131n de\u011ferlendirilmesi, genelde ki\u015fi ba\u015f\u0131na d\u00fc\u015fen su miktar\u0131 ile belirlenmektedir. Bu nedenle, n\u00fcfusun da\u011f\u0131l\u0131m\u0131 da su potansiyelinin de\u011ferlendirmesinde \u00f6nemli bir \u00f6l\u00e7\u00fctt\u00fcr. De\u011ferlendirme de, ki\u015fi ba\u015f\u0131na d\u00fc\u015fen su miktar\u0131 1000 m3\u2019\u00fcn alt\u0131nda olan \u00fclkeler \u201csu fakiri\u201d; 1000 ile 3000 aras\u0131nda olanlar \u201csu k\u0131s\u0131t\u0131 -su stresi \u00e7eken \u00fclke\u201d; 10000 m3\u2019\u00fcn \u00fczerinde olan \u00fclkeler ise \u201csu zengini \u201d olarak tan\u0131mlanmaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>T\u00fcrkiye\u2019nin Su Kaynaklar\u0131<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>T\u00fcrkiye\u2019nin y\u0131ll\u0131k br\u00fct y\u00fczeysel su potansiyeli 193 milyar m3\u2019t\u00fcr (8). Bu br\u00fct potansiyelin y\u00fczde 58\u2019i, 112 milyar m3\u2019\u00fc ekonomik ve teknolojik \u015fartlar g\u00f6z \u00f6n\u00fcne al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda, kullan\u0131labilir su potansiyelidir. Bu potansiyel de\u011ferlendirildi\u011finde, T\u00fcrkiye\u2019de ki\u015fi ba\u015f\u0131na d\u00fc\u015fen y\u0131ll\u0131k teknik ve ekonomik olarak kullan\u0131labilir su miktar\u0131, 1430 m3\u2019t\u00fcr. Bu rakam da ifade etmektedir ki T\u00fcrkiye su stresi \u00e7eken \u00fclke durumundad\u0131r. Ayr\u0131ca 112 milyar m3\u2019l\u00fck su potansiyelinin, 40 milyar m3\u2019l\u00fck (%36) b\u00f6l\u00fcm\u00fc de\u011ferlendirilebilmektedir. Geri kalan k\u0131sm\u0131 verimli kullan\u0131lamamaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>2030 y\u0131l\u0131nda n\u00fcfusumuzun 100 milyona ula\u015faca\u011f\u0131, su kaynaklar\u0131n\u0131n y\u00fczde 100 verimle kullan\u0131laca- \u011f\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclse bile, ki\u015fi ba\u015f\u0131na d\u00fc\u015fen su miktar\u0131 1000 m3\u2019e d\u00fc\u015fece\u011fi ve T\u00fcrkiye\u2019nin de su fakiri \u00fclkeler aras\u0131na girece\u011fi bilinmelidir.<\/p>\n\n\n\n<p>T\u00fcrkiye, Asya ve Avrupa k\u0131talar\u0131 aras\u0131nda yer al\u0131r. \u00dc\u00e7 taraf\u0131 denizlerle \u00e7evrili olan T\u00fcrkiye\u2019nin 8300 km uzunlu\u011funda k\u0131y\u0131 \u015feridi bulunmaktad\u0131r. T\u00fcrkiye\u2019nin toplam y\u00fczey alan\u0131 779452 km2 olup, y\u00fczde 98.17 si toprak, geriye kalan y\u00fczde 1.83\u2019\u00fc suyla kapl\u0131 aland\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>T\u00fcrkiye\u2019de \u015fu anda yap\u0131m\u0131 tamamlanm\u0131\u015f yakla\u015f\u0131k 230 baraj bulunmaktad\u0131r. T\u00fcrkiye suyunun y\u00fczde 15\u2019i i\u00e7me ve kullanmada, y\u00fczde 75\u2019i tar\u0131msal sulamada, y\u00fczde 10\u2019u ise sanayide t\u00fcketilmektedir. Su t\u00fcketiminin y\u00fczde 75\u2019ini kaplayan tar\u0131msal sulamada, vah\u015fi sulama tekniklerinden vazge\u00e7ilip, serpme veya damla sulama tekniklerine ge\u00e7ilmesi durumunda su t\u00fcketiminde yakla\u015f\u0131k y\u00fczde 30- 40 oran\u0131nda tasarruf sa\u011flanaca\u011f\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcnde teknolojinin do\u011fru kullan\u0131m\u0131n\u0131n \u00f6nemi daha iyi anla\u015f\u0131labilir.<\/p>\n\n\n\n<p>Genel kan\u0131n\u0131n aksine geli\u015fmi\u015f \u00fclkelerde tar\u0131msal sulama, suyun en \u00e7ok aktar\u0131ld\u0131\u011f\u0131 ve t\u00fcketildi\u011fi alan olarak kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131kmaktad\u0131r. Ayr\u0131ca T\u00fcrkiye, end\u00fcstriye aktard\u0131\u011f\u0131 su miktar\u0131 bak\u0131m\u0131ndan az geli\u015fmi\u015f \u00fclke konumuna daha yak\u0131nd\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>T\u00fcrkiye 26 havzaya b\u00f6l\u00fcnm\u00fc\u015f olup; F\u0131rat-Dicle Havzas\u0131, su potansiyeli y\u00f6n\u00fcnden T\u00fcrkiye su potan- siyelinin y\u00fczde 28,5\u2019ini olu\u015fturmaktad\u0131r. G\u00fcney Do\u011fu Anadolu Projesi (GAP), F\u0131rat- Dicle Havzas\u0131 \u00fczerinde kurulan sulama, elektrik \u00fcretimi, enerji, tar\u0131m, k\u0131rsal ve kentsel altyap\u0131 ormanc\u0131l\u0131k, e\u011fitim ve sa\u011fl\u0131k gibi sekt\u00f6rlerini kapsayan T\u00fcrkiye\u2019nin en b\u00fcy\u00fck, \u00f6rnek havza y\u00f6netimi projesidir. Projenin biti\u015f tarihi 2010 olarak planlanmaktad\u0131r. Proje tamamland\u0131\u011f\u0131nda 22 baraj, 19 hidroelektrik santrali ve 1,7 milyon hektar sulama sistemleri yap\u0131m\u0131 tamamlanm\u0131\u015f olacakt\u0131r. 2007 y\u0131l\u0131 itibariyle, enerji projelerinin y\u00fczde 75\u2019i, sulama projelerinin y\u00fczde 13\u2019\u00fc tamamlanm\u0131\u015ft\u0131r. 9 ilin etki alan\u0131nda, 2000 y\u0131l\u0131 n\u00fcfus say\u0131m\u0131na g\u00f6re 6.47 milyon ki\u015finin hayat\u0131n\u0131 birebir etkileyecek bu devasa altyap\u0131 projesinin tamamlanmas\u0131 i\u00e7in, 2010\u2019a kadar y\u0131lda ortalama 2 milyar dolara ihtiya\u00e7 duyulmaktad\u0131r. Ancak bu \u00f6dene\u011fin nerden ve nas\u0131l bulunaca\u011f\u0131 \u00f6nemli bir sorundur.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>\u0130\u00e7mesuyu ve At\u0131ksu Hizmetleri<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>T\u00fcrkiye\u2019de i\u00e7mesuyu olarak kullan\u0131lacak su, kaynak, g\u00f6l, akarsu, baraj ve kuyulardan \u00e7ekilmektedir. TU\u0130K verilerine g\u00f6re, T\u00fcrkiye\u2019de 2001 y\u0131l\u0131 i\u00e7in toplam \u00e7ekilen su miktar\u0131 yakla\u015f\u0131k olarak 4 milyar m3\u2019t\u00fcr(9).<\/p>\n\n\n\n<p>\u015eebeke suyundan faydalanan ki\u015fi say\u0131s\u0131 g\u00fcn be g\u00fcn artmaktad\u0131r. 2004 y\u0131l\u0131 rakamlar\u0131na g\u00f6re toplam n\u00fcfusun y\u00fczde 78\u2019ine \u015febeke suyu hizmeti verilmektedir(10).<\/p>\n\n\n\n<p>T\u00fcrkiye\u2019de su kirlenmesini \u00f6nleme ve at\u0131ksu ar\u0131t\u0131m\u0131 konusunda d\u00fcnya ortalamas\u0131n\u0131n olduk\u00e7a alt\u0131ndad\u0131r. T\u00fcrkiye\u2019de toplam n\u00fcfusun y\u00fczde 68\u2019ine kanalizasyon \u015febekesi hizmeti verilmektedir. Toplam n\u00fcfusun sadece y\u00fczde 34\u2019\u00fcne at\u0131ksu ar\u0131tma tesisi hizmeti verilmekte-<\/p>\n\n\n\n<p>dir. Y\u00fczde 34 oran\u0131, OECD \u00fclkeleri ortalamas\u0131n\u0131n (%64\u2019\u00fcn) ve AB \u00fclkelerinin (Malta hari\u00e7) en d\u00fc\u015f\u00fck de\u011feridir (10).<\/p>\n\n\n\n<p>\u0130\u00e7mesuyu ve at\u0131ksu hizmetindeki en b\u00fcy\u00fck s\u0131k\u0131nt\u0131lardan bir tanesi, ilgili kurum ve kurumlar\u0131n so- rumluluklar\u0131n\u0131n belirsizli\u011fidir. Plans\u0131z \u015fehirle\u015fme de hizmetlerin ula\u015ft\u0131r\u0131lmamas\u0131nda \u00f6nemli bir fak- t\u00f6rd\u00fcr. T\u00fcrkiye\u2019de su verimlili\u011fi ile ilgili herhangi bir \u00e7al\u0131\u015fma yap\u0131lmamaktad\u0131r. T\u00fcrkiye\u2019de su ka\u00e7a\u011f\u0131 ve kay\u0131plar\u0131n\u0131n oran\u0131 ortalama y\u00fczde 30-40 oran\u0131ndad\u0131r (11).<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Hukuksal A\u00e7\u0131dan T\u00fcrkiye\u2019de Suyun Y\u00f6netim\u0130, Su Hukuku Tarihi<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Tarih boyunca, toplumlar, daha \u00e7ok su kenarlar\u0131nda yerle\u015fmeyi se\u00e7mi\u015flerdir. Dolay\u0131s\u0131yla, suyun gerek i\u00e7me ve kullanma, gerek tar\u0131mda, gerekse ba\u015fka ama\u00e7larla kullan\u0131lmas\u0131nda bir tak\u0131m kurallar geli\u015ftirilmi\u015ftir. Bug\u00fcnk\u00fc hukuksal yap\u0131n\u0131n temelini olu\u015fturan ve di\u011fer alanlarda oldu\u011fu gibi \u201csu hukuku\u201d alan\u0131nda da ilk kurallar\u0131 \u201cRoma Hukuku\u201d taraf\u0131ndan olu\u015fturulmu\u015ftur. Roma Hukuku\u2019nun bireyci anlay\u0131\u015f\u0131na uygun olarak, topra\u011f\u0131n \u00fcst\u00fcnde ve alt\u0131ndaki su, toprak m\u00fclkiyetinden ayr\u0131 olarak d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmemi\u015ftir. Bu d\u00fc\u015f\u00fcncenin sonucu olarak sular topra\u011f\u0131n ayr\u0131lmaz bir par\u00e7as\u0131 say\u0131larak, suya sahip olmak i\u00e7in topra\u011fa sahip olmak yeterli g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr.<\/p>\n\n\n\n<p>Roma Hukuku\u2019nda sadece devaml\u0131 olarak akan sular \u00f6zel m\u00fclkiyetin d\u0131\u015f\u0131nda b\u0131rak\u0131lm\u0131\u015flard\u0131r.\u201d Roma Hukuku sonraki d\u00f6nemlerde Avrupa toplumlar\u0131n\u0131n ve \u00fclkemizin Medeni Yasalar\u0131\u2019n\u0131n teorik temelini olu\u015fturmu\u015ftur (12). Bunun yan\u0131nda sadece adlar\u0131n\u0131 sayabilece\u011fimiz ve su hukukunda farkl\u0131l\u0131klar g\u00f6steren; Cermen Hukuku, Frans\u0131z Hukuku, Anglo-Amerikan Hukuku, Avusturya Hukuku ve \u0130slam Hukuku\u2019ndan da s\u00f6z edilebilir.<\/p>\n\n\n\n<p>\u0130slam Hukuku, \u00fclkemiz topraklar\u0131nda Osmanl\u0131 d\u00f6nemi su hukukunun d\u00fczenlenmesinde \u00f6nemli rol oynam\u0131\u015ft\u0131r. Sular\u0131n kullanma esaslar\u0131 devlet y\u00f6netimince y\u00fcr\u00fct\u00fclmekteydi. Ancak \u0130slam Hukuku\u2019nda \u00f6rf-adet ve team\u00fcl hakim hukuk kayna\u011f\u0131 oldu\u011fundan; ortaya \u00e7\u0131kan hukuki sorunlar fetvalarla \u00e7\u00f6z\u00fcmlenmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Kullanma bi\u00e7imleri ise fermanlarla d\u00fczenlenmi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n<p>Osmanl\u0131 devletinin son d\u00f6nemlerinde ise \u00f6zellikle Tanzimat d\u00f6neminde, t\u00fcrl\u00fc i\u00e7tihad\u0131 bir araya getiren ve yasa yerine kullan\u0131lan \u201cMecelle\u201d kurallar\u0131 uzun s\u00fcre h\u00fck\u00fcm s\u00fcrm\u00fc\u015f ve su hukukunun olu\u015fumunda etkin rol oynam\u0131\u015ft\u0131r. Mecelle kural olarak sulardan herkesin yararlanabilece\u011fini kabul etmektedir. \u00d6rne\u011fin yeralt\u0131nda cereyan eden sular kimsenin m\u00fclk\u00fc de\u011fildir (Mecelle 1235. Md.).<\/p>\n\n\n\n<p>\u00dclkemizde, bir yandan bu uygulamalar devam ederken, di\u011fer taraftan da hukuksal ve yasal geli\u015f- melere paralel olarak de\u011fi\u015fimler ya\u015fanmaktad\u0131r. Ancak ilk detayl\u0131 Anayasa olan 1924 Anayasas\u0131\u2019nda, su ve su kaynaklar\u0131yla ilgili ve sular\u0131n kullanma bi\u00e7imine ili\u015fkin herhangi bir kural getirilmemi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n<p>1961 Anayasas\u0131\u2019n\u0131n 130\u2019cu maddesi \u201cTabii servetler ve kaynaklar devletin h\u00fck\u00fcm ve tasarrufu alt\u0131ndad\u0131r. Bunlar\u0131n aranmas\u0131 ve i\u015fletilmesi hakk\u0131 devlete aittir. Arama ve i\u015fletilmesi devletin \u00f6zel<\/p>\n\n\n\n<p>te\u015febb\u00fcsle birle\u015fmesi suretiyle veya do\u011frudan \u00f6zel te\u015febb\u00fcs eliyle yap\u0131lmas\u0131 kanunun a\u00e7\u0131k iznine ba\u011fl\u0131d\u0131r.\u201d h\u00fckm\u00fcn\u00fc getirmi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n<p>Su hukuku ile ilgili 1982 Anayasas\u0131\u2019n\u0131n 168. maddesi de 1961 Anayasas\u0131\u2019na paralel bir h\u00fck\u00fcm getirmi\u015ftir. Anayasan\u0131n 168. maddesi \u201cTabii servetler ve kaynaklar devletin h\u00fck\u00fcm ve tasarrufu alt\u0131ndad\u0131r. Bunlar\u0131n aranmas\u0131 ve i\u015fletilmesi hakk\u0131 devlete aittir. Devlet bu hakk\u0131n\u0131 belli bir s\u00fcre i\u00e7in, ger\u00e7ek ve t\u00fczel ki\u015filere devredebilir. Hangi tabii servet ve kayna\u011f\u0131n arama ve i\u015fletmesinin Devletin ger\u00e7ek ve t\u00fczel ki\u015filerle ortak olarak veya do\u011frudan ger\u00e7ek ve t\u00fczel ki\u015filer eliyle yap\u0131lmas\u0131, kanunun a\u00e7\u0131k iznine ba\u011fl\u0131d\u0131r.\u201d h\u00fckm\u00fcne yer vermektedir. 1961 Anayasas\u0131\u2019na kar\u015f\u0131n, 1982 Anayasas\u0131\u2019nda \u00f6zel \u015firketler eliyle do\u011fal kaynaklar\u0131n aranmas\u0131 ve i\u015fletilmesi kolayl\u0131\u011f\u0131 sa\u011flanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Ge\u00e7mi\u015f d\u00f6nemin hukuk uygulamalar\u0131, \u00e7a\u011f\u0131m\u0131z toplumlar\u0131n\u0131n medeni yasalar\u0131na temel olu\u015ftur- maktad\u0131r. Bu nedenle, \u00fclkemizin Medeni Kanunu, sular hakk\u0131ndaki klasik s\u0131n\u0131fland\u0131rmaya uyarak sular\u0131 iki b\u00f6l\u00fcme ay\u0131rm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>a) \u00d6zel m\u00fclkiyet ve \u00f6zel hukuk konusu olan sular: Bunlar \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 arazinin ayr\u0131lmaz par\u00e7as\u0131 kabul edilmi\u015f ve arazi sahibinin m\u00fclkiyetinde oldu\u011fu, yasada h\u00fckme ba\u011flanm\u0131\u015ft\u0131r (M.K. Md. 679). Kay- naklar, g\u00f6zeler ve bunlara benzeyen sular bu b\u00f6l\u00fcmde say\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Bu sulara sahip olmak i\u00e7in toprak m\u00fclkiyetinin kazan\u0131lmas\u0131 yeterlidir. Bu sular\u0131n, \u00f6zel m\u00fclkiyetin konusu kabul edilmesi, bunun sonucu olarak m\u00fclkiyet, irtifak ve kullanma haklar\u0131 da Medeni Kanunla d\u00fczenlenmi\u015f ve tapu sicili esas\u0131na tabi tutulmu\u015ftur.<\/p>\n\n\n\n<p>b) Genel sular: \u00dczerlerinde \u00f6zel m\u00fclkiyet tesisine yer verilmeyen denizler, akarsular (nehirler, akarsular, \u00e7aylar, b\u00fcy\u00fckl\u00fck ve k\u00fc\u00e7\u00fckl\u00fcklerine g\u00f6re genel veya \u00f6zel su say\u0131l\u0131rlar.) toprak y\u00fczeyin- de akmayan durgun sular (bunlar b\u00fcy\u00fck ve k\u00fc\u00e7\u00fck g\u00f6llerdir) m\u00fclkiyeti akarsulara benzer \u015fekilde ele al\u0131nabilir. Yeralt\u0131 sular\u0131 genel su olarak kabul edilmektedir. Medeni Kanun\u2019un 641\/2. maddesine g\u00f6re genel sularda, \u00f6zel m\u00fclkiyet s\u00f6z konusu olamaz. Ancak Medeni Kanunumuz, genel su ile \u00f6zel su ay\u0131r\u0131m\u0131ndaki \u00e7izgiyi belirtmemi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n<p>Medeni Kanunu\u2019nun 641 ve 679\/2. maddeleri umuma ait sulardan s\u00f6z etmi\u015ftir. Ayn\u0131 \u015fekilde 831 Sa- y\u0131l\u0131 Sular Kanunu\u2019nun 1. maddesi, 2656 Say\u0131l\u0131 Sular Kanunu\u2019na ek Kanunun 1. ve 2. maddeleri belde veya k\u00f6y halk\u0131n\u0131n m\u00fc\u015fterek gereksinimine mahsus sulardan, 3039 say\u0131l\u0131 \u00c7eltik Ekimi Kanunu\u2019nun 7. maddesi umumi ve hususi sulardan, 4373 say\u0131l\u0131 Ta\u015fk\u0131n Sular Kanunu\u2019nun 14. maddesi umumi ve hususi sulardan, 7478 say\u0131l\u0131 K\u00f6y \u0130\u00e7me Sular\u0131 Kanunu\u2019nun 11. maddesi umumi sulardan, 12. mad- desi sahipli sulardan s\u00f6z etmi\u015f, 167 say\u0131l\u0131 Yeralt\u0131 Sular\u0131 Kanunu\u2019nun 1. maddesinde umumi sular deyimi kullan\u0131lm\u0131\u015f ve ad\u0131 ge\u00e7en t\u00fcm bu yasalar genel ve \u00f6zel su ay\u0131r\u0131m\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131k\u00e7a kabul etmi\u015flerdir. Uygulamada da, Yarg\u0131tay kararlar\u0131nda da ayn\u0131 deyimler kullan\u0131lm\u0131\u015f ve h\u00fck\u00fcm verilmi\u015ftir. Medeni Kanun\u2019un 679. maddesi m\u00fclkiyete konu olabilecek sular\u0131 kaynaklar olarak tan\u0131mlam\u0131\u015ft\u0131r. Madde \u015f\u00f6yledir: \u201cKaynaklar topra\u011f\u0131n b\u00fct\u00fcnleyici par\u00e7as\u0131 olup, m\u00fclkiyetin kayna\u011f\u0131 topra\u011f\u0131n m\u00fclkiyetiyle birlikte edinilir.\u201d<\/p>\n\n\n\n<p>Medeni Kanunumuzda kaynak sular\u0131na ili\u015fkin tan\u0131mlamalar yap\u0131lm\u0131\u015f ve bir\u00e7ok konuya a\u00e7\u0131kl\u0131klar getirmi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n<p>\u2022 Kaynaklar \u00fczerindeki m\u00fclkiyet hakk\u0131 (M.K. 644\/II, 679\/II)<\/p>\n\n\n\n<p>\u2022 Kaynaklar\u0131n kullan\u0131lmas\u0131<\/p>\n\n\n\n<p>\u2022 Kaynaklar\u0131n s\u0131n\u0131rlar\u0131: Kom\u015fuluk hukukundan kaynaklanan bir fakt\u00f6r(M.K.680,681). Kaynakla- r\u0131n kirlenmesi ve kesilmesi (M.K. 682), kaynak ortakl\u0131\u011f\u0131 (M.K.683), zorunlu su hakk\u0131 (M.K. 666, 667, 661, 663), kom\u015fuluk hukukunu d\u00fczenleyen kaynak hakk\u0131ndaki kurallara ayk\u0131r\u0131 olmamas\u0131 ko\u015fuluyla uygulan\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>\u2022 Kaynaklar\u0131n korunmas\u0131:<\/p>\n\n\n\n<p>a) Kesilme ve kirlenmeye kar\u015f\u0131 korunmas\u0131, b) Kamu hukuku y\u00f6n\u00fcnden korunmas\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>Hem kaynak sular\u0131n\u0131n korunmas\u0131nda ve kullan\u0131lmas\u0131nda olsun, hem de yeralt\u0131 sular\u0131n\u0131n korunmas\u0131nda ve kullan\u0131lmas\u0131nda olsun, Medeni Kanun ile suya y\u00f6nelik uygulamalar i\u00e7in bir\u00e7ok yapt\u0131r\u0131mlar getirilmi\u015ftir. Bu uygulamalara y\u00f6nelik daha sonralar\u0131, de\u011fi\u015fiklikler yap\u0131larak yeni yasalar \u00e7\u0131kar\u0131lm\u0131\u015f ve bu yasalar do\u011frultusunda da yeni kurumlar olu\u015fturulmu\u015f veya var olan kurumlara yeni g\u00f6revler \u00fcstlendirilmi\u015ftir. Bunlar yap\u0131l\u0131rken de kullan\u0131ma y\u00f6nelik \u201c\u0130htiya\u00e7 \u0130lkesi\u201d ve \u201c\u00d6ncelik \u0130lkesi\u201d nitele- meleri getirilerek h\u00fck\u00fcmler verilmi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Su Kaynaklar\u0131n\u0131n Y\u00f6netimi ile ilgili Kanunlar<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>831 say\u0131l\u0131 Sular Hakk\u0131nda Kanun: (28. 04. 1926)<\/p>\n\n\n\n<p>Kanunun 1. maddesinde: \u201c\u015eehir ve kasabalarla k\u00f6ylerde ihtiyac\u0131 ammeyi temine mahsus sular\u0131n (Kamu gereksiniminin kar\u015f\u0131lanmas\u0131 gereken sular\u0131n) tedarik ve idaresi belediye te\u015fkilat\u0131 olan maha- lelerde belediyelere; belediye te\u015fkilat\u0131 olmayan yerlerde K\u00f6y Kanunu mucibince ihtiyar meclislerine aittir\u201d denilmektedir. Bu kanunda k\u00f6y, kasaba ve kentlerde suyun iletim ve i\u015fletimine y\u00f6nelik ba\u015fka h\u00fck\u00fcmler i\u00e7eren maddeler de bulunmaktad\u0131r. Yine bu yasada; belediye ve k\u00f6y ihtiyar meclislerine \u00e7e\u015fitli yapt\u0131r\u0131mlarda ve uygulamalarda bulunmas\u0131 i\u00e7in yetkiler verilmi\u015ftir. Ayr\u0131ca Su Birlikleri\u2019nden s\u00f6z edilerek ayn\u0131 \u00e7er\u00e7evede de\u011ferlendirilmi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n<p>927 say\u0131l\u0131 S\u0131cak ve So\u011fuk Maden Sular\u0131n\u0131n \u0130stismar\u0131 ile Kapl\u0131calar Tesisat\u0131 Hakk\u0131nda Kanun: (10.06.1- 926)<\/p>\n\n\n\n<p>Kanundan da anla\u015f\u0131laca\u011f\u0131 gibi maden ve kapl\u0131ca sular\u0131n\u0131n kullan\u0131m\u0131, i\u015fletimi, tesis ve satma i\u015flerinin y\u00fcr\u00fct\u00fclmesine ili\u015fkin maddeler i\u00e7ermektedir. \u0130hale ko\u015fular\u0131na uygun olarak ve belirli s\u00fcrelerle \u00f6zel ve t\u00fczel ki\u015filere verilebilmektedir. Yasada an\u0131lan bu sular \u00fczerinde i\u015flem yapma yetkisi, yine bu ya- sayla \u0130l \u00d6zel \u0130dareleri\u2019ne verilmi\u015ftir. Ancak i\u00e7me ve y\u0131kanma ama\u00e7l\u0131 sular\u0131n i\u015fletilmesi ve kullan\u0131lmas\u0131 hususunda 1593 say\u0131l\u0131 H\u0131fz\u0131ss\u0131ha Kanunu h\u00fck\u00fcmleri ge\u00e7erlidir.<\/p>\n\n\n\n<p>4373 say\u0131l\u0131 Ta\u015fk\u0131n Sulara ve Su Bask\u0131nlar\u0131na Kar\u015f\u0131 Koruma Kanunu :(14.01.1943)<\/p>\n\n\n\n<p>Su havzalar\u0131n\u0131n korunmas\u0131, su alma tesislerinin hasar g\u00f6rmesinin \u00f6nlenmesi, yerle\u015fim yerlerinin ve tar\u0131m arazilerinin su bask\u0131nlar\u0131na u\u011framamas\u0131 ve buna benzer hususlar\u0131n \u00f6nlenmesi a\u00e7\u0131s\u0131ndan bu yasa \u00f6nemli yapt\u0131r\u0131mlar i\u00e7ermektedir.<\/p>\n\n\n\n<p>4759 say\u0131l\u0131 \u0130ller Bankas\u0131 Kanunu: (13.06.1945)<\/p>\n\n\n\n<p>\u00dclkemizin \u00e7ok \u00f6nemli kurumlar\u0131ndan biri olan \u0130ller Bankas\u0131\u2019n\u0131n kurulu\u015f kanunudur. \u0130ller Bankas\u0131, uzun bir s\u00fcreden beri belediyeler, \u0130l \u00d6zel \u0130dareleri ve K\u00f6y \u0130dareleri\u2019nin kurduklar\u0131 birliklerin imar planlar\u0131ndan tutunda, irili ufakl\u0131 tesislerine kadar t\u00fcm projeleri yapm\u0131\u015f ve desteklemi\u015ftir. Bunlar\u0131n en ba\u015f\u0131nda gelen tesisler ise \u015f\u00fcphesiz su, kanalizasyon ve ar\u0131tma tesisleridir.<\/p>\n\n\n\n<p>6200 say\u0131l\u0131 Devlet Su \u0130\u015fleri (DS\u0130) Genel M\u00fcd\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc Te\u015fkilat ve G\u00f6revleri Hakk\u0131nda Kanun: (18.12.19- 53)<\/p>\n\n\n\n<p>DS\u0130, \u00fclkemizin yeralt\u0131 ve yer\u00fcst\u00fc sular\u0131n de\u011ferlendirilmesi, d\u00fczenlenmesi ve y\u00f6netilmesi amac\u0131yla \u00e7ok y\u00f6nl\u00fc g\u00f6rev ve yetkilerle donat\u0131lm\u0131\u015f \u00f6nemli bir kurumudur. T\u00fcm barajlar, HES\u2019ler, tar\u0131m sulama tesisleri, b\u00fcy\u00fck kentlerin su tesisleri ve ta\u015fk\u0131n sular\u0131n \u00f6nlenmesi i\u00e7in havza d\u00fczenlemeleri projeleri- nin ve yat\u0131r\u0131mlar\u0131n\u0131n yap\u0131m\u0131 DS\u0130 taraf\u0131ndan ya\u015fama ge\u00e7irilmi\u015f, ge\u00e7irilmektedir.<\/p>\n\n\n\n<p>1980\u2019li y\u0131llardan ba\u015flayarak DS\u0130\u2019nin bir k\u0131s\u0131m uygulamalar\u0131n\u0131n ve projelerinin yap\u0131m ve y\u00f6netimin- de yava\u015fta olsa de\u011fi\u015fimler ba\u015flam\u0131\u015f, ayn\u0131 zamanda B\u00fcy\u00fck\u015fehir Belediyeleri\u2019nin, su yat\u0131r\u0131mlar\u0131nda yetkilendirilmesi maksad\u0131yla yasal d\u00fczenlemeler getirilmi\u015ftir. Ancak DS\u0130\u2019nin Te\u015fkilat ve G\u00f6revleri Hakk\u0131ndaki Yasa\u2019da da de\u011fi\u015fiklikler yap\u0131lmadan bu d\u00fczenlemeler ger\u00e7ekle\u015ftirilmi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n<p>7478 say\u0131l\u0131 K\u00f6y \u0130\u00e7me Sular\u0131 Hakk\u0131nda Kanun: (09.05.1960)<\/p>\n\n\n\n<p>Bu kanuna g\u00f6re, \u201cK\u00f6ylerin i\u00e7me ve kullanma suyu ihtiyac\u0131, DS\u0130 Umum M\u00fcd\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc taraf\u0131ndan temin ve tedarik olunur\u201d denilmekte ve 1. maddenin 2. f\u0131kras\u0131nda \u201c&#8230; Y\u0131ll\u0131k icraat programlar\u0131na giren baz\u0131 k\u00f6ylere ait i\u015flerin, denetimi DS\u0130\u2019de olmak \u00fczere yap\u0131lmas\u0131n\u0131 ilgili vilayete b\u0131rakabilir\u201d h\u00fckm\u00fc yer almaktad\u0131r. S\u00f6z konusu yasada, yap\u0131m i\u015fleri bitirilen tesislerin, devir ve teslimi; bak\u0131m\u0131 ve i\u015fletilmesi K\u00f6y \u0130htiyar Meclisine verilir. Yap\u0131lan tesisleri, K\u00f6yler ve Belediyeler birlikte ortak kullan\u0131yorsa hepsinin m\u00fc\u015fterek mal\u0131 olarak kabul edilir.<\/p>\n\n\n\n<p>K\u00f6ylerin i\u00e7me ve kullanma suyunun temin edilmesi, iletilmesi ve da\u011f\u0131t\u0131m\u0131 hizmetleri; 1960\u2019l\u0131 y\u0131llar- da kurulan K\u00f6y \u0130\u015fleri ve Kooperatifler Bakanl\u0131\u011f\u0131 Yol Su Elektrik Genel M\u00fcd\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc\u2019ne devredilmi\u015ftir. (16.07.1964 tarih ve 3-6\/3349 Say\u0131l\u0131 Kararname)<\/p>\n\n\n\n<p>167 say\u0131l\u0131 Yeralt\u0131 Sular\u0131 Hakk\u0131nda Kanun: (16.12 1960)<\/p>\n\n\n\n<p>Yeralt\u0131 sular\u0131 m\u00fclkiyet a\u00e7\u0131s\u0131ndan umumi sular kapsam\u0131nda olup devletin h\u00fck\u00fcm ve tasarrufu alt\u0131n- dad\u0131r. Bu sular\u0131n her t\u00fcrl\u00fc ara\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131, kullan\u0131lmas\u0131, korunmas\u0131 ve tescili bu kanun h\u00fck\u00fcmlerine tabidir.<\/p>\n\n\n\n<p>Su ile ilgili bir\u00e7ok uygulama, Medeni Kanunu\u2019nun baz\u0131 maddelerinde yer alm\u0131\u015ft\u0131r. 167 say\u0131l\u0131 yeralt\u0131 sular\u0131 hakk\u0131nda kanunun y\u00fcr\u00fcrl\u00fc\u011fe girmesiyle birlikte Medeni Kanunu\u2019nun suya ili\u015fkin baz\u0131 mad- deleri h\u00fck\u00fcms\u00fcz k\u0131l\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r (M.K. Md. 682, 683, 684, 685). \u00c7\u00fcnk\u00fc 167 say\u0131l\u0131 yasada korunmaya ili\u015fkin bir h\u00fck\u00fcm yoktur. Korunmaya y\u00f6nelik sorunlar\u0131n \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fcnde, hukuki g\u00f6r\u00fc\u015f farkl\u0131l\u0131klar olmakla bir- likte, sorunlar ortaya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131nda, adli organlara g\u00f6t\u00fcr\u00fclerek \u00e7\u00f6z\u00fcmler \u00fcreten kararlar verilmektedir.<\/p>\n\n\n\n<p>2560 say\u0131l\u0131 \u0130stanbul Su ve Kanalizasyon \u0130daresi Genel M\u00fcd\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc Kurulu\u015f ve G\u00f6revleri Hakk\u0131nda Kanun: (20.11.1981)<\/p>\n\n\n\n<p>\u0130SK\u0130\u2019n\u0131n g\u00f6rev ve yetkileri, sorumluluk alan\u0131na ili\u015fkin i\u00e7me, kullanma ve end\u00fcstri suyu ihtiya\u00e7lar\u0131n\u0131n her t\u00fcrl\u00fc yeralt\u0131 ve yer\u00fcst\u00fc kaynaklar\u0131ndan sa\u011flanmas\u0131 ve ihtiya\u00e7 sahiplerine da\u011f\u0131t\u0131lmas\u0131 i\u00e7in; kay- naklardan abonelere ula\u015f\u0131ncaya kadar her t\u00fcrl\u00fc tesisin et\u00fct ve projesini yapmak veya yapt\u0131rmak; bu projelere g\u00f6re tesisleri kurmak veya kurdurmak olarak tan\u0131mlanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>At\u0131ksular\u0131n ve ya\u011f\u0131\u015f sular\u0131n\u0131n toplanmas\u0131, yerle\u015fim yerlerinden uzakla\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 ve zarars\u0131z bir bi- \u00e7imde bo\u015faltma yerine ula\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 gibi \u0130SK\u0130 yasas\u0131n\u0131n bir\u00e7ok h\u00fck\u00fcmleri, DS\u0130\u2019nin g\u00f6rev ve yetkilerini b\u00fcnyesinde bar\u0131nd\u0131r\u0131r niteliktedir.<\/p>\n\n\n\n<p>Bu yasan\u0131n y\u00fcr\u00fcrl\u00fc\u011fe girmesinden sonraki takip eden y\u0131llarda olu\u015fturulan t\u00fcm B\u00fcy\u00fck\u015fehir Belediyeleri\u2019nin sorumluluk alanlar\u0131nda, \u0130SK\u0130 benzeri Su ve Kanalizasyon \u0130dareleri kurulmu\u015ftur. B\u00fct\u00fcn bu kentlerin suyunun temininden da\u011f\u0131t\u0131m\u0131na kadar olan hizmetler bu \u0130dare taraf\u0131ndan y\u00fcr\u00fct\u00fclmektedir. G\u00fcn\u00fcm\u00fczde bu idareler; her alandaki mal ve hizmet \u00fcretimini, giderek ta\u015feronlar eliyle yapt\u0131rmaktad\u0131r. Buna ko\u015fut olarak da suyun i\u015fletilmesi ve da\u011f\u0131t\u0131m\u0131 hizmetlerinin \u00f6zelle\u015ftirilmesinin temellerini olu\u015fturmaktad\u0131rlar. Suyun y\u00f6netiminin merkezi bir yap\u0131lanmadan al\u0131n\u0131p yerelle\u015ftirilip kontrol\u00fc ve denetimi azalt\u0131lm\u0131\u015f, kolayl\u0131kla \u00f6zelle\u015ftirilmesinin yolu a\u00e7\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>5216 say\u0131l\u0131 B\u00fcy\u00fck\u015fehir Belediyesi ve 5393 say\u0131l\u0131 Belediye Yasalar\u0131 da su ve at\u0131ksu konusunda yetkili k\u0131l\u0131nmaktad\u0131rlar:<\/p>\n\n\n\n<p>5216 say\u0131l\u0131 yasan\u0131n 7\/5 maddesinde \u201cSu ve kanalizasyon hizmetlerini y\u00fcr\u00fctmek, bunun i\u00e7in gerekli baraj ve di\u011fer tesisleri kurmak, kurdurmak ve i\u015fletmek; derelerin \u0131slah\u0131n\u0131 yapmak; kaynak suyu ve ar\u0131tma sonunda \u00fcretilen sular\u0131 pazarlamak\u201d h\u00fck\u00fcmlerine yer verilmektedir.<\/p>\n\n\n\n<p>Yine 5393 Say\u0131l\u0131 Belediye Yasas\u0131\u2019n\u0131n 15\/d maddesinde: \u201c&#8230; Su, at\u0131ksu ve hizmet kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 alacakla- r\u0131n tahsilini yapmak veya yapt\u0131rmak\u201d yine ayn\u0131 yasan\u0131n 15\/e maddesinde: \u201cM\u00fcktesep haklar sakl\u0131 kalmak \u00fczere; i\u00e7me, kullanma ve end\u00fcstri suyu sa\u011flamak; at\u0131ksu ve ya\u011fmur suyunun uzakla\u015ft\u0131r\u0131l- mas\u0131n\u0131 sa\u011flamak; bunlar i\u00e7in gerekli tesisleri kurmak, kurdurmak, i\u015fletmek ve i\u015flettirmek; kaynak sular\u0131n\u0131 i\u015fletmek veya i\u015flettirmek\u201d gibi h\u00fck\u00fcmler yer almaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Su Hukuku A\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00d6zetle,<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>1) T\u00fcrkiye\u2019de su kaynaklar\u0131n\u0131n m\u00fclkiyeti, kaynaklardan sa\u011flanan suyun iletilmesi ve da\u011f\u0131t\u0131lmas\u0131 hususunda olu\u015fan hukuk, Osmanl\u0131 d\u00f6neminde ferman ve fetvalarla d\u00fczenlenen kurallar\u0131 i\u00e7erdi\u011fini g\u00f6rmekteyiz. \u00d6zellikle Tanzimat d\u00f6nemindeki \u2018Mecelle\u2019 d\u00fczenlemeleri \u00e7ok etkili olmu\u015f- tur.<\/p>\n\n\n\n<p>2) Kaynak sular\u0131 (G\u00f6zeler) dahil (bir k\u0131s\u0131m \u00f6zel m\u00fclkiyetin i\u00e7inde olanlar hari\u00e7) t\u00fcm sular kamu m\u00fclkiyetinde ve y\u00f6netiminde kalm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>3) AB uyum yasalar\u0131, T\u00fcrkiye\u2019de son y\u0131llarda yasal ve kurumsal de\u011fi\u015fikliklerin yap\u0131lmas\u0131nda etken olan unsurlard\u0131r. Bu ba\u011flamda su y\u00f6netiminin tek elde toplanmas\u0131 amac\u0131yla su yasas\u0131 \u00e7al\u0131\u015f- mas\u0131 yap\u0131lm\u0131\u015f, ancak taslak \u00e7al\u0131\u015fma da incelendi\u011finde de g\u00f6r\u00fclmektedir ki su yasas\u0131, mevcut yasalar\u0131n toplam\u0131 olarak olu\u015fturulmu\u015ftur.<\/p>\n\n\n\n<p>4) T\u00fcrkiye\u2019de suyun y\u00f6netimine ili\u015fkin \u00e7ok par\u00e7al\u0131 bir d\u00fczenleme mevcuttur. M\u00fcdahale eden ku- rum say\u0131s\u0131 10\u2019un \u00fczerinde olmakla beraber yetki karga\u015fas\u0131 da ya\u015fanmaktad\u0131r. Bu durum, su kaynaklar\u0131n\u0131 kamu taraf\u0131ndan y\u00f6netilemez hale getirmi\u015f, b\u00f6ylelikle suyun \u00f6zelle\u015ftirilmesinin me\u015frula\u015ft\u0131\u011f\u0131 bir durum yarat\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>5) \u00dclkenin b\u00fct\u00fcn su kaynaklar\u0131n\u0131n planlamas\u0131 yap\u0131lmad\u0131\u011f\u0131ndan, kullan\u0131lmas\u0131ndan da\u011f\u0131t\u0131lmas\u0131na kadar, ge\u00e7en t\u00fcm a\u015famalar da belirsizlikler ya\u015fanmaktad\u0131r. Bu durum da suyun verimli kullan\u0131lmas\u0131n\u0131 \u00f6nlemekte ve kirlenmesine neden olmaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>6) Su hakk\u0131 tan\u0131m\u0131 su ile ilgili tan\u0131mlanan t\u00fcm yasalara ayr\u0131nt\u0131l\u0131 bir bi\u00e7imde konulmal\u0131, suyun y\u00f6netimi ile ilgili yasa ve d\u00fczenlemelerde kamu yarar\u0131 esas al\u0131nmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>T\u00dcS\u0130AD Raporlar\u0131 ve Suyun \u00d6zelle\u015ftirilmesi<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Bilindi\u011fi \u00fczere 2008 Eyl\u00fcl ay\u0131nda T\u00dcS\u0130AD iki tane \u00f6nemli rapor haz\u0131rlad\u0131. \u201cT\u00fcrkiye\u2019de Su Y\u00f6netimi: Sorunlar ve \u00d6neriler ile K\u00fcresel Su krizine \u00c7\u00f6z\u00fcm Aray\u0131\u015flar\u0131: \u015eebeke Suyu Hizmetlerine \u00d6zel Sekt\u00f6r Kat\u0131l\u0131m\u0131, D\u00fcnya \u00d6rnekleri I\u015f\u0131\u011f\u0131nda T\u00fcrkiye \u0130\u00e7in \u00d6neriler.\u201d \u0130ki raporda da T\u00fcrkiye\u2019nin 2030\u2019lu y\u0131llarda su fakiri \u00fclke durumuna gelmesi ve \u00f6n\u00fcm\u00fczdeki y\u0131llarda \u00e7\u0131kacak su krizine \u00e7\u00f6z\u00fcm olarak, suyun ekonomik mal olarak de\u011ferlendirilmesi sunulmaktad\u0131r. Petrol gibi ekonomik bir de\u011fere d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fclmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131lan su, oysaki insan hayat\u0131n\u0131 devam ettirmesi i\u00e7in en temel insani maddedir.<\/p>\n\n\n\n<p>\u201cK\u00fcresel su krizi\u201d bahane edilerek, t\u00fcm halk\u0131n en temel insani ihtiyac\u0131 olan su, ekonomik bir mala d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fclmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131lmaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>K\u00fcresel su krizinin as\u0131l nedeni, suyumuzun az olmas\u0131 de\u011fil, n\u00fcfus art\u0131\u015f\u0131, h\u0131zl\u0131 end\u00fcstrile\u015fme, \u00e7arp\u0131k kentle\u015fme ve suyun plans\u0131z kullan\u0131lmas\u0131d\u0131r. \u00d6rne\u011fin T\u00fcrkiye\u2019de kentlerin su \u015febekelerindeki su ka\u00e7a\u011f\u0131 ve kay\u0131plar\u0131n\u0131n oran\u0131 ortalama y\u00fczde 30-40 oran\u0131ndad\u0131r(15). T\u00fcrkiye\u2019de k\u00fcresel su krizine \u00e7\u00f6z\u00fcm aray\u0131\u015f\u0131nda olanlar, \u00f6nce su kay\u0131plar\u0131n\u0131 Avrupa ve Amerika ortalamas\u0131na y\u00fczde 10\u2019 a \u00e7ekmeye \u00e7al\u0131\u015fmal\u0131d\u0131rlar.<\/p>\n\n\n\n<p>Kirleten \u00f6der ilkesinin belirlendi\u011fi bu raporlarda, suyun ekonomik mal olarak kabul edilmesinde, k\u00fcresel su krizinin rol ald\u0131\u011f\u0131 ifade edilmektedir. Ancak \u015febeke suyunun \u00f6zel sekt\u00f6re devredilmesi su krizinin \u00e7\u00f6z\u00fcmlenmesine alternatif olmas\u0131 iddias\u0131nda olsa da altyap\u0131 hizmetlerini daha karma\u015f\u0131k hale getirecektir. \u0130kinci raporda ayn\u0131 \u00fclkelerin farkl\u0131 b\u00f6lgelerinde, farkl\u0131 uygulamalar\u0131n olabilece\u011fi ifade edilmi\u015f, bunun da nedeni projelerin uygulanma bi\u00e7imiyle a\u00e7\u0131klanm\u0131\u015ft\u0131r. Yani karma\u015f\u0131kl\u0131k raporda ifade edilmi\u015f ve bu karma\u015f\u0131kl\u0131\u011f\u0131n yetki sorununun giderilmesinde, kamu sorumlular\u0131n\u0131n teknik yeterlilikte olmas\u0131, \u00f6nemle vurgulanm\u0131\u015ft\u0131r. Ancak unutulan \u015fey, bu teknik yeterlili\u011fi sa\u011flayacak kurumlar\u0131n y\u0131llard\u0131r i\u00e7inin bo\u015falt\u0131ld\u0131\u011f\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Raporda, suyun ekonomik mal olarak kabul edilmesi, israf\u0131n \u00f6nlenmesine yol a\u00e7aca\u011f\u0131 \u00f6ne s\u00fcr\u00fclmektedir. Ancak elektri\u011fin ve do\u011falgaz\u0131n israf\u0131, piyasala\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 ile nas\u0131l \u00e7\u00f6z\u00fclm\u00fcyor ise, suyun israf\u0131 da piyasala\u015ft\u0131r\u0131lma ile \u00e7\u00f6z\u00fclemez.<\/p>\n\n\n\n<p>Yine ikinci raporda, Avrupadaki enerji, telekom, havayolu-demiryolu ta\u015f\u0131mac\u0131l\u0131\u011f\u0131 ve posta hizmetlerinde \u00f6zelle\u015ftirmenin iyi durumda olmas\u0131na; ancak su hizmetlerinde geride kal\u0131nmas\u0131n\u0131n nedenleri ile Latin Amerika\u2019da ya\u015fanan \u201ck\u00f6t\u00fc \u00f6zelle\u015ftirmelere\u201d alternatif \u00e7\u00f6z\u00fcmler tart\u0131\u015f\u0131lmaktad\u0131r. 2005 y\u0131l\u0131nda \u00f6zel sekt\u00f6r\u00fcn, \u015febeke suyu projelerinde, proje say\u0131s\u0131 57 iken, bu say\u0131 2006 y\u0131l\u0131nda 48\u2019e d\u00fc\u015fm\u00fc\u015ft\u00fcr. Bu d\u00fc\u015f\u00fc\u015f\u00fcn ana nedeni, Latin Amerika deneyimidir. Bu deneyimlerden T\u00dcS\u0130AD, ders \u00e7\u0131karm\u0131\u015f, \u00f6rne\u011fin b\u00f6lge halk\u0131n\u0131n d\u00fczenli olarak bilgilendirilmemesi, eksiklikler aras\u0131nda belirtilmi\u015f- tir. Bu alternatif \u00e7\u00f6z\u00fcmler aras\u0131nda yoksul kesimlere daha kalitesiz bir hizmetin sunulmas\u0131 ile az geli\u015fmi\u015f ve geli\u015fmekte olan \u00fclkeler i\u00e7in \u00f6zel sekt\u00f6r\u00fcn kamu taraf\u0131ndan s\u00fcbvansiyon edilmesi de bulunmaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Yani musluklar\u0131m\u0131zdan akan suyun kalitesi oturdu\u011fumuz semte g\u00f6re de\u011fi\u015fecek bu da yetmezmi\u015f gibi bunu sa\u011flayan \u00f6zel sekt\u00f6r zarar etti\u011fi takdirde zarar\u0131n\u0131 kamu sa\u011flayacak. \u0130kinci raporda, b\u00f6lge<\/p>\n\n\n\n<p>lerine g\u00f6re karl\u0131l\u0131k oran\u0131 maliyetlerinin y\u0131ll\u0131k 2 ile 40 kat\u0131 aras\u0131nda de\u011fi\u015fen su \u00f6zelle\u015ftirilmeleri i\u00e7in devlet garantisi verilmesi \u00f6nerilmektedir.<\/p>\n\n\n\n<p>Raporda \u00f6zel sekt\u00f6r\u00fcn su hizmetlerine kat\u0131l\u0131m\u0131ndan sonra, su fiyatlar\u0131n\u0131n artt\u0131\u011f\u0131, kabul edilmekte- dir. Latin Amerika \u00f6zelinde az geli\u015fmi\u015f ve geli\u015fmekte olan \u00fclkelerde fiyatlar\u0131n art\u0131\u015f\u0131, su t\u00fcketiminin azalmas\u0131na neden olmu\u015ftur. Yani halk, suyu asgari oranda kullanmaya \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015f, kirli su kaynaklar\u0131- na y\u00f6nelmi\u015ftir. Politik bask\u0131lar sonucu su tekellerinin, Latin Amerika\u2019dan \u00e7ekildi\u011fi yine ayn\u0131 raporda ifade edilmektedir.<\/p>\n\n\n\n<p>\u0130kinci raporda, kullan\u0131lacak d\u0131\u015f kredilerin kontrol mekanizmas\u0131n\u0131n kolayla\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 ve d\u0131\u015f kredilere devlet garantisi verilmesi \u00f6nerilmektedir. T\u00fcrkiye\u2019de devlet garantisinin verildi\u011fi ilk proje olan \u0130zmit \u015eebeke Suyu Projesi olduk\u00e7a ilgin\u00e7 bir deneyimdir.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Akarsular\u0131n \u00d6zelle\u015ftirilmesi<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Bilindi\u011fi \u00fczere, 4628 say\u0131l\u0131 Elektrik Piyasas\u0131 Kanun kapsam\u0131nda \u201cElektrik Piyasas\u0131nda \u00dcretim Faaliye- tinde Bulunmak \u00dczere Su Kullan\u0131m Hakk\u0131 Anla\u015fmas\u0131 imzalanmas\u0131na ili\u015fkin Usul ve Esaslar Hakk\u0131nda Y\u00f6netmelik\u201d in 26 Haziran 2003 tarihinde y\u00fcr\u00fcrl\u00fc\u011fe girmesiyle enerji \u00fcretim tesislerinin yap\u0131m\u0131 tamamen \u00f6zel sekt\u00f6re verilmi\u015ftir. S\u00f6z konusu Kanun kapsam\u0131nda Hidroelektrik Santral projeleri DS\u0130 web sitesinde yay\u0131nlanarak \u00f6zel sekt\u00f6r ba\u015fvurusuna a\u00e7\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>5346 say\u0131l\u0131 10.05.2005 tarihli Yenilenebilir Enerji Kaynaklar\u0131n\u0131n Elektrik Enerji \u00dcretimi Ama\u00e7l\u0131 Kulla- n\u0131ma \u0130li\u015fkin Kanun kapsam\u0131nda, akarsu santralleri ve g\u00f6l alan\u0131 15 km2\u2019den az olan barajlar i\u00e7in \u00f6zel sekt\u00f6r kat\u0131l\u0131m\u0131 ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Hidroelektrik, fosil yak\u0131tlardan \u00fcretilen enerjiye nazaran \u00e7evreye zarar vermemesi nedeniyle daha tercih edilebilir yenilenebilir enerji kayna\u011f\u0131d\u0131r. T\u00fcrkiye\u2018nin hidroelektrik ekonomik potansiyelinin yakla\u015f\u0131k olarak y\u00fczde 35\u2019ni de\u011ferlendirdi\u011fi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcnde, hidroelektrik enerjiye yat\u0131r\u0131m yap\u0131l- mas\u0131 gerekmektedir. Ayr\u0131ca fosil yak\u0131tlar ulusal kaynak olmamakla birlikte, siyasi, politik ve ekonomik geli\u015fmelere olduk\u00e7a fazlaca tabidir. Hidroelektrik enerji ise ulusal, do\u011fal kaynak olmas\u0131 sebe- biyle de yat\u0131r\u0131m i\u00e7in tercih edilmelidir.<\/p>\n\n\n\n<p>Hidroelektri\u011fin T\u00fcrkiye\u2019deki geli\u015fimi incelendi\u011finde 1989\u2019larda toplam ihtiyac\u0131n y\u00fczde 60\u2019\u0131 hidroelektrikten sa\u011flan\u0131rken, 2005 y\u0131l\u0131na gelindi\u011finde y\u00fczde 27\u2019si hidroelektrikten sa\u011flanmaktad\u0131r.\u015eu an da T\u00fcrkiye\u2019nin enerji ihtiyac\u0131n\u0131n yakla\u015f\u0131k y\u00fczde 43\u2019i do\u011fal gazdan, y\u00fczde 28\u2019si k\u00f6m\u00fcrden, y\u00fczde 25\u2019i hidroelektrikten, geri kalan y\u00fczde 4\u2019l\u00fck b\u00f6l\u00fcm ise fuel oil\u2019den kar\u015f\u0131lanmaktad\u0131r. 1995 y\u0131l\u0131ndan bu yana do\u011falgazdan enerji \u00fcretimi y\u00fczde 15 artm\u0131\u015ft\u0131r. \u015eu anda T\u00fcrkiye\u2019nin enerjisi do\u011falgaza ba\u011f\u0131ml\u0131 hale getirilmi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n<p>Do\u011falgaz T\u00fcrkiye\u2019nin \u00f6z kayna\u011f\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in politik ve ekonomik geli\u015fmelerin etkisiyle fiyat\u0131 de\u011fi\u015fim g\u00f6stermektedir. Ancak hidroelektrik enerji bu fiyat dalgalanmalar\u0131ndan ba\u011f\u0131ms\u0131z do\u011fal, ulu- sal kaynakt\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Hidroelektrik santrallerin yap\u0131m\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan de\u011ferlendirildi\u011finde T\u00fcrkiye\u2019de iki ana tipten elektrik enerjisi \u00fcretilmektedir: Baraj tipi ile Nehir tipi.<\/p>\n\n\n\n<p>Baraj tipi hidroelektrik santraller ihtiyac\u0131n oldu\u011fu her zaman kolayl\u0131kla devreye girebilir ve elektrik \u00fcretebilirler. Oysa nehir tipi santrallerde genellikle depolama olmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in sadece gelen suya g\u00f6re \u00fcretim yap\u0131l\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Barajlar\u0131n sulama, i\u00e7mesuyu, sel \u00f6nleme gibi farkl\u0131 ama\u00e7larda kullan\u0131labilirken nehir tipi santraller sadece gelen suya g\u00f6re elektrik \u00fcretmektedirler. Ayr\u0131ca Uluslararas\u0131 Hidroelektrik Organizasyonu (\u0130HA) verilerine g\u00f6re hidroelektrik projenin b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fc art\u0131k\u00e7a birim kurulu g\u00fc\u00e7 ba\u015f\u0131na d\u00fc\u015fen maliyette azalmaktad\u0131r. Bu da \u015fu anlama gelmektedir genel olarak barajlar daha ekonomik yap\u0131lard\u0131r. Ancak nehir tipi santrallerinin yat\u0131r\u0131m bedellerinin barajlarla kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda \u00e7ok k\u00fc\u00e7\u00fck olmas\u0131 nedeniyle \u00f6zel sekt\u00f6r nehir tipi santralleri tercih etmektedir.<\/p>\n\n\n\n<p>Hidroelektrik potansiyelin de\u011ferlendirilmesinde ister baraj tipi ister nehir tipi santral olsun, havza planlamas\u0131 esas al\u0131nmal\u0131d\u0131r. Bir nehir \u00fczerinde yap\u0131lacak herhangi bir yap\u0131, yap\u0131n\u0131n a\u015fa\u011f\u0131s\u0131ndaki di\u011fer t\u00fcm yap\u0131lar\u0131 etkilemektedir. Bu nedenle son d\u00f6nemlerde T\u00fcrkiye\u2019nin g\u00fcndemini olduk\u00e7a me\u015fgul eden nehir tipi santraller havza planlamas\u0131 i\u00e7erisinde de\u011ferlendirilmelidir. Ancak bu yap\u0131lmamaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Son verilere g\u00f6re, T\u00fcrkiye\u2019de 2000\u2019nin \u00fczerinde nehir tipi hidroelektrik santralinin de\u011ferlendiril- mesi g\u00fcndemdedir. Lisans alan bu projelerin bir\u00e7o\u011funda da herhangi bir geli\u015fme kaydedilmemi\u015f, sat\u0131\u015fa \u00e7\u0131kart\u0131larak lisans ticareti yap\u0131lm\u0131\u015f, bu da ifade yerindeyse bir \u201cproje borsas\u0131\u201d olu\u015fmas\u0131na yol a\u00e7m\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Bu projelerin b\u00fcy\u00fck k\u0131sm\u0131n\u0131 nehir santralleri olu\u015fturmaktad\u0131r. Yat\u0131r\u0131m bedellerinin baraj projeleri ile kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda az olmas\u0131 nedeniyle bu projeler, son d\u00f6nemde yat\u0131r\u0131mc\u0131lar\u0131n ilgisini \u00e7eken projeler olmu\u015ftur. Ancak bu projeler, uygulan\u0131\u015f bi\u00e7imleriyle suyun \u00f6zelle\u015ftirilmesinin bir uygula- mas\u0131d\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc T\u00fcrkiye\u2019deki akarsular\u0131n tamam\u0131n\u0131n kullan\u0131m hakk\u0131 \u00f6zel sekt\u00f6re devredilmi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n<p>B\u00f6ylelikle son d\u00f6nemde kamu, t\u00fcm alanlardan tasfiye edildi\u011fi gibi, su kaynaklar\u0131n\u0131n y\u00f6netiminden de tasfiye edilmektedir. Siyasi iktidar genel ekonomik ve politik yakla\u015f\u0131m\u0131na uygun olarak, akar- sular\u0131m\u0131z\u0131n \u00f6zelle\u015ftirilmesinin de \u00f6n\u00fcn\u00fc HES\u2019ler ile a\u00e7m\u0131\u015ft\u0131r. \u201cSular\u0131m\u0131z\u0131 bo\u015fa ak\u0131tm\u0131yoruz\u201d diyerek ba\u015flat\u0131lan HES projelerinin tamam\u0131 suyumuzun \u00f6zelle\u015ftirilmesidir.<\/p>\n\n\n\n<p>Bundan \u00f6nce ki uygulamalar incelendi\u011finde ise yap\u0131lacak herhangi bir tesisin yap\u0131m\u0131 ne kadar uzarsa, i\u015fi yapan y\u00fcklenicinin o i\u015ften o kadar \u00e7ok para kazanmas\u0131 s\u00f6z konusuydu. Bu nedenle, projeler, planlanan zamanlarda bitirilememekte ya<\/p>\n\n\n\n<p>da \u00e7ok uzad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in ama\u00e7lar\u0131n\u0131n d\u0131\u015f\u0131na \u00e7\u0131kan yat\u0131r\u0131mlara d\u00f6n\u00fc\u015fmekteydi.Bu<\/p>\n\n\n\n<p>olumsuz tablo sonucunda akarsular\u0131m\u0131z\u0131n \u00f6zel sekt\u00f6r yat\u0131r\u0131m\u0131na a\u00e7\u0131lmas\u0131n\u0131n me\u015frulu\u011fu sa\u011flanm\u0131\u015f oluyordu.<\/p>\n\n\n\n<p>Ancak var olan yeni durum ise farkl\u0131 sorunlar\u0131 beraberinde getirmektedir:<\/p>\n\n\n\n<p>Genel olarak projeler \u00f6zel sekt\u00f6r i\u00e7in \u00e7ok karl\u0131 olup, yat\u0131r\u0131m\u0131n kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 7 -8 y\u0131lda veren, geri kalan 42-43 y\u0131lda kar elde den projelerdir.<\/p>\n\n\n\n<p>B\u00f6lge a\u00e7\u0131s\u0131ndan olduk\u00e7a \u00f6nemli \u00c7evresel Etki De\u011ferlendirme (\u00c7ED) rapor- lar\u0131 proje yerinde inceleme yap\u0131lmadan masa ba\u015f\u0131nda olu\u015fturulabilmekte- dir. Nehirlerin ekolojik hayatlar\u0131n\u0131n devam\u0131n\u0131 sa\u011flamakda olduk\u00e7a \u00f6nemli olan can sular\u0131 pazarl\u0131klarla belirlenmektedir.<\/p>\n\n\n\n<p>Projelerin in\u015faat\u0131nda standartlara uyulmamakta, in\u015faat sahas\u0131ndan \u00e7\u0131kar\u0131- lan hafriyat dere yataklar\u0131na bo\u015falt\u0131lmaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Mevcut mevzuata g\u00f6re planlama a\u015famas\u0131ndan sonra HES projelerinin de- netimi hi\u00e7bir a\u015famada yap\u0131lmamaktad\u0131r. Kamu denetimin hi\u00e7bir yerinde yoktur. Akarsular\u0131m\u0131z \u00f6zel sekt\u00f6r\u00fcn insaf\u0131na ve kaderine terk edilmi\u015ftir. T\u00fcrkiye\u2019de neredeyse nehir tipi HES i\u00e7in ba\u015fvuru yap\u0131lmam\u0131\u015f akarsuyumuz kalmam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>HES\u2019ler kamu eliyle yap\u0131lmal\u0131d\u0131r. Ancak kamudan kast\u0131m\u0131z \u00f6nceki bi\u00e7imiyle i\u015flemeyen hantal bir kamu de\u011fildir. Kamudan kast\u0131m\u0131z, halk\u0131n\u0131n yarar\u0131n\u0131 g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde tutan projelerin zaman\u0131nda bitmesini ve verimli kullan\u0131lmas\u0131- n\u0131 sa\u011flayan bir kamudur. Bu nedenle \u201cSular\u0131m\u0131z\u0131 bo\u015fa ak\u0131tm\u0131yoruz\u201d baha- nesiyle, sular\u0131m\u0131z\u0131n talan edilmesine, ulusal ve uluslararas\u0131 sermaye grup- lar\u0131na pe\u015fke\u015f \u00e7ekilmesine izin verilmemelidir.<\/p>\n\n\n\n<p>\u00d6zelle\u015ftirmede T\u00fcrkiye Deneyimleri: \u0130zmit, Antalya, Edirne ve \u00c7e\u015fme \u015eebeke Suyu<\/p>\n\n\n\n<p>\u0130zmit Su Projesi 3996 say\u0131l\u0131 kanun kapsam\u0131nda ger\u00e7ekle\u015ftirilen ilk Y\u0130D (Yap \u0130\u015flet Devret) projesi olma \u00f6zelli\u011fi ta\u015f\u0131maktad\u0131r. Proje 1995 y\u0131l\u0131nda \u0130zmit B\u00fcy\u00fck\u015fehir Belediyesi ile Thames Water, Gama ve Guri\u015f taraf\u0131ndan imzalanan antla\u015fma ile y\u00fcr\u00fcrl\u00fc\u011fe girmi\u015ftir (10).<\/p>\n\n\n\n<p>Projenin ba\u015flang\u0131c\u0131nda \u00fcretilen suyun \u00fc\u00e7te ikisinin \u0130stanbul B\u00fcy\u00fck\u015fehir Belediyesi\u2019ne sat\u0131lmas\u0131 \u00f6ng\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015f ancak \u0130stanbul B\u00fcy\u00fck\u015fehir Belediyesi, \u201cfiyat\u0131 y\u00fcksek\u201d gerek\u00e7eyle, suyu sat\u0131n almam\u0131\u015ft\u0131r. Bu konu iki belediye aras\u0131nda hala tart\u0131\u015fma konusudur. Ancak s\u00f6z konusu su, \u201cal veya \u00f6de\u201d kapsa- m\u0131nda hazine garantili oldu\u011fu i\u00e7in, dereye ak\u0131t\u0131lan suyun paras\u0131 firmaya \u00f6denmi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n<p>&nbsp;Bizler kamuya ait olan suyun kamu eliyle y\u00f6netilmesini istiyoruz. Kamu y\u00f6netiminden kast\u0131m\u0131z, par\u00e7alanm\u0131\u015f, hantal olan devlet kurumlar\u0131n\u0131n y\u00f6netimi de\u011fildir. Kamu y\u00f6netiminden kast\u0131m\u0131z, toplumun ortak \u00e7\u0131karlar\u0131 i\u00e7in \u00e7al\u0131\u015fan, bilim ve teknolojiyi en verimli bi\u00e7imde kamu yarar\u0131na kullanmay\u0131 hedefleyen bir kamu y\u00f6netimi tarz\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Tahsil edilen suyun birim fiyat\u0131 di\u011fer belediye- lere uygulanan rakamlar\u0131n yakla\u015f\u0131k \u00fc\u00e7 kat\u0131na denk gelmektedir (Konu ile ilgili Say\u0131\u015ftay Raporu).<\/p>\n\n\n\n<p>Bahsedilen Say\u0131\u015ftay raporunda, proje \u00e7e\u015fitli \u00f6rnek projelere k\u0131yasla 3-9 kat daha y\u00fcksek miktara mal edilmi\u015ftir. Bu maliyet de s\u00f6zle\u015fmeden dolay\u0131, do\u011frudan su fiyatlar\u0131na yans\u0131t\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Sonu\u00e7 olarak suyun \u00f6zelle\u015ftirilmesinin ilk de- neyimi olan bu projede, dereye ak\u0131t\u0131lan su i\u00e7in firmaya \u00f6deme yap\u0131lm\u0131\u015f ve halktan tahsil edi- len su birim fiyatlar\u0131 artm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Antalya ilinin suyu, Frans\u0131z su devi Suez firma- s\u0131n\u0131n y\u00f6netimine ge\u00e7mi\u015f, su fiyatlar\u0131 \u00f6zelle\u015ftir- meden sonra y\u00fczde 130 artm\u0131\u015ft\u0131r (13).<\/p>\n\n\n\n<p>Edirne suyunun \u00f6zelle\u015ftirilmesinde yolsuzluk yapt\u0131\u011f\u0131 ortaya \u00e7\u0131kan konsorsiyumun, ayn\u0131 y\u00f6ntem- lerle 9 kentte daha suyu \u00f6zelle\u015ftirmeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r (13).<\/p>\n\n\n\n<p>\u00c7e\u015fme\u2019de, suyun \u00f6zelle\u015ftirilmesi, \u00c7e\u015fme ve \u00e7evresinin su da\u011f\u0131t\u0131m\u0131 i\u00e7in kurulan \u00c7e\u015fme Ala\u00e7at\u0131 Be- lediyeleri \u00c7evre Koruma, Altyap\u0131 Tesisleri Kurma ve \u0130\u015fletme Birli\u011fi (\u00c7ALB\u0130R) \u00fczerinden yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. \u00c7e\u015fme Belediyesi, su da\u011f\u0131t\u0131m \u015febekesi i\u00e7in D\u00fcnya Bankas\u0131\u2019ndan kredi alm\u0131\u015ft\u0131r. D\u00fcnya Bankas\u0131 ile yap\u0131lan anla\u015fmada, su \u015febekesi i\u015fletmesinin \u00f6zelle\u015ftirilece\u011fi ve suyun ton fiyat\u0131n\u0131n dolar \u00fczerinden belirlenece\u011fi gibi maddeler bulunur. 2001 y\u0131l\u0131nda \u00c7e\u015fme\u2019de at\u0131ksu bedeli hari\u00e7 1 m3 su, o g\u00fcn\u00fcn para birimine g\u00f6re 1 milyon 100 bin Lira iken, bu fiyat at\u0131k su bedeli dahil olmak \u00fczere \u0130stanbul\u2019da 400 bin, Ankara\u2019da 330 bin, \u0130zmir\u2019de 440 bin, Ege\u2019deki turistik beldelerden Ku\u015fadas\u0131\u2019nda 112 bin 500, Marmaris\u2019te ise 250 bin Lira idi. 2001 y\u0131l\u0131n\u0131n ilk \u00e7eyre\u011finde 1 m3 suyun 1 dolara sat\u0131ld\u0131\u011f\u0131 \u00c7e\u015fme su fiyatland\u0131r\u0131lmas\u0131nda, T\u00fcrkiye birincisi olurken, bor\u00e7 veren kurulu\u015f; D\u00fcnya Bankas\u0131 ise su fiyat\u0131n\u0131n 2.4 dolara \u00e7\u0131kar\u0131lmas\u0131 i\u00e7in belediyeyi zorlamaktad\u0131r (14).<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Suyun Ekonomik Bir Mal Olarak Tan\u0131mlama \u00c7abalar\u0131 ve D\u00fcnya Su<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>Forumu<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Suyun ekonomik bir mal olarak tan\u0131m\u0131n\u0131n yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 ilk platform 1992 y\u0131l\u0131nda, Dublin\u2019de d\u00fczenlenen Uluslararas\u0131 Su ve \u00c7evre Konferans\u0131 olmu\u015ftur. Bu konferansta su, ticari bir mal olarak ele al\u0131nm\u0131\u015f, su fiyatland\u0131r\u0131lmas\u0131na ekonomik bir ara\u00e7 olarak \u00f6nem verilmesi ve su y\u00f6netimine \u201cpayda\u015flar\u0131n\u201d kat\u0131- l\u0131mlar\u0131n\u0131n sa\u011flanmas\u0131 gibi g\u00f6r\u00fc\u015fler kabul g\u00f6rm\u00fc\u015ft\u00fcr.<\/p>\n\n\n\n<p>Suyu ya da su hakk\u0131n\u0131 ekonomik pazarda, meta haline getiren her t\u00fcrl\u00fc i\u015flem, suyun ekonomik bir mal olarak tan\u0131mlanmas\u0131d\u0131r. Suyun metala\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131n temelinde, suyun kavramsal olarak tan\u0131m\u0131 yap\u0131lmaktad\u0131r. Suyu, bir hak olarak de\u011fil de ihtiya\u00e7 olarak tan\u0131mlamak, \u201ckirleten \u00f6der\u201d ilkesini benimsemek suyu ekonomik bir mal olarak tan\u0131mlaman\u0131n me\u015fruiyetidir.<\/p>\n\n\n\n<p>Suyun ekonomik bir mal olarak tan\u0131mlanmas\u0131 i\u00e7in suyun \u00f6zelle\u015ftirilmesinin zeminini haz\u0131rlayanlar, uluslararas\u0131 bir organizasyona ihtiya\u00e7 duymu\u015flard\u0131r. D\u00fcnya \u00f6l\u00e7e\u011finde bu zemini sa\u011flayacak platform, 1996 y\u0131l\u0131nda, olu\u015fturulan D\u00fcnya Su Konseyi ve K\u00fcresel Su Ortakl\u0131\u011f\u0131\u2019d\u0131r. \u00c7ok uluslu \u015firketler ve \u00f6zel sekt\u00f6r temsilcilerinin olu\u015fturdu\u011fu D\u00fcnya Su Konseyi, ilk olarak 1997 y\u0131l\u0131nda Fas\u2019\u0131n Marake\u015f \u015fehrinde, 2000\u2019de Hollanda\u2019n\u0131n Lahey kentinde, 2003\u2019te Japonya\u2019n\u0131n Kyoto kentinde, 2006\u2019da da Meksika\u2019da Meksiko City \u2019de, sonuncusu da 2009 Mart ay\u0131nda \u0130stanbul\u2019da olmak \u00fczere 5 adet D\u00fcnya Su Forumu ger\u00e7ekle\u015ftirmi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n<p>D\u00fcnya Su Konseyi, kendisini, D\u00fcnya Su Forumu tan\u0131t\u0131m bro\u015f\u00fcrlerinde, \u201c1996 y\u0131l\u0131nda su alan\u0131ndaki \u00fcnl\u00fc uzmanlar\u0131n ve uluslararas\u0131 firmalar\u0131n giri\u015fimleriyle kurulan 300\u2019den fazla \u00fcyesi bulunan ulus- lararas\u0131 bir kurulu\u015f\u201d olarak tan\u0131mlamaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>D\u00fcnya Su Konseyi, temel olarak D\u00fcnya Bankas\u0131\u2019n\u0131n finansman ve politik deste\u011fi ile faaliyet g\u00f6steren, sermayedarlarca kurulmu\u015f bir organizasyondur. D\u00fcnya Su Konseyi\u2019nin, herhangi bir kamu veya resmi kurumla ba\u011flant\u0131s\u0131 yoktur. Konseyin olu\u015fumunda da demokratik mekanizma bulunmamaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>5. D\u00fcnya Su Forumu\u2019nun T\u00fcrkiye aya\u011f\u0131n\u0131n y\u00fcr\u00fct\u00fcc\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc, \u00c7evre ve Orman Bakanl\u0131\u011f\u0131, DS\u0130, D\u0131\u015fi\u015fleri Bakanl\u0131\u011f\u0131 ve \u0130stanbul B\u00fcy\u00fck\u015fehir Belediyesi yapm\u0131\u015ft\u0131r. D\u00fcnya Su Forumu\u2019nun Genel Koordinat\u00f6rl\u00fc\u011f\u00fc\u2019n\u00fc ise D\u00fcnya Su Konseyi yapm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>D\u00fcnya Su Konseyi, forum konular\u0131n\u0131n belirlenmesinde ve forumun politik s\u00fcrecinde asli unsurdur. 5.D\u00fcnya Su Forumu\u2019nun komitelerindeki T\u00fcrkiye aya\u011f\u0131n\u0131 olu\u015fturan temsilcilerin, bulunma nedeni ise yerel destek sa\u011flamakt\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>D\u00fcnya Su Forumu i\u00e7inde de ayk\u0131r\u0131 seslerin \u00e7\u0131kmas\u0131 beklenmekteydi. Fakat en son Meksika\u2019da yap\u0131- lan D\u00fcnya Su Forumu deneyimleri de g\u00f6stermektedir ki ayk\u0131r\u0131 sese f\u0131rsat tan\u0131nmam\u0131\u015ft\u0131r. Meksika toplant\u0131s\u0131n\u0131n sonu\u00e7 bildirgesi haz\u0131rl\u0131k s\u00fcrecine Bolivya, Venez\u00fcella, Uruguay ve K\u00fcba yer almas\u0131na izin verilmedi\u011fi, b\u00fcrokratik engeller \u00e7\u0131kart\u0131ld\u0131\u011f\u0131 bilinmektedir.<\/p>\n\n\n\n<p>Forumun yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 b\u00f6lge ve \u00fclkeler incelendi\u011finde, o b\u00f6lge ve \u00fclkelerin sular\u0131n\u0131n \u00f6zelle\u015ftirilmesi- nin h\u0131zland\u0131\u011f\u0131 g\u00f6zlenmi\u015ftir. Forum vas\u0131tas\u0131yla, ulusal su kaynaklar\u0131n\u0131n uluslar\u00fcst\u00fc su firmalar\u0131n\u0131n ilgi ve tasarruf alt\u0131na girmesi sa\u011flanmaktad\u0131r. Latin Amerika \u00fclkelerinde ger\u00e7ekle\u015ftirilen su \u00f6zel- le\u015ftirilmelerinin ve sonras\u0131nda suya gelen zamlar\u0131n, 4. D\u00fcnya Su Forumu (Meksika -2006) ertesine denk gelmesi tesad\u00fcf olarak de\u011ferlendirilmemelidir.<\/p>\n\n\n\n<p>Genel olarak suyun \u00f6zelle\u015ftirilmesi de\u011ferlendirildi\u011finde, T\u00fcrkiye\u2019de ve d\u00fcnyada suyun \u00f6zelle\u015ftiril- mesi, su y\u00f6netiminin kamu kurulu\u015flar\u0131ndan, \u00f6rne\u011fin DS\u0130\u2019den al\u0131narak belediyelere; yerellere veri- lerek ba\u015flanm\u0131\u015ft\u0131r. Yerelle\u015fme s\u00fcrecinde su politikalar\u0131n\u0131n belirlenmesi ve planlanmas\u0131 uzun y\u0131llar\u0131 gerektirdi\u011fi i\u00e7in yereller se\u00e7ime endeksli yap\u0131lar\u0131 gere\u011fi belirli bir s\u00fcre sonra suyun y\u00f6netimini ger- \u00e7ekle\u015ftiremez hale gelirler. \u00c7\u00fcnk\u00fc yerel y\u00f6netim pop\u00fclist yakla\u015f\u0131mlar\u0131 nedeniyle g\u00fcnl\u00fck sorunlar\u0131n \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fcn\u00fc uzun vadeli sorunlar\u0131n \u00f6n\u00fcne ge\u00e7irebilmektedir.<\/p>\n\n\n\n<p>\u00d6rne\u011fin yerel y\u00f6netimler belirli 5 y\u0131l gibi s\u00fcrelerde yerellerin y\u00f6netiminde bulunurlar bu nedenle k\u0131sa vadeli ve oy getirisi olan yat\u0131r\u0131mlar yapmak isterler. B\u00f6ylelikle, suyun \u00f6zelle\u015ftirilmesinin top- lumsal me\u015fruiyeti sa\u011flanm\u0131\u015f olur. K\u00fcresel politikalar ancak yerelle\u015ftirilerek uygulanabilmektedir. Suyun \u00f6zelle\u015ftirilmesi ile ilgili ya\u015fanan s\u00fcre\u00e7 b\u00f6yle bir s\u00fcre\u00e7tir.<\/p>\n\n\n\n<p>Son d\u00f6nemde T\u00fcrkiye\u2019de ya\u015fanan su krizinin ana nedeni bu durumdur.<\/p>\n\n\n\n<p>T\u00fcrkiye\u2019de son y\u0131llarda belediyeler \u00fczerinden al\u0131nan d\u0131\u015f kredilerin, \u00f6zelikle kanalizasyon sistemleri olmak \u00fczere yap\u0131lan altyap\u0131 yat\u0131r\u0131mlara aktar\u0131lmas\u0131 tesad\u00fcf de\u011fildir. Suyun y\u00f6netiminden sorumlu kamu kurumlar\u0131 par\u00e7alanm\u0131\u015f veya k\u00fc\u00e7\u00fclt\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr. Dolay\u0131s\u0131yla bu kurumlar\u0131n b\u00fct\u00e7esi d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015f, yat\u0131r\u0131mlar\u0131 yapamaz hale gelmi\u015flerdir. B\u00f6ylelikle bu yat\u0131r\u0131mlar, d\u0131\u015f krediler vas\u0131tas\u0131yla ger\u00e7ekle\u015ftiril- meye ba\u015flanm\u0131\u015ft\u0131r. Dolay\u0131s\u0131yla D\u00fcnya Bankas\u0131 ve IMF gibi kurulu\u015flar\u0131n, \u00f6zellikle, altyap\u0131 yat\u0131r\u0131mlar\u0131- na kredi vermesi, ak\u0131llara, ileride zaten y\u00f6netimini alacaklar\u0131 altyap\u0131 hizmetlerinin haz\u0131rl\u0131\u011f\u0131 yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 fikrini getirmektedir. Ayr\u0131ca bu kredi anla\u015fmalar\u0131ndan dolay\u0131 yabanc\u0131 firmalar\u0131n, T\u00fcrkiye pazar\u0131na giri\u015fi de kolayla\u015ft\u0131r\u0131lmakta, deyim yerindeyse bir ta\u015f ile iki ku\u015f vurulmaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Su end\u00fcstrisinin y\u0131ll\u0131k k\u00e2r\u0131 d\u00fcnya \u00fczerinde (yakla\u015f\u0131k 1 trilyon USD) petrol sanayinin k\u00e2r\u0131n\u0131n y\u00fczde 40\u2019\u0131na ula\u015fm\u0131\u015ft\u0131r ve \u015fimdiden ila\u00e7 sekt\u00f6r\u00fcn\u00fcn k\u00e2r\u0131n\u0131 a\u015fm\u0131\u015ft\u0131r (7). D\u00fcnya sular\u0131n\u0131n hen\u00fcz y\u00fczde 5\u2019inin \u00f6zelle\u015ftirildi\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrsek, ne kadar b\u00fcy\u00fck bir k\u00e2r potansiyeli oldu\u011fu anla\u015f\u0131labilir(7). Pazar\u0131n b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fc rakamlardan anla\u015f\u0131lmaktad\u0131r. Bu nedenle, ulusal ve uluslararas\u0131 sermayenin g\u00f6z\u00fcn\u00fc suya dikmesi tesad\u00fcf de\u011fildir.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>5. D\u00fcnya Su Forumu \u0130\u00e7in T\u00fcrkiye\u2019nin Se\u00e7ilme Nedeni<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>T\u00dcS\u0130AD, azalan temiz su kaynaklar\u0131n\u0131n ve 2030 y\u0131l\u0131nda T\u00fcrkiye\u2019nin su fakiri olma riskine kar\u015f\u0131l\u0131k suyumuzun \u00f6zelle\u015ftirilmesin bu konulara \u00e7\u00f6z\u00fcm getirece\u011fini ifade etmektedir. Ancak unutulmamal\u0131d\u0131r ki kullan\u0131labilir tatl\u0131 su kaynaklar\u0131, artan bu n\u00fcfus h\u0131z\u0131na ba\u011fl\u0131 olarak \u00f6yle ya da b\u00f6yle yetersiz kalacakt\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc uzun y\u0131llar\u0131n ortalamas\u0131nda d\u00fcnyadaki tatl\u0131 su kaynaklar\u0131 \u00e7ok fazla bir de\u011fi\u015fim g\u00f6stermemektedir. Ancak var olan tatl\u0131 su kaynaklar\u0131 h\u0131zl\u0131 \u015fehirle\u015fme, sanayile\u015fme ve n\u00fcfus art\u0131\u015f\u0131- n\u0131n etkisiyle kirletilmektedir.<\/p>\n\n\n\n<p>H\u0131zl\u0131 \u015fehirle\u015fmeye, sanayile\u015fmeye ve n\u00fcfus art\u0131\u015f\u0131na planl\u0131 \u00e7\u00f6z\u00fcmler bulunamad\u0131\u011f\u0131 s\u00fcrece i\u00e7me, kul- lanma, sanayi suyu, tar\u0131msal sulama da var olan tatl\u0131 su kaynaklar\u0131ndan ba\u015fka bir kayna\u011fa ihtiya\u00e7 vard\u0131r. Bu alternatif kaynaklar, at\u0131ksular\u0131n tekrardan kullan\u0131m\u0131, deniz suyu gibi kaynaklar olabilir. Bu alternatif kayna\u011fa suyumuz \u00f6zelle\u015ftirilse de \u00f6zelle\u015ftirilmese de ihtiya\u00e7 oldu\u011fu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmektedir. Son d\u00f6nemlerde s\u00fcrekli tatl\u0131 sular\u0131m\u0131z\u0131n azl\u0131\u011f\u0131 g\u00fcndeme getirilerek suyun \u00f6zelle\u015ftirilmesi tart\u0131\u015ft\u0131r\u0131lmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131lsa da d\u00fcnyam\u0131z\u0131n d\u00f6rtte \u00fc\u00e7\u00fc sularla kapl\u0131d\u0131r. Asl\u0131na bak\u0131l\u0131rsa d\u00fcnyam\u0131zda su sorunu yoktur, temiz su sorunu vard\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>TUS\u0130AD raporunda tariflenen mevcut durum ki D\u00fcnya Su Forumu\u2019nda da ayn\u0131 do\u011frultuda ba\u015fka \u00e7evrelerce de tan\u0131mlanm\u0131\u015ft\u0131r; D\u00fcnyada ve T\u00fcrkiye\u2019de herkese yetecek kadar yeterli miktarda suya ula\u015f\u0131lamamaktad\u0131r. T\u00fcrkiye su stresi ya\u015fayan \u00fclkeler aras\u0131ndad\u0131r. Bu tespitler ile ilgili kimsenin itiraz\u0131 yoktur. Ancak tart\u0131\u015fmay\u0131 \u00e7ekmek istedikleri nokta farkl\u0131 bir noktad\u0131r. Farkl\u0131 olan bu nokta da suyun az olmas\u0131 suyun \u00f6zelle\u015ftirilmesinin me\u015frulu\u011fu sa\u011flanmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131lmas\u0131d\u0131r. Su s\u0131k\u0131nt\u0131s\u0131na tek \u00e7\u00f6z\u00fcm suyun \u00f6zelle\u015ftirilmesi olarak sunulmaktad\u0131r. Ancak sular\u0131n\u0131z \u00f6zelle\u015ftirse de \u00f6zelle\u015ftir- mese de, D\u00fcnya n\u00fcfusu ile sanayile\u015fmesi ve kentle\u015fme h\u0131z\u0131 s\u00fcrekli art\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in ki\u015fi ba\u015f\u0131na d\u00fc\u015fen su miktar\u0131 her g\u00fcn azalmaktad\u0131r. Dolay\u0131s\u0131yla, suyun \u00f6zelle\u015ftirilmesi su sorununa asla \u00e7\u00f6z\u00fcm olamaz. Su sorununa \u00e7\u00f6z\u00fcm bulmak isteyenler, \u00f6ncelikle tatl\u0131 su kaynaklar\u0131n\u0131 kirleten etkilerin azalt\u0131lmas\u0131 i\u00e7in \u00e7aba harcamal\u0131d\u0131rlar.<\/p>\n\n\n\n<p>\u00c7ok uluslu \u015firketlerin talepleri do\u011frultusunda su ile ilgili programlar\u0131 \u00e7oktan uygulanmaya ba\u015flanm\u0131\u015ft\u0131r. \u00d6ncelikli olarak bir kamu kurumu ta- raf\u0131ndan merkezi olarak y\u00fcr\u00fct\u00fclen suyun y\u00f6netimi, bu kurumdan al\u0131nm\u0131\u015f ve daha par\u00e7al\u0131 bir y\u00f6netim haline getirilmek suretiyle yerel y\u00f6netimlere b\u0131rak\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. B\u00f6ylelikle suyun y\u00f6netimi ile ilgili yat\u0131r\u0131mlar fiili olarak yerel y\u00f6netimler \u00fczerinden yap\u0131lmas\u0131 ile kay\u0131t d\u0131\u015f\u0131na \u00e7\u0131kar\u0131larak kamusal dene- tim d\u0131\u015f\u0131nda kalmas\u0131 sa\u011flanm\u0131\u015ft\u0131r. Yerel y\u00f6netimlerin bu t\u00fcrden uygulama- lar\u0131 ger\u00e7ekle\u015ftirebilmeleri i\u00e7in yeterli teknik donan\u0131ma sahip olmad\u0131klar\u0131 bilinmektedir. Dolay\u0131s\u0131yla ihtiya\u00e7 olan yat\u0131r\u0131mlar\u0131n ger\u00e7ekle\u015ftirilmesi i\u00e7in<\/p>\n\n\n\n<p>\u00f6zel sekt\u00f6r yat\u0131r\u0131mlar\u0131na kap\u0131 aralanm\u0131\u015f olacakt\u0131r. Suyun \u00f6zelle\u015ftirilmesi kap\u0131dad\u0131r ve bunun me\u015frula\u015ft\u0131r\u0131lmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131 zemin, \u0130stanbul\u2019da ger\u00e7ekle\u015ftirilen 5. D\u00fcnya Su Forumu\u2019dur.<\/p>\n\n\n\n<p>Forumun T\u00fcrkiye aya\u011f\u0131nda, ilgili devlet kurumlar\u0131 seferber edilmi\u015f, foruma kat\u0131lanlar\u0131n b\u00fcy\u00fck \u00e7o\u011funlu\u011funu bu devlet kurumlar\u0131 olu\u015fturulmu\u015ftur. \u00c7evre ve Orman Bakanl\u0131\u011f\u0131, \u0130stanbul B\u00fcy\u00fck\u015fehir Belediyesi \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131 ile \u00f6zellikle DS\u0130 ve E\u0130E \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131 forumun T\u00fcrkiye aya\u011f\u0131n\u0131n ana kat\u0131l\u0131mc\u0131lar\u0131 olmu\u015ftur. Foruma kat\u0131l\u0131m i\u00e7in kamu kurumlar\u0131n\u0131n ne denli seferber edildi\u011fine bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda bu du- rum a\u00e7\u0131k\u00e7a g\u00f6r\u00fclecektir.<\/p>\n\n\n\n<p>Organizasyondan sorumlu T\u00fcrkiye taraf\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan forum, k\u00fclt\u00fcrel bir organizasyon olarak ele al\u0131nm\u0131\u015f ve yat\u0131r\u0131m yapmalar\u0131 i\u00e7in uluslararas\u0131 firmalar\u0131n T\u00fcrkiye\u2019ye ilgisinin \u00e7ekilmesi hedeflenmi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n<p>Forum sonras\u0131 ortaya \u00e7\u0131kan tart\u0131\u015fmalar g\u00f6stermektedir ki suyu meta haline d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrmek ve payla\u015fmak isteyenlerin politikalar\u0131nda \u00f6nemli bir de\u011fi\u015fiklik olmam\u0131\u015ft\u0131r. Meksika\u2019da d\u00fczenlenen 4. D\u00fcnya Su Formu\u2019ndan sonra ya\u015fanan geli\u015fmelerin ard\u0131ndan \u00e7ok uluslu \u015firketler ideolojik olarak kendilerini geli\u015ftirmi\u015f, dillerini de\u011fi\u015ftirmi\u015flerdir. Meksika\u2019da ki forum, suyun i\u015fletmesinin tamamen \u00f6zel \u015firketlere devredilmesi ve bu do\u011frultuda \u00f6zelle\u015ftirme propagandalar\u0131n\u0131n yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 bir forum iken, T\u00fcrkiye forumu, Latin Amerika \u00dclkeleri\u2019ndeki geli\u015fmeler ve d\u00fcnyadaki ekonomik krizin de etkisiyle olsa gerek, daha \u201cyumu\u015fak\u201d yeni politikalar\u0131n olu\u015fturulmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131 bir forum olarak ger\u00e7ekle\u015ftirilmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>\u00d6nceki D\u00fcnya Su Forumlar\u0131\u2019n\u0131n protesto edilmesi ve Latin Amerika\u2019da \u00e7ok uluslu firmalar\u0131n k\u0131tay\u0131 birer birer terk etmesi gibi etkilerle; sermayenin, suyun \u00f6zelle\u015ftirilmesi konusunda kulland\u0131\u011f\u0131 dili de\u011fi\u015ftirmeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 s\u00f6ylenebilir. Firmalar, sular\u0131 \u00f6zelle\u015ftirerek kendince insanlara nas\u0131l \u201csu hakk\u0131\u201d sunduklar\u0131n\u0131 anlatmaya ba\u015flam\u0131\u015f ve suyun \u00f6zelle\u015ftirilmesinde \u201ckamu-\u00f6zel sekt\u00f6r i\u015fbirli\u011fi form\u00fcl\u00fc\u201d ile bir ge\u00e7i\u015f d\u00f6nemi tan\u0131mlam\u0131\u015flard\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Yerel y\u00f6netimlerde, kamu kurumlar\u0131nda veya hen\u00fcz \u00e7o\u011funlu\u011fu kamunun denetiminde bulunan sekt\u00f6rlerde ve bir\u00e7ok hizmet sekt\u00f6r\u00fcnde kurtar\u0131c\u0131 yeni form\u00fcl olarak Public-Private Partnership (PPP) Kamu-\u00d6zel Sekt\u00f6r \u0130\u015fbirli\u011fi, sunulmaktad\u0131r. Su y\u00f6netiminde 5. D\u00fcnya Su Forumu\u2019nda \u00f6ne \u00e7\u0131- kar\u0131lan \u00e7\u00f6z\u00fcm Kamu- \u00d6zel Sekt\u00f6r \u0130\u015fbirli\u011fi olarak g\u00f6r\u00fcnmektedir.<\/p>\n\n\n\n<p>Ger\u00e7ekte bu durum, tam olarak kamunun \u00f6zel sekt\u00f6r ad\u0131na rol almas\u0131 anlam\u0131na gelmektedir. So- rumlulu\u011fu kamu \u00f6zel sekt\u00f6r ile payla\u015facak, kar\u0131 ise sadece \u00f6zel sekt\u00f6r alacakt\u0131r. Bu da kamunun \u00f6zelle\u015ftirilmesi ya da ba\u015fka bir ifadeyle kamu \u00f6zel sekt\u00f6re yard\u0131m eden, kamunun \u00f6zel sekt\u00f6r\u00fcn i\u015fini kolayla\u015ft\u0131ran bir yap\u0131ya d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fclmesi anlam\u0131na gelmektedir. Zaten halihaz\u0131r da da durum bundan farkl\u0131 de\u011fildir. Kamu, tavsiye edilmi\u015f, devlet kurumlar\u0131n\u0131n i\u00e7i bo\u015falt\u0131lm\u0131\u015f ya da i\u015flemez haline getirilmi\u015f, kamu \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131n\u0131n ruh hali \u00f6zel sekt\u00f6r devralsa da \u201ckurtulsak\u201d halindedir. Yani \u00f6n\u00fcm\u00fczdeki d\u00f6nem hizmet sekt\u00f6rlerin \u00f6zelle\u015ftirilmesinden sonra kamunun da yeniden yap\u0131land\u0131r\u0131laca\u011f\u0131 beklenen bir d\u00f6nemdir.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Yani \u00f6zetle,<\/strong>&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>Kamu-\u00f6zel sekt\u00f6r i\u015fbirli\u011fi, suyun y\u00f6netiminde, \u00f6zel sekt\u00f6r\u00fcn su paras\u0131n\u0131 alamad\u0131\u011f\u0131 yoksul b\u00f6lgeler i\u00e7in devletin devreye girerek s\u00fcbvanse etmesi anlam\u0131na gelmektedir. Ayr\u0131ca kamu- \u00f6zel sekt\u00f6r i\u015fbirli\u011fi, suyun \u00f6zelle\u015ftirilmesinde devletin de riske ortak olmas\u0131n\u0131 sa\u011flayan bir d\u00fczenek ve su faturalar\u0131n\u0131n tahsil\u00e2t\u0131nda kamu organlar\u0131n\u0131n kullan\u0131lmas\u0131 anlam\u0131na gelmektedir. Sonu\u00e7 olarak niyet de\u011fi\u015fmemi\u015ftir, ya\u015fam hakk\u0131m\u0131z olan suyumuzu pazar olarak g\u00f6ren zihniyet, kendine yeni yollar aramaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Forum tart\u0131\u015fmalar\u0131nda \u00f6ne \u00e7\u0131kan \u00f6nemli bir konu ise, b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7ekli su projelerinin hayata ge\u00e7irilme tarz\u0131nda de\u011fi\u015fiklik \u00f6nerisidir. Verilen mesaj, e\u011fer binlerce insan\u0131 yerinden eden b\u00fcy\u00fck bir proje yap\u0131yorsan\u0131z ya da projeniz do\u011fal \u00e7evreye zarar veriyorsa, yerinden etti\u011finiz insanlara ve o do\u011fal \u00e7evreden etkilenen insanlara y\u00f6nelik sosyal projeler yapmal\u0131s\u0131n\u0131z. Yani kar\u0131n\u0131z\u0131 garanti alt\u0131na almak istiyorsan\u0131z biraz da sizi sevimli g\u00f6sterecek sosyal projeleri de yapman\u0131z gerekmektedir. B\u00f6ylece firmalar\u0131n karlar\u0131 garanti alt\u0131na al\u0131narak b\u00f6lgesel itirazlar\u0131n \u00f6n\u00fc kapat\u0131lacak ve halk\u0131n muhalefeti \u00f6nlenecektir. T\u0131pk\u0131 Karadeniz\u2019de HES i\u015fine soyunan baz\u0131 m\u00fcteahhitlerin \u00f6zellikle in\u015faat b\u00f6lgesinde- ki i\u015f\u00e7ileri istihdam etmeleri ya da o b\u00f6lgedeki k\u00f6yl\u00fclere bir miktar para ve yard\u0131m da\u011f\u0131tmalar\u0131 gibi.<\/p>\n\n\n\n<p>B\u00f6ylelikle, kamu kurumlar\u0131n\u0131n zaten yapmakla y\u00fck\u00fcml\u00fc olduklar\u0131 \u015feyleri yapmak i\u00e7in kar\u0131ndan ufak bir miktar ay\u0131ran firmalar, b\u00f6lge halk\u0131 ve toplum nezdinde daha \u201csevimli\u201d g\u00f6r\u00fcnecektir.<\/p>\n\n\n\n<p>T\u00fcm bu nedenlerden dolay\u0131, 5. D\u00fcnya Su Forumu\u2019nun bitmesiyle su hakk\u0131 m\u00fccadelesinin bitmedi\u011fi ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r. Bu d\u00f6nem, su hakk\u0131 m\u00fccadelesinin yeni ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 bir d\u00f6nem olarak alg\u0131lanmal\u0131d\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc h\u00e2lihaz\u0131rda t\u00fcm kentlerimizde, suyumuzun \u00f6zelle\u015ftirilmesi anlam\u0131na gelen kont\u00f6rl\u00fc su saya\u00e7lar\u0131 art\u0131r\u0131lmaya, suyumuza zam yap\u0131lmaya devam ediliyor. \u00c7ift\u00e7ilerimiz tarlas\u0131ndan elde ettikleri gelirle zar zor ge\u00e7inirken, \u00f6nceleri tarlas\u0131n\u0131n kenar\u0131ndan ge\u00e7en suya, \u015fimdi para \u00f6demek zorunda b\u0131rak\u0131l\u0131yor. \u00d6zellikle Karadeniz olmak \u00fczere t\u00fcm T\u00fcrkiye\u2019de akarsular\u0131m\u0131z, hidroelektrik santral pro- jeleri ile \u201csular\u0131m\u0131z\u0131 bo\u015f ak\u0131tm\u0131yoruz\u201d denilerek talan ediliyor. Hal b\u00f6yleyken, giderek ya\u015fam \u015fan- s\u0131m\u0131z elimizden al\u0131n\u0131yor, ya\u015fama hakk\u0131m\u0131z \u00f6dedi\u011fimiz paralarla \u00f6l\u00e7\u00fcl\u00fcyorken, bizim de temel bir ya\u015fam hakk\u0131 olan su hakk\u0131m\u0131z ile ilgili elbette s\u00f6yleyecek s\u00f6z ve yapacak i\u015fimiz \u00e7oktur.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>SONU\u00c7:<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Bizlere ve t\u00fcm topluma yol haritas\u0131 sa\u011flayacak su politikalar\u0131m\u0131z\u0131n esaslar\u0131 s\u00f6yle \u00f6zetlenebilir:<\/p>\n\n\n\n<p>Su ihtiya\u00e7 de\u011fil hayat\u0131n devam\u0131 i\u00e7in vazge\u00e7ilmez ve temel bir insan hakk\u0131d\u0131r, metala\u015ft\u0131r\u0131lamaz. Bu \u00e7er\u00e7evede;<\/p>\n\n\n\n<p>\u2022 Su hayat\u0131n vazge\u00e7ilmez unsuru olarak \u00f6nemli bir toplumsal de\u011fer olarak ele al\u0131nmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>\u2022 Herkes sa\u011fl\u0131kl\u0131 bir ya\u015fam s\u00fcrd\u00fcrebilmek i\u00e7in gerekli sa\u011fl\u0131kl\u0131, g\u00fcvenli suya ula\u015fabilmelidir.<\/p>\n\n\n\n<p>\u2022 Temel insan hakk\u0131 olan suya eri\u015fim hakk\u0131 ile ilgili ba\u011flay\u0131c\u0131 yasalar anayasa metinlerine girmeli- dir.<\/p>\n\n\n\n<p>\u2022 Su hizmetinde ve y\u00f6netiminde, hizmetin kamusal \u00f6z\u00fc korunmal\u0131, y\u00f6netiminde kat\u0131l\u0131mc\u0131 mo- deller geli\u015ftirilmelidir.<\/p>\n\n\n\n<p>\u2022 Ya\u015fam hakk\u0131m\u0131z olan suyumuz, su \u015firketlerinin insaf\u0131na b\u0131rak\u0131lmamal\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>\u2022 Su kamu mal\u0131 olarak tan\u0131mlanmal\u0131 ve toplumsal bir de\u011fer olarak kabul edilmelidir.<\/p>\n\n\n\n<p>\u2022 Su kaynaklar\u0131n\u0131n kullan\u0131m\u0131nda \u00f6ncelik t\u00fcm canl\u0131lara, insanlara ve ekolojinin korunmas\u0131na veril- melidir.<\/p>\n\n\n\n<p>Sonu\u00e7 olarak, \u00f6nce kamunun zarar eden kurumlar\u0131n\u0131 elden \u00e7\u0131karaca\u011f\u0131z dediler \u00f6zelle\u015ftirdiler. Sonra kamunun en \u00e7ok kar eden kurulu\u015flar\u0131n\u0131 \u00f6zelle\u015ftirip, pe\u015fke\u015f \u00e7ektiler. \u015eimdi de suyumuzu satmak istiyorlar. E\u011fer biz suyumuza sahip \u00e7\u0131kmazsak, suya eri\u015fim hakk\u0131m\u0131z i\u00e7in bir araya gelmezsek, ya\u015fam hakk\u0131m\u0131z olan suyumuzu da satacaklar. G\u00fcn, suya eri\u015fim hakk\u0131m\u0131z\u0131 talep etme, alma zaman\u0131d\u0131r. Bizler kamuya ait olan suyun kamu eliyle y\u00f6netilmesini istiyoruz. Kamu y\u00f6netiminden kast\u0131m\u0131z, par\u00e7alanm\u0131\u015f, hantal olan devlet kurumlar\u0131n\u0131n y\u00f6netimi de\u011fildir. Kamu y\u00f6netiminden kast\u0131m\u0131z, top- lumun ortak \u00e7\u0131karlar\u0131 i\u00e7in \u00e7al\u0131\u015fan, bilim ve teknolojiyi en verimli bi\u00e7imde kamu yarar\u0131na kullanmay\u0131 hedefleyen bir kamu y\u00f6netimi tarz\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>(*) \u0130n\u015faat M\u00fchendisleri Odas\u0131 Su \u00c7al\u0131\u015fma Grubu Raporundan.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>Kaynaklar:<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>1. UN Press Release, \u201cInternational Year of Freshwater 2003: UN International Year of Freshwater to Galvanize Action on Critical Water Problems\u201d, http:\/\/www.un.org\/events\/water\/launchrelease. pdf<\/p>\n\n\n\n<p>2. Scanlon, J., Cassar, A., and Nemes, N. Water as a Human Right? IUCN, Gland, Switzerland and Cambridge, 2004, p. 1.<\/p>\n\n\n\n<p>3. Kartal, F. Suyun Metala\u015fmas\u0131 , Suya Eri\u015fim Hakk\u0131 ve Sosyal Adalet, TMMOB Su Politikalar\u0131 Kong- resi 2006, S:478<\/p>\n\n\n\n<p>4. United Nations, The Right to Water: 20\/1\/2003. E\/C.12\/2002\/11 (General Comments), Substan- tive Issues Arising in the Implementation of the International Covenant on Economic, Social and Cultural Rights, General Comment No. 15 (2002),(16.01.2009)<\/p>\n\n\n\n<p>5. http:\/\/www.unhchr.ch\/tbs\/doc.nsf\/0\/a5458d1d1bbd713fc1256cc400389e94?Opendocument<\/p>\n\n\n\n<p>6. Barlow, M., \u201cCommodification of Water &#8211; The Wrong Prescription\u201d, Water Science and Techno- logy, vol. 43, no. 4, 2001, pp. 79-84.7. Khalfan, A., \u201cImplementing General Comment No. 15 on the Right to Water in National and International Law and Policy\u201d discussion paper, Right to Water Programme, Center on Housing Rights and Evictions, www.menschen_recht_wasser.de\/downloads\/Artikel_Ashfaq_zum_GC_ 15_03_05.pdf, (15 Kas\u0131m 2005).<\/p>\n\n\n\n<p>8. Barlow, M. and Clarke, T., \u201cWho Owns the Water?\u201d The Nation, 2 September 2002, http:\/\/www. thenation.com.\/docPrint.mhtml?i=20020902&amp;s=barlow (17 Kas\u0131m 2005)<\/p>\n\n\n\n<p>9. DS\u0130, DS\u0130 2006 Faaliyet Raporu http:\/\/www.dsi.gov.tr\/faaliyet_raporlari\/2006_faaliyet_raporu. pdf<\/p>\n\n\n\n<p>10. T\u00dc\u0130K \u00c7evre Veri Bankas\u0131 , http:\/\/www.tuik.gov.tr\/VeriBilgi.do<\/p>\n\n\n\n<p>11. T\u00dcS\u0130AD, \u015eebeke Suyu Hizmetlerine \u00d6zel Sekt\u00f6r Kat\u0131l\u0131m\u0131, D\u00fcnya \u00d6rnekleri I\u015f\u0131\u011f\u0131nda T\u00fcrkiye \u0130\u00e7in \u00d6neriler.2008 Eyl\u00fcl<\/p>\n\n\n\n<p>12. Do\u011frus\u00f6z M.Edip, Yarg\u0131tay 3. H.D. Onursal Ba\u015fkan\u0131, Su Hukuku<\/p>\n\n\n\n<p>13. Hoedeman O ve \u015eenalp \u00d6, T\u00fcrkiye H\u00fck\u00fcmeti, \u0130stanbul\u2019da toplanacak WWF-5 D\u00fcnya Su Foru- mu\u2019nun in\u015fa s\u00fcrecinde son derece kapsaml\u0131 su \u00f6zelle\u015ftirmeleri yapmay\u0131 planl\u0131yor, Nisan 2008, <a href=\"http:\/\/74.125.77.132\/search\">http:\/\/74.125.77.132\/search<\/a> q=cache:c1kSpBVG4oJ:www.supolitik.org\/istanbulkonferans. htm+su+fiyatlar%C4%B1+art%C4%B1%C5%9F%C4%B1+14. http:www.ntvmsnbc.com\/news\/80248.asp &#8211; 02.05.2001 tarihli haber<\/p>\n\n\n\n<p>15. DPT, 9. Kalk\u0131nma Plan\u0131 2007-2013<\/p>\n\n\n\n<p>16. DS\u0130 Yasas\u0131 ve Y\u0131ll\u0131k Faaliyet Raporlar\u0131<\/p>\n\n\n\n<p>17. \u0130SK\u0130 Yasas\u0131 ve Y\u0131ll\u0131k Faaliyet Raporlar\u0131<\/p>\n\n\n\n<p>18. B\u00fcy\u00fck\u015fehir Belediyesi ve Belediyeler Yasas\u0131<\/p>\n\n\n\n<p>19. \u0130ller Bankas\u0131 Yasas\u0131 ve Y\u0131ll\u0131k Faaliyet Raporlar\u0131<\/p>\n\n\n\n<p>20. Anadolu Su Medeniyeti belgeseli (13 b\u00f6l\u00fcm), Yoleri Yap\u0131m, Y\u00f6n: Dursun \u00d6zden<\/p>\n\n\n\n<p>21. Uygarl\u0131k Harikas\u0131 Uygur Kar\u0131zlar\u0131, Dursun \u00d6zden, Kategori Yay\u0131nlar\u0131, 2018<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>5. D\u00fcnya Su Forumu i\u00e7in \u0130MO Su Hakk\u0131 Raporu (*) SU MEDEN\u0130YET\u0130 (*) Canl\u0131 hayat\u0131n ba\u015flang\u0131c\u0131 sudur. Tarih boyunca bir\u00e7ok medeniyet su kenar\u0131nda kurulmu\u015ftur.Bunun yan\u0131nda suyun ta\u015f\u0131nmas\u0131, korunmas\u0131, kullan\u0131lmas\u0131 ve su kaynakl\u0131 afetlerden korunmak i\u00e7in bir \u00e7ok teknolojik y\u00f6ntemler geli\u015ftirilmi\u015ftir. Bunlar\u0131n bilinen ilk \u00f6rnekleri Dicle, F\u0131rat, Nil, Ganj, Amazon ve End\u00fcs nehirleri boyunca ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r. &#8230;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":5603,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[66,1],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"http:\/\/www.dursunozden.com.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6275"}],"collection":[{"href":"http:\/\/www.dursunozden.com.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"http:\/\/www.dursunozden.com.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/www.dursunozden.com.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/www.dursunozden.com.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=6275"}],"version-history":[{"count":1,"href":"http:\/\/www.dursunozden.com.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6275\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":6276,"href":"http:\/\/www.dursunozden.com.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6275\/revisions\/6276"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/www.dursunozden.com.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/5603"}],"wp:attachment":[{"href":"http:\/\/www.dursunozden.com.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=6275"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"http:\/\/www.dursunozden.com.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=6275"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"http:\/\/www.dursunozden.com.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=6275"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}