{"id":6001,"date":"2019-02-26T03:43:44","date_gmt":"2019-02-26T00:43:44","guid":{"rendered":"http:\/\/www.dursunozden.com.tr\/?p=6001"},"modified":"2019-03-08T03:47:06","modified_gmt":"2019-03-08T00:47:06","slug":"mubadele-acisi-ya-da-sardunya-kokan-oykuler","status":"publish","type":"post","link":"http:\/\/www.dursunozden.com.tr\/?p=6001","title":{"rendered":"M\u00fcbadele Ac\u0131s\u0131 ya da Sardunya Kokan \u00d6yk\u00fcler"},"content":{"rendered":"

Yol boyunca bu kitab\u0131, metro ve belediye otob\u00fcs\u00fcnde, kalan sayfalar\u0131 ise evde okudum. Yazar bu kitab\u0131n\u0131, herhangi bir yay\u0131nevinden de\u011filde, kendi olanaklar\u0131yla bast\u0131rm\u0131\u015f. Hemde 4. bask\u0131s\u0131 bendeki. Kitab\u0131n \u00f6zenle haz\u0131rlanan kapak tasar\u0131m\u0131, dizgisi ve i\u00e7indeki M\u00fcbadil ailelerin foto\u011fraflar\u0131n\u0131n \u00f6yk\u00fcs\u00fc, okuru etkiliyor\u2026 \u00d6zdellikle yazar, bir T\u00fcrk\u00e7e \/ Edebiyat \u00d6\u011fretmeni oldu\u011fu i\u00e7in, kitab\u0131n ar\u0131 ve ak\u0131c\u0131 dili, s\u0131cak s\u00f6ylemi ve konular aras\u0131ndaki uygun i\u00e7erik ve tematik ba\u011flar\u0131n b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc, kitab\u0131 okurken bir solukta bitirme tela\u015f\u0131na kap\u0131lmaya s\u00fcr\u00fckl\u00fcyor. Kitap asl\u0131nda an\u0131, r\u00f6portaj, biyografi, derleme, ara\u015ft\u0131rma, inceleme, biraz da masals\u0131 \u00f6yk\u00fc tad\u0131ndad\u0131r. Kitab\u0131 elinize ald\u0131\u011f\u0131n\u0131zda \u00f6yk\u00fc, roman ve yak\u0131n \u00e7a\u011f tarihimize tan\u0131kl\u0131k eden belgesel metni gibi bir alg\u0131yla elinize al\u0131yorsunuz. Oysa kitab\u0131 okudu\u011funuzda \u015fa\u015fk\u0131nl\u0131k i\u00e7inde, karma\u015f\u0131k ve kopukluklar dikkati \u00e7ekiyor.\u00a0<\/span><\/p>\n

Kitap i\u00e7inde dayanaks\u0131z ve yanl\u0131\u015f bilgiler dikkat \u00e7ekiyor. M\u00fcbade (N\u00fcf\u00fcs De\u011fi\u015fimi)<\/b> konusu, tek ba\u015f\u0131na an\u0131lar\u0131 aktarmak olmamal\u0131. Tek ya da bir\u00e7ok tematik benzer i\u00e7erikteki konular\u0131, olaylar\u0131, ki\u015fileri, zaman ve mekanlar\u0131 edebi tarzda yazmak i\u00e7in; yaln\u0131zca \u00f6yk\u00fc, roman, t\u00fcrk\u00fc, a\u011f\u0131t, ninni, masal, deneme, makale, r\u00f6portaj, tarih, biyografi, ara\u015ft\u0131rma, destan, \u015fiir, m\u00fczik, an\u0131 gibi \u00f6zel edebi i\u00e7erikleri ve temas\u0131 olan konularda yazmak daha ba\u015far\u0131l\u0131d\u0131r. Ki bu dalda, ayn\u0131 konuyu yazan yerli ve yabanc\u0131 pak \u00e7ok usta eserler de bulunmaktad\u0131r.\u00a0<\/span><\/p>\n

Kitab\u0131n ad\u0131 ise, \u00e7ok bildik bir \u015fark\u0131n\u0131n (Kalbim Ege\u2019de Kald\u0131) <\/b>ad\u0131ndan esinlenip, takla att\u0131r\u0131l\u0131p al\u0131nm\u0131\u015f olmas\u0131 da (Kalbim Rumeli\u2019de Kald\u0131)<\/b>; telif, s\u0131nai ve fikir haklar\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan da sorun te\u015fkil edebilir. \u00a0<\/span><\/p>\n

Ayr\u0131ca, kitap i\u00e7indeki yararlan\u0131lan al\u0131nt\u0131lar\u0131n, eserlerin i\u00e7eri\u011fi ve yazarlar\u0131, dip not olarak detayl\u0131 belirtilmesi gerekirken; yaln\u0131zca kitab\u0131n son sayfas\u0131nda kaynak\u00e7a olarak verilmi\u015f. Bu da etik de\u011fildir.<\/p>\n

\u00d6te yandan, M\u00fcbadele konusu \u00e7ok hassas, 1923 Lozan Antla\u015fmas\u0131 kapsam\u0131nda ve sonras\u0131nda, emperyalist \u00fclkelerin t\u00fcm kirli oyunlar\u0131na kar\u015f\u0131n; yeni ve gen\u00e7 bir devlet olan T\u00fcrkiye Cumhuriyeti ile Yunanistan H\u00fck\u00fcmeti topraklar\u0131nda ya\u015fayan Hristiyanlar ile M\u00fcsl\u00fcmanlar aras\u0131nda yap\u0131lan bir N\u00fcfus De\u011fi\u015fikli\u011fi olay\u0131d\u0131r. Bu kitapta da belirtildi\u011fi gibi okudu\u011fum pek \u00e7ok kaynakta, M\u00fcbadele\u2019nin; Anadolu topraklar\u0131ndaki Rumlar ile Yunanistan\u2019daki T\u00fcrklerin de\u011fi\u015fim olarak yans\u0131t\u0131l\u0131yor. Bu kesinlikle yanl\u0131\u015ft\u0131r.\u00a0<\/span><\/p>\n

Bu kitab\u0131n \u00d6ns\u00f6z\u2019\u00fcnde (sy. 12\u2019de) \u015f\u00f6yle denilmektedir: \u201c\u2026Ege\u2019nin sular\u0131nda kapanan koskoca bir tarihin yapraklar\u0131n\u0131 aralamak istedim. Y\u0131llard\u0131r \u00e7al\u0131\u015f\u0131yorum. \u201cYa\u015fanm\u0131\u015f M\u00fcbadele \u00d6yk\u00fcleri\u201d \u00fczerinde. Ara\u015ft\u0131rmam derinle\u015ftik\u00e7e T\u00fcrk-Yunan N\u00fcfus M\u00fcbadelesi\u2019ne ait yeterince bilgi sahibi olmad\u0131\u011f\u0131m\u0131n ayr\u0131m\u0131na var\u0131yor, \u00fcz\u00fcl\u00fcyordum. Ama \u00fcz\u00fclsem de, ya\u015farken \u00f6\u011freniyordum. Tarihin ya\u015farken de\u011fil de yazarken \u00f6\u011frenilece\u011fini fark ettim\u2026\u201d\u00a0 \u00a0<\/span><\/i><\/p>\n

Yine kitap i\u00e7inde ayn\u0131 konuya ba\u015fka bir yorum gelmekte (sy. 131): \u201c\u2026Bir T\u00fcrk, bir Yunan ve bir de Birle\u015fmi\u015f Milletler \u00fcyesinden olu\u015fan M\u00fcbadele Komisyonu, Rumeli\u2019deki T\u00fcrklerim mal varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 kayda almaya ba\u015flar\u2026\u201d \u00a0<\/span><\/i><\/p>\n

Sayfa: 156\u2019da ise; \u201c\u2026G\u00fclcemal Vapuru ile \u0130zmir \u00c7e\u015fme\u2019ye gelen T\u00fcrklere, deniz k\u0131y\u0131s\u0131nda Rumlar\u0131n bo\u015faltm\u0131\u015f oldu\u011fu evlerden cumbal\u0131 \u00e7ok g\u00fczel bir ev verilir\u2026\u201d\u00a0<\/span><\/i><\/p>\n

224 sayfadan olu\u015fan kitap i\u00e7indeki bu ve benzer sayfalarda, M\u00fcsl\u00fcman T\u00fcrkler ve Ortadoks Rumlar\u2019dan s\u00f6z edilse de; i\u00e7erik olarak, kitap i\u00e7indeki a\u00e7\u0131klama ve yorumlar, kaynak belirtilmeden yap\u0131lan bu yanl\u0131\u015f\u0131n devam\u0131 alg\u0131s\u0131 ile kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya kalmaktay\u0131z.\u00a0<\/span><\/p>\n

Oysa, daha \u00f6nce de vurgulad\u0131\u011f\u0131m gibi; M\u00fcbadele (N\u00fcfus De\u011fi\u015fimi), Yunanistan topraklar\u0131nda ya\u015fayan M\u00fcsl\u00fcmanlar ile Anadolu topraklar\u0131nda ya\u015fayan Ortadoks halklar\u0131n kendi iradeleri d\u0131\u015f\u0131nda yap\u0131lan, Uluslararas\u0131 bir mutabakat\u0131n sonucu ger\u00e7ekle\u015fen de\u011fi\u015fim ve g\u00f6\u00e7 olay\u0131d\u0131r.\u00a0<\/span><\/p>\n

Elbette bu kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 g\u00f6\u00e7 ve n\u00fcfus de\u011fi\u015fimi s\u0131ras\u0131nda; Anadolu\u2019da y\u00fczlerce y\u0131ld\u0131r M\u00fcsl\u00fcman T\u00fcrk karde\u015fleriyle sorunsuz birlikte ya\u015fayan Ortadoks Rumlar\u0131n yan\u0131 s\u0131ra; Yunanistan\u2019a gitmek zorunda b\u0131rak\u0131lan Ortadoks T\u00fcrkler oldu\u011fu gibi, Osmanl\u0131 Devleti zaman\u0131nda yerle\u015ftirilen M\u00fcsl\u00fcman T\u00fcrkler ve onlarla birlikte T\u00fcrkiye\u2019ye g\u00f6\u00e7 eden M\u00fcsl\u00fcman Rumlar\u2019da olmu\u015ftur. \u00d6te yandan, kitaptaki vurgunun aksine, 1923 M\u00fcbadele Anla\u015fmas\u0131, T\u00fcm Rumeli ve Balkanlar\u0131 kapsamamaktad\u0131r. Makedonya, Bulgaristan, Romanya, Arnavutluk, Yugoslavya, Macaristan gibi \u00fclkelerde ya\u015fayan yani eski Osmanl\u0131 topraklar\u0131ndaki M\u00fcsl\u00fcman T\u00fcrklerin de\u011fi\u015fimi bu anla\u015fman\u0131n d\u0131\u015f\u0131ndad\u0131r. Daha sonraki zamanlarda, bu \u00fclkelerden de T\u00fcrkiye\u2019ye g\u00f6\u00e7ler olmu\u015ftur. \u00a0<\/span><\/p>\n

Bu ac\u0131 ve h\u00fcz\u00fcnl\u00fc n\u00fcfus de\u011fi\u015fimi, asl\u0131nda her iki yakaya savrulan halklar\u0131 memnun etmemi\u015ftir.\u00a0<\/span><\/p>\n

Asl\u0131nda bu g\u00fczel kitap i\u00e7indeki ya\u015fanm\u0131\u015fl\u0131klar\u0131n hemen hepsi, sessiz birer \u00e7\u0131\u011fl\u0131kt\u0131r. Bu sessiz \u00e7\u0131\u011fl\u0131klar\u0131n hepsi, emperyalist oyunlar\u0131n yaln\u0131zca bizim tan\u0131k oldu\u011fumuz bir kesitidir. Bu g\u00fcn de halklar\u0131 birbirine d\u00fc\u015fman eden kirli oyunlar sergilenmektedir. Bu oyunlar\u0131 bozmak i\u00e7in, farkl\u0131 k\u00fclt\u00fcrel zengin miraslar\u0131m\u0131z\u0131n bar\u0131\u015f ve iyi kom\u015fuluk ili\u015fkisi i\u00e7indeki yanlar\u0131n\u0131 dile getirmek ve ya\u015fatmak, t\u00fcm ana karalardaki ezilen halklar\u0131n g\u00f6revidir. \u00dclkelerin ayd\u0131nlar\u0131, yazarlar\u0131 ve sanat\u00e7\u0131lar\u0131, birer bar\u0131\u015f ve karde\u015flik el\u00e7idir.<\/p>\n

24 Temmuz 1923\u2019de imzalanan Lozan Konferans\u0131 ard\u0131ndan ger\u00e7ekle\u015fen M\u00fcbadele Anla\u015fmas\u0131 kapsam\u0131nda, yakla\u015f\u0131k olarak 350.000 M\u00fcsl\u00fcman T\u00fcrk ile 200.000 H\u0131ristiyan Rum, ya\u015fad\u0131klar\u0131 yerleri terketmek durumunda kalm\u0131\u015flard\u0131r. Asl\u0131nda bu say\u0131lar\u0131n \u00e7ok \u00fcst\u00fcnde ger\u00e7ekle\u015fen M\u00fcbadele, bu s\u00f6zle\u015fmenin imzalanmas\u0131ndan k\u0131sa bir s\u00fcre sonra, her iki co\u011frafyadaki topraklarda ya\u015fayan halklar; do\u011fup, b\u00fcy\u00fcd\u00fckleri evlerden, topraklardan, bar\u0131\u015f ve karde\u015flik i\u00e7inde birlikte huzur i\u00e7inde ya\u015fad\u0131klar\u0131 kom\u015fular\u0131ndan kopmu\u015flard\u0131r. Gelinliklerini, emanet \u00e7eyiz sand\u0131klar\u0131n\u0131, k\u0131ymetli e\u015fyalar\u0131n\u0131 ve tapular\u0131n\u0131 kom\u015fular\u0131na emanet b\u0131rak\u0131p, a\u011flayarak ayr\u0131lm\u0131\u015flard\u0131r. Tekrar geri gelmek umuduyla.\u00a0 <\/span>Bu zorunlu g\u00f6\u00e7, her iki \u00fclke i\u00e7in de y\u0131llarca sorun olu\u015fturmu\u015ftur.\u00a0<\/span><\/p>\n

M\u00fcbadele ger\u00e7e\u011finde ya\u015fananlar ve bu g\u00fcnde onlar\u0131n \u00e7ocuklar\u0131 ve torunlar\u0131n\u0131n i\u00e7ini burkan bu sessiz \u00e7\u0131\u011fl\u0131k; \u00f6fkenin ayr\u0131cal\u0131\u011f\u0131d\u0131r. Ya da me\u015fru itaatsizliktir\u2026 \u201cM\u00fcbadele Ac\u0131s\u0131\u201d ya da \u201cM\u00fcbadele Allah\u2019\u0131n belas\u0131 bir \u015feydi\u201d diyebilece\u011fimiz, ama her \u015feye kar\u015f\u0131n; Ege Denizi kararmadan ve da\u011flar uykuya dalmadan \u00f6nce, turnalar zaman\u0131 sardunya kokulu \u00f6yk\u00fclerin, s\u0131rda\u015f izinde ve yitik zaman \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131nda, Rembetiko ya da Konyal\u0131m t\u00fcrk\u00fcleri esin kayna\u011f\u0131m\u0131z olsun\u2026 \u00a0<\/span><\/p>\n

Sardunya kokan topraklar\u0131n h\u00fcz\u00fcnl\u00fc \u00f6yk\u00fcs\u00fc olan, Firdevs Tun\u00e7ay\u2019<\/b>\u0131n yazd\u0131\u011f\u0131; \u201cKalbim Rumeli\u2019de Kald\u0131\u201d<\/b> adl\u0131 bu kitab\u0131, yukar\u0131daki yap\u0131c\u0131 ele\u015ftiriler \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131nda mutlaka okuyunuz. Biraz h\u00fcz\u00fcnl\u00fc ama bir o kadar da, yak\u0131n tarihimize tan\u0131kl\u0131k etmenize faydal\u0131 olacak candan, s\u0131cak ve ak\u0131c\u0131 bir eserdir. Tavsiye derim\u2026<\/p>\n

NOT: <\/b>Benim de uzun y\u0131llard\u0131r \u00fczerinde \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131m bir konu olan 1924 M\u00fcbadelesi Ac\u0131s\u0131, \u00e7ekmekte oldu\u011fum belgeselin metnini olu\u015fturmaktad\u0131r. Yunanistan ve T\u00fcrkiye\u2019de yapt\u0131\u011f\u0131m bu uzun ara\u015ft\u0131rmalar\u0131mla; \u201cT\u00fcrkiye Gazeteciler Cemiyeti Ara\u015ft\u0131rma \u00d6d\u00fcl\u00fc\u201d alm\u0131\u015ft\u0131m. 1-2 Temmuz 2000 tarihli Milliyet Gazetesi\u2019nde dizi yaz\u0131s\u0131 olarak yay\u0131nlanm\u0131\u015f ve ses getirmi\u015fti. \u015eimdi ise, bu h\u00fcz\u00fcnl\u00fc ve zorunlu g\u00f6\u00e7 \u00f6yk\u00fcs\u00fcn\u00fcn, insan manzaral\u0131 belgeselini \u00e7ekmenin heyecan\u0131 i\u00e7indeyim. M\u00fcbadillerin ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 Anadolu topraklar\u0131 yan\u0131 s\u0131ra; Selanik, Kavala, \u0130yonya, Kozani, Nea Kalvari, Nea Epivates, Ayan Oros, Atina, Pire, Midilli, Sak\u0131z, Rodos, Girit, Meis, Simi ve \u00f6teki yerler beni \u00e7a\u011f\u0131r\u0131yor, yeniden\u2026<\/p>\n

Dursun \u00d6zden<\/b><\/p>\n

www.dursunozden.com.tr<\/b> $\"\"$ <\/a><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"