{"id":444,"date":"2013-09-09T15:40:37","date_gmt":"2013-09-09T12:40:37","guid":{"rendered":"http:\/\/www.liliumreklam.com\/dur\/?p=444"},"modified":"2018-03-29T22:18:20","modified_gmt":"2018-03-29T19:18:20","slug":"iran-ve-irak-kerizleri-arastirma","status":"publish","type":"post","link":"http:\/\/www.dursunozden.com.tr\/?p=444","title":{"rendered":"\u0130ran, Irak ve Suriye Kerizleri Kuruyor (ara\u015ft\u0131rma)"},"content":{"rendered":"

$\"1748506\"$ <\/a>B\u00f6lgede devam eden sava\u015flar ve petrol yang\u0131nlar\u0131 nedeniyle; Kom\u015fu Kerizleri Yerin Alt\u0131na \u00c7ekiliyor ve kuruyor…<\/strong><\/p>\n

$\"\"$ Iran kerizlerini kurtarmak i\u00e7in UNESCO \u00f6nlem al\u0131yor. Afganistan’dan sonra, Kuzey Irak kerizleri de yeralt\u0131na \u00e7ekiliyor. Sava\u015f, ter\u00f6r ve g\u00f6\u00e7ler Irak kerizlerini de vurdu. Yaz\u0131l\u0131 kay\u0131tlar k\u00fc\u00e7\u00fck \u015f\u00fcphe b\u0131raksa da eski \u0130ran(Fars) Qanat-keriz’in \u00e7ok kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131 yerlerden biridir. M.\u00d6. 7. y\u00fczy\u0131lda, Asur Kral\u0131 II. Sargon \u0130ran’a bir sefer s\u0131ras\u0131nda, burada bir yeralt\u0131 su da\u011f\u0131l\u0131m d\u00fczeni bulundu\u011funu bildirmi\u015ftir. Yirminci y\u00fczy\u0131l\u0131n ortalar\u0131nda, \u0130ran’da yakla\u015f\u0131k 50.000 ki\u015fi kehrizlerin kullan\u0131m\u0131nda oldu\u011fu tahmin edilir.<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

Bilinen en b\u00fcy\u00fck ve en eskisi 2700 y\u0131l sonra d\u00e2hi, h\u00e2l\u00e2 yakla\u015f\u0131k 40.000 ki\u015fiye i\u00e7me ve tar\u0131msal su sa\u011flayan \u0130ran’n\u0131n Gonabad \u015fehrindedir. Ba\u015fl\u0131ca kuyu derinli\u011fi 360 metre’den fazla ve uzunlu\u011fu 45 kilometredir. Yezd, Horasan ve Kirman gibi bilinen b\u00f6lgelerde geni\u015f bir kehriz d\u00fczenleri vard\u0131r. Kopet Da\u011flar\u0131 eteklerinde yer alan vahalara, su, yeralt\u0131 t\u00fcnelleri(k\u0101r\u012bz) ile gelmektedir. Geleneksel Fars mimarisinde, bir kehriz k\u00fc\u00e7\u00fck qanat’d\u0131r. \u0130ran’da iyi bilinen qan\u0101t(yeralt\u0131 su kanallar\u0131) ile birlikte, kuyular(\u010d\u0101h)’da, \u0130ran yeralt\u0131 kaynaklar\u0131n\u0131n seferberli\u011fi i\u00e7in b\u00fcy\u00fck bir \u00f6nem ta\u015f\u0131r. Afganistan’dan sonra, Kuzey Irak kerizleri de bitiyor. Sava\u015f, ter\u00f6r ve g\u00f6\u00e7ler, Irak kerizlerini de vurdu. 2009 y\u0131l\u0131nda UNESCO ad\u0131na, Oklahoma Eyalet \u00dcniversitesi Co\u011frafya B\u00f6l\u00fcm\u00fc taraf\u0131ndan Kuzey Irak’\u0131n K\u00fcrt b\u00f6lgesinde, kehriz sistemleri incelenmi\u015f, yap\u0131lan ara\u015ft\u0131rmalara g\u00f6re, 683 kehriz sistemleri bulunmu\u015f, bunlardan 2004 y\u0131l\u0131nda 380’i ve 2009 y\u0131l\u0131nda ise sadece 116’s\u0131 etkindir. Kehrizlerin d\u00fc\u015f\u00fc\u015f nedenleri 2004 y\u0131l\u0131 \u00f6ncesine kadar “terk etme ve ilgisizlik”, “kuyulardan a\u015f\u0131r\u0131 su \u00e7ekilmesi” ve 2005’den beri ARTAN kurakl\u0131kt\u0131r.<\/span><\/p>\n

Ama en \u00f6nemlisi de 30 y\u0131ld\u0131r bu b\u00f6lgede s\u00fcren sava\u015f ve ter\u00f6r y\u00fcz\u00fcnden kehrizlerin \u00e7o\u011fu kurumu\u015f ve tahrip olmu\u015ftur. Yeralt\u0131 su kaynaklar\u0131 iyice \u00e7eki\u015fmi\u015ftir. Su k\u0131tl\u0131\u011f\u0131, ge\u00e7imleri kehriz sistemlerine ba\u011f\u0131ml\u0131 100.000 \u00fczerinde insan\u0131n, 2005 y\u0131l\u0131ndan bu yana evlerini terk etmek zorunda kald\u0131\u011f\u0131 s\u00f6ylenir. Ara\u015ft\u0131rmalara g\u00f6re, tek bir kehriz, yakla\u015f\u0131k 9.000 bireyler i\u00e7in yeterli su ve 200 hektar \u00fczerinde tar\u0131m arazisini sulama yetene\u011fine sahip oldu\u011fu s\u00f6ylenir. Kehrizleri eski haline d\u00f6nd\u00fcrmek i\u00e7in, UNESCO ve Irak h\u00fck\u00fcmeti 2010 y\u0131l\u0131nda ba\u015flayacak olan bir kehriz, Yenilenmek i\u00e7in Toplum Giri\u015fimi tasarlam\u0131\u015flard\u0131r. Kehrizlerin o\u011funlu\u011fu S\u00fcleymaniye Valili\u011finde(% 84), \u00e7ok az say\u0131da da Erbil Valili\u011finde(% 13), \u00f6zellikle geni\u015f ova \u00e7evresinde ve Erbil kentinde bulunmaktad\u0131r.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"