{"id":134,"date":"2013-09-02T17:38:25","date_gmt":"2013-09-02T14:38:25","guid":{"rendered":"http:\/\/www.liliumreklam.com\/dur\/?p=134"},"modified":"2018-06-20T23:14:18","modified_gmt":"2018-06-20T20:14:18","slug":"efesin-8-bin-yillik-oykusu-belgesel-arastirma","status":"publish","type":"post","link":"http:\/\/www.dursunozden.com.tr\/?p=134","title":{"rendered":"Bir Anadolu Medeniyeti olan Efes’in 8 bin y\u0131ll\u0131k \u00f6yk\u00fcs\u00fc"},"content":{"rendered":"

$\"Saint-Jean-kilisesi\"$ <\/a>Efes Antik Kenti ve Tarihi Su Yollar\u0131 (Kerizler) <\/span><\/span><\/span><\/strong><\/p>\n

Esef’in 8 bin y\u0131ll\u0131k \u00f6yk\u00fcs\u00fc: Atina kral\u0131 Kodros\u2019un; cesur ve do\u011faya tutkun bir o\u011flu vard\u0131r. \u0130smi: Androklos. O, s\u00fcrekli olarak, Anadolu sahillerini ve adalar\u0131; b\u00fcy\u00fck bir arzu ve merakla seyrederdi. B\u00fct\u00fcn amac\u0131: birg\u00fcn, ba\u015f\u0131na buyruk olarak, bu denizlere a\u00e7\u0131lmak, kar\u015f\u0131 diyarlar\u0131 g\u00f6rmek, tan\u0131mak ve g\u00fczel yerlere sahip olmakt\u0131. \u0130\u00e7indeki arzular\u0131n kar\u015f\u0131 koyulmaz hale geldi\u011fi birg\u00fcn; arkada\u015flar\u0131n\u0131da alarak, Ege\u2019nin berrak sular\u0131na yelken a\u00e7arlar. T\u00fcm tanr\u0131lar, onlara yard\u0131mc\u0131 olurlar ve g\u00fcnlerce; yemye\u015fil k\u0131y\u0131lar\u0131, birbiri ard\u0131na s\u0131ral\u0131 adalar\u0131 ve koylar\u0131 dola\u015f\u0131rlar. Derken; bir g\u00fcn, tanr\u0131lar, gemilerini, \u00e7ok g\u00fczel bir koya getirir. Androklos ve arkada\u015flar\u0131, bu g\u00fczel koyu g\u00f6r\u00fcnce \u00e7ok etkilenirler. Burada; adac\u0131klar, tepeler ve bunlar\u0131n aras\u0131nda uzanm\u0131\u015f \u015firin vadiler vard\u0131r. Geride ise; geni\u015f d\u00fcz arazileri sulayarak, k\u0131vr\u0131la k\u0131vr\u0131la akan ve koya d\u00f6k\u00fclen bir \u0131rmak (K\u00fc\u00e7\u00fck Menderes). G\u00f6rd\u00fckleri yerler, onlara Atina\u2019y\u0131 hatta Yunanistan\u2019\u0131 bile unutturur. Androklos karar\u0131n\u0131 verir, bu g\u00fczel yerlerin bir k\u00f6\u015fesini, kendisine yurt yapacakt\u0131r. <\/span><\/p>\n

Ancak; inan\u0131\u015flara g\u00f6re, bir yerin kent yap\u0131labilmesi i\u00e7in, tanr\u0131lar\u0131n ve kahinlerin iznini almak gereklidir. Androklos; derhal, bir arkada\u015f\u0131n\u0131, Delfi kentindeki kutsal tap\u0131naktaki kahinlere g\u00f6nderir. Kahinler, bu yeri, yani \u015fehrin kurulaca\u011f\u0131 yeri;\u201d size bir bal\u0131k i\u015faret edecek, domuz yol g\u00f6sterecek \u201d derler. Evet; bu ilgin\u00e7 s\u00f6zlerin esrar\u0131n\u0131, Androklos ve arkada\u015flar\u0131, uzun s\u00fcre \u00e7\u00f6zemezler.<\/p>\n

Aradan, bir s\u00fcre ge\u00e7er. Bir g\u00fcn; tuttuklar\u0131 bal\u0131klar\u0131 k\u0131zart\u0131p yemek isterler, yanl\u0131z tam bal\u0131klar\u0131 pi\u015firirken, \u00e7al\u0131lar\u0131n aras\u0131ndan bir domuz s\u0131\u00e7rar ve bal\u0131klar\u0131 kaparak ka\u00e7maya ba\u015flar. Androklos, hemen at\u0131na atlayarak, domuzu takip etmeye ba\u015flar. Bir s\u00fcre sonra, oku ile, domuzu \u00f6ld\u00fcr\u00fcr ve yere y\u0131kar. O anda; kahinlerin s\u00f6yledikleri akl\u0131na gelir ve s\u00f6ylenenleri anlamland\u0131r\u0131r. Demek ki, kenti, burada yani domuzun \u00f6ld\u00fc\u011f\u00fc yerde kurmas\u0131 gerekmektedir.<\/p>\n

Evet; ayn\u0131 yerde, Efes kenti kurulur. Kentin ilk kurulu\u015funa ait bu \u00f6yk\u00fcy\u00fc, daha sonra, Hadrian Tap\u0131na\u011f\u0131n\u0131n duvar\u0131na, frizlerle i\u015flerler. Bug\u00fcnde g\u00f6r\u00fclebilmektedir.<\/p>\n

Kentin kurulu\u015f \u00f6yk\u00fcs\u00fc b\u00f6yle. Antik \u00e7a\u011f yazarlar\u0131 ise, \u015f\u00f6yle demektedirler. Dor istilas\u0131 \u00fczerine, Ege k\u0131y\u0131lar\u0131na yerle\u015fen \u0130onlar; Efes\u2019e gelerek yerle\u015firler ve \u015fehri kurarlar. Ancak; bunlar geldiklerinde, zaten, burada ya\u015fayan yerli bir halk vard\u0131. Yoksa, Yunanistan\u2019dan gelen bir avu\u00e7 denizci ile, koca bir kent kurmak m\u00fcmk\u00fcnm\u00fc? Tarih\u00e7ilere g\u00f6re; y\u00f6rede daha \u00f6nce ya\u015fayan insanlar, eski Anadolu uluslar\u0131ndan Karial\u0131\u2019lar ve Lelegler\u2019den olu\u015fuyordu. Yunanl\u0131lar gelmeden \u00f6nce; burada Kybele denilen bir ana tanr\u0131\u00e7alar\u0131 vard\u0131. H\u0131ristiyanl\u0131\u011f\u0131n \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131na kadar da, bu y\u00f6relerde, bu ana tanr\u0131\u00e7a k\u00fclt\u00fc egemen oldu. Bu da; eski halk\u0131n, Yunanl\u0131lar geldikten sonra da, buradan ayr\u0131lmad\u0131klar\u0131n\u0131n en b\u00fcy\u00fck kan\u0131t\u0131d\u0131r. Kald\u0131 ki, Efes\u2019te bug\u00fcn yap\u0131lan kaz\u0131larda \u00e7\u0131kar\u0131lan buluntular, kent tarihinin Hitit\u2019lilere kadar uzand\u0131\u011f\u0131n\u0131 kan\u0131tlamaktad\u0131r. Hatta; kentin, eski halk\u0131, kad\u0131n sava\u015f\u00e7\u0131lara yani Amazonlara b\u00fcy\u00fck sayg\u0131 g\u00f6sterirlerdi. \u00c7\u00fcnk\u00fc; kenti, bu kad\u0131n sava\u015f\u00e7\u0131lar\u0131n kurduklar\u0131na ve kente ad\u0131n\u0131 veren \u201d Ephesos \u201d un, g\u00fczel bir amazon oldu\u011funa inan\u0131rlard\u0131. Bununla beraber; Efes\u2019liler, kendilerini, k\u0131sa zamanda y\u00fcksek bir ya\u015fam d\u00fczeyine eri\u015ftiren ve onlar\u0131 iyi y\u00f6neten Androklos\u2019a da b\u00fcy\u00fck sevgi ve sayg\u0131 duyarlard\u0131. Nitekim, onu, k\u0131sa zamanda kral yaparlar. Ancak; en ilgin\u00e7 olan, g\u00fcn\u00fcm\u00fczde, bu ilk kurulan kentten geriye hi\u00e7bir kal\u0131nt\u0131n\u0131n kalmam\u0131\u015f olmas\u0131. Yeri, bile net olarak bilinmiyor, yanl\u0131zca tahmin ediliyor. Ancak; bug\u00fcn, ilk kurulan bu kentin, Kale\u2019nin bulundu\u011fu tepe ve \u00e7evresinde oldu\u011fu art\u0131k kesinlik kazanmakta.<\/p>\n

Evet; kentin ilk kurulu\u015funa ait, \u00f6yk\u00fc, bilgi, belge, s\u00f6ylence, i\u015fte hepsi bu. Sonu\u00e7ta; hangisine inan\u0131l\u0131rsa inan\u0131ls\u0131n, bir \u015fekilde kent kuruluyor.<\/p>\n

Biz, yine tarihi s\u00fcre\u00e7teki geli\u015fmelere devam edelim. Androklos, bir krald\u0131 ve soyundan gelenler, krall\u0131k y\u00f6netimini uzun s\u00fcre devam ettirdiler. Sonra, y\u00f6netimin k\u00f6t\u00fcye gitmesi \u00fczerine, kar\u0131\u015f\u0131kl\u0131k va anar\u015fi \u00e7\u0131kt\u0131. Halk ayaklanarak, krall\u0131k y\u00f6netimini devirdi. Bu kez; tiran\u2019lar i\u015fba\u015f\u0131na geldi. \u0130sa\u2019dan yakla\u015f\u0131k 600 y\u0131l \u00f6nce, iktidar\u0131 ele ge\u00e7iren tiran\u2019lar; kentte, halk meclisi kurulmas\u0131na raz\u0131 oldular.<\/p>\n

Ancak; kral ve kent y\u00f6neticileri, ne kadar iyi veya bar\u0131\u015fsever olurlarsa olsunlar; Efes ve Ege d\u00fcnyas\u0131 i\u00e7inde; sava\u015fs\u0131z, bar\u0131\u015f i\u00e7inde bir ya\u015fam, tarihi s\u00fcre\u00e7te asla m\u00fcmk\u00fcn olmad\u0131. Do\u011fu\u2019daki uluslardan, devaml\u0131 olarak sava\u015f tehlikesi geldi. Denize ula\u015fmak ve oradan Yunanistan\u2019a ge\u00e7mek isteyen: Lidya\u2019l\u0131lar ve Pers\u2019ler, \u00f6zellikle Efes\u2019in elveri\u015fli liman\u0131 nedeniyle, b\u00f6lgeyi s\u00fcrekli olarak tehdit ettiler. Derken; bug\u00fcnk\u00fc Salihli yak\u0131nlar\u0131ndaki Sart (Sardes) kentini ba\u015fkent yapan Lidya\u2019l\u0131lar; devreye girdi. Lidya\u2019l\u0131lar\u0131n \u00fcnl\u00fc kral\u0131 Kroisos (Krez\u00fcs) ve ordusu; Efes kap\u0131lar\u0131na dayand\u0131 ve \u015fehirde egemenli\u011fi ele ge\u00e7irdi. Fakat; \u015fehirdekilerin ya\u015fant\u0131s\u0131na kar\u0131\u015fmad\u0131 ve halk\u0131n mutlu y\u0131llar\u0131 yine devam etti. Efes\u2019liler; evlerinde ve i\u015flerinde, yine huzur i\u00e7inde ya\u015fad\u0131lar ve Lidya\u2019l\u0131lara yanl\u0131zca biraz vergi vermek gibi bir y\u00fck\u00fcn alt\u0131na girdiler. Bu da, o devirde, \u00e7ok normal bir sonu\u00e7tu.<\/p>\n

Derken; \u0130ran\u2019dan gelen Pers\u2019ler b\u00f6lgeye dayan\u0131r. Lidya\u2019l\u0131lar\u0131n ba\u015fkenti Sart kentine girerler, yak\u0131p y\u0131karlar. \u00c7ok ge\u00e7meden, Efes kap\u0131lar\u0131na dayan\u0131rlar. Ancak; Pers ordusu, kendisine kar\u015f\u0131 ayaklanan di\u011fer \u015fehirlere kat\u0131lmayan Efes \u015fehrini, yak\u0131p y\u0131kmaz. Halbuki; b\u00f6lgedeki di\u011fer t\u00fcm \u0130on \u015fehirlerini yak\u0131p y\u0131karlar. Efes\u2019liler yine vergi vermeye devam ederler. Halk\u0131n ve \u00f6zellikle y\u00f6neticilerin; b\u00f6lgedeki siyasal rolu ger\u00e7ekten \u015fehrin her t\u00fcrl\u00fc tehlike kar\u015f\u0131s\u0131nda yak\u0131l\u0131p y\u0131k\u0131lmas\u0131n\u0131 \u00f6nlemi\u015ftir. Olaylar kar\u015f\u0131s\u0131nda; \u00e7ok g\u00fczel siyasi taktikler y\u00fcr\u00fct\u00fcrler.<\/p>\n

M\u00d6.6 nc\u0131 y\u00fczy\u0131lda: bilim, sanat ve k\u00fclt\u00fcrde, Milet \u015fehri ile birlikte, en \u00f6n s\u0131ralarda yer al\u0131r. Bilge Herakleitos, r\u00fcya tabircisi Artemidoros, \u015fair Callinos ve Hipponaks, gramer bilgini Zenodotos, hekim Soranos ve Rufus gibi; antik \u00e7a\u011f\u2019a damgas\u0131n\u0131 vurmu\u015f ki\u015filer, burada yeti\u015fmi\u015fti. Ayr\u0131ca; Artemis k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fcn en b\u00fcy\u00fck tap\u0131na\u011f\u0131 Efes\u2019te yap\u0131lm\u0131\u015f ve d\u00fcnyan\u0131n yedi harikas\u0131<\/a>ndan biri olarak kabul edilmi\u015fti.<\/p>\n

L\u0130MAN DOLUYOR:
\nBu arada; liman zamanla dolmaya ba\u015flar. K\u00fc\u00e7\u00fck Menderes nehri: da\u011flardan, vadilerden s\u00f6k\u00fcp getirdiklerini k\u00f6rfeze y\u0131\u011f\u0131nca, liman batakl\u0131\u011fa d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcr. Sonra da, sivrisineklere yuva olur. Bu durum, kentteki insanlar\u0131n sa\u011fl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve gelece\u011fini tehdit etmeye ba\u015flar. \u00d6zellikle; s\u0131tma yayg\u0131nla\u015f\u0131r. Liman\u0131n temizlenmesi i\u00e7in, b\u00fcy\u00fck paralar gereklidir ve Efes\u2019liler bunu kar\u015f\u0131layamaz.
\nLiman\u0131n dolmas\u0131 nedeniyle, gemiler yana\u015famaz olur.
\nTam bu s\u0131rada; zengin bir ki\u015fi, kral olur. Bu ki\u015fi; B\u00fcy\u00fck \u0130skender\u2019in \u00f6l\u00fcm\u00fc \u00fczerine, sahip olunan topraklar\u0131 payla\u015fan generallerinden biri olan; Lysimakhos\u2019dur. (M\u00d6.290)<\/p>\n

Bu general; zeki bir adamd\u0131r. Sava\u015f ganimeti olarak, yan\u0131nda b\u00fcy\u00fck bir hazine getirmi\u015f ve Bergama\u2019da saklamaktad\u0131r. Ancak, liman\u0131n batakl\u0131ktan temizlenmesinden \u00f6te, yeni bir kent kurman\u0131n daha mant\u0131kl\u0131 ve ekonomik olaca\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr. Bunun i\u00e7in, uygun bir yer arad\u0131\u011f\u0131nda ise; Panay\u0131r Da\u011f\u0131 ile B\u00fclb\u00fcl Da\u011f\u0131 aras\u0131ndaki, \u015firin vadiyi se\u00e7er. Mimarlar\u0131 ile g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcr, yeni kentin burada kurulmas\u0131n\u0131 ister. Para \u00e7ok, i\u015f\u00e7i boldur, in\u015faatlar k\u0131sa zamanda tamamlan\u0131r. Yeni kent, yine deniz kenar\u0131nda ve hem de emniyetlidir. Kentin manzaras\u0131 ise, \u00e7ok g\u00fczeldir. Herhangi bir tehlike gelebilir diye, da\u011flar \u00fczerine, uzun ve geni\u015f surlar yapt\u0131r\u0131r. (Bunlar; g\u00fcn\u00fcm\u00fczde, Meryem Ana Evi\u2019nin yolu \u00fczerinde g\u00f6r\u00fclebilir.)<\/p>\n

Evet; yeni kent kurulur, peki ya ismi? Lysimakhos; mevcut 3 e\u015finden, M\u0131s\u0131r<\/a> kral\u0131n\u0131n k\u0131z\u0131n\u0131n ismini, yani Arsinoe\u2019nin ismini \u015fehre verir.<\/p>\n

Efes halk\u0131, bu olaydan yani yeni kent kurulmas\u0131ndan mutlu olmaz. \u00c7\u00fcnk\u00fc; yeni kent, onlar i\u00e7in \u00e7ok \u00f6nemli olan Artemis Tap\u0131na\u011f\u0131ndan uzakla\u015fmay\u0131 gerektirmektedir. Yeni kent; tap\u0131naktan 2 km. uzaktad\u0131r. Bu nedenle; uzun s\u00fcre, yeni kente yerle\u015fmeyi kabul etmezler. General ise; bunu bildi\u011fi i\u00e7in, yeni kenti, Artemis\u2019in havas\u0131ndan uzak kalmas\u0131nlar diye, Panay\u0131r Da\u011f\u0131n\u0131 \u00e7evreleyen, kutsal yolun iki yan\u0131na yerle\u015ftirmi\u015ftir. Hatta, \u015fehrin efsanevi ilk kurucusu, Androklos\u2019un an\u0131t mezar\u0131 da, bu kutsal yolun hemen kenar\u0131nda idi. Yeni \u015fehirde, caddeler ve sokaklar birbirini dik a\u00e7\u0131 ile kesmesine ra\u011fmen, muhtemelen dini inan\u00e7lara sayg\u0131 olsun diye, bu kutsal yolun g\u00fczergah\u0131 hi\u00e7 de\u011fi\u015ftirilmemi\u015fti. G\u00fcn\u00fcm\u00fczde, g\u00f6rece\u011finiz Kuretler caddesi ve onun devam\u0131 olan Mermer cadde, bu kutsal yolun \u00fczerine yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

Derken; aradan g\u00fcnler ge\u00e7er. Ya\u011fmurlar ba\u015flay\u0131nca, general zekice bir plan yapar ve \u015fehrin su kanallar\u0131n\u0131 kapat\u0131r. Bunun \u00fczerine, t\u00fcm Efes\u2019i ve evleri; su basar. Halk; bunun \u00fczerine direnemeyece\u011fini anlar ve yeni kente yerle\u015fir. B\u00f6ylece: \u00f6mr\u00fc 1000 y\u0131l s\u00fcrecek olan, yeni Efes kentinin ilk yerle\u015fimleri ba\u015flam\u0131\u015f olur. G\u00fcn\u00fcm\u00fczde; Efes\u2019i gezerken, bu kentten kalma, \u00e7ok say\u0131da yap\u0131 g\u00f6receksiniz. Do\u011fal olarak, daha sonraki Roma ve Bizans d\u00f6nemlerinde, buraya yerle\u015fim devam etmi\u015ftir. Yeni \u015fehir; yukar\u0131 ve a\u015fa\u011f\u0131 olmak \u00fczere, iki b\u00fcy\u00fck mahalleden olu\u015fmu\u015f olup, ortadan ge\u00e7en kutsal yol; \u015fehri ikiye b\u00f6lmektedir. Bu arterin, en b\u00fcy\u00fck dura\u011f\u0131 ise; Heroon\u2019lar mevkiiydi.<\/p>\n

Kent; M\u00d6.190 y\u0131llar\u0131nda, Roma\u2019l\u0131lar\u0131n egemenli\u011fine girer. Roma\u2019l\u0131lar;b\u00fcy\u00fck bir imparatorluk haline geldikten sonra, sahip olduklar\u0131 yerlerin halk\u0131n\u0131, a\u011f\u0131r vergilere ba\u011flarlar. Romal\u0131 memurlar; Efes\u2019i b\u00f6lgenin merkezi yaparlar. G\u00fcmr\u00fckten, tar\u0131ma kadar her\u015feyden vergi al\u0131n\u0131r. Ancak, bu g\u00f6revlilerin \u00e7o\u011fu; k\u00f6t\u00fc sicilli ki\u015filerdir. Bu d\u00f6nemde: Roma egemenli\u011fi yan\u0131nda, b\u00f6lgede g\u00fc\u00e7lenen Pontus imparatorlu\u011fu g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. Pontus kral\u0131 Mithridates\u2019in b\u00f6lgede egemen olma \u00e7abalar\u0131, sonu\u00e7ta b\u00f6lgeyi ele ge\u00e7irmesiyle sonu\u00e7lan\u0131r. Evet, b\u00f6lge Pontus\u2019lular\u0131n egemenli\u011fine girer. Pontus kral\u0131; halk\u0131 b\u00fcy\u00fck bir dertten kurtar\u0131r, vergiler biter, kutsal yap\u0131lara dokunulmaz. Yanl\u0131zca; Roma\u2019dan gelen 80 bin ki\u015filik g\u00f6\u00e7men toplulu\u011fu, kral Mithridas taraf\u0131ndan, bir g\u00fcnde \u00f6ld\u00fcr\u00fcl\u00fcr. Bu olay, o \u00e7a\u011flar\u0131n en b\u00fcy\u00fck imha hareketi olarak, \u201cEfes Katliam\u0131\u201d ad\u0131yla tarihe ge\u00e7er.<\/p>\n

Takip eden s\u00fcre\u00e7te; Efes\u2019te, yine Roma egemenli\u011fi g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. \u00c7\u00fcnk\u00fc: M\u00d6.87 y\u0131l\u0131, Aral\u0131k ay\u0131nda: Efes\u2019te halk isyan\u0131 ba\u015flar ve b\u00f6lgedeki Pontus egemenli\u011fi biter. Do\u011fu ile Bat\u0131 aras\u0131nda ba\u015fl\u0131ca kap\u0131 durumunda bulunan ve t\u00fcm\u00fcyle mermerden yap\u0131lm\u0131\u015f ilk kent olan Efes; \u00f6nemli liman\u0131, konumu, \u00e7a\u011f\u0131n\u0131n en \u00f6nemli politik ve ticaret merkezi olmas\u0131 nedeniyle; Roma devrinde, Asia Eyaletinin ba\u015fkenti olur.<\/p>\n

M\u00d6.17 y\u0131l\u0131. Bir gece, sabaha kar\u015f\u0131, b\u00fct\u00fcn \u0130onya sars\u0131l\u0131r. Efes; bu depremde, en \u00e7ok etkilenen \u015fehirlerden biri olur. Ev ve tap\u0131naklar\u0131n \u00e7o\u011fu y\u0131k\u0131l\u0131r, caddeler ge\u00e7ilmez hale gelir. Y\u00fczlerce, binlerce \u00f6l\u00fc ve yaral\u0131. Kamu g\u00f6revi yap\u0131lan yap\u0131lar, ta\u015ftan yap\u0131ld\u0131klar\u0131 i\u00e7in, y\u0131k\u0131ld\u0131klar\u0131nda b\u00fcy\u00fck tehlike yarat\u0131yorlard\u0131. Fakat, evlerin \u00e7o\u011funun \u00fcst\u00fcn\u00fcn ah\u015fap ve kiremit kapl\u0131 olmas\u0131, burada ya\u015fayan insanlar\u0131n daha az zararla kurtulmas\u0131n\u0131 sa\u011fl\u0131yordu. Artemis Tap\u0131na\u011f\u0131nda ise; fazla hasar yoktu. Ancak, Efes \u015fehrinin tarihinde, bu t\u00fcr sars\u0131nt\u0131lar hi\u00e7 bitmedi. Takip eden d\u00f6nemlerde; MS.24, 262, 359 ve 366 y\u0131llar\u0131nda, yine b\u00fcy\u00fck sars\u0131nt\u0131lar ya\u015fand\u0131.<\/p>\n

Evet, Efes\u2019liler, Roma d\u00f6neminde, depremde, yerle-bir olan \u015fehirlerini, Roma imparatoru Tiberius zaman\u0131nda yeniden imar ederler. Ancak; bu defa, helenistik bir yap\u0131 stili yerine, t\u00fcm Efes, Roma karekterli yap\u0131larla dolar. \u00d6zellikle; I ve II nci y\u00fczy\u0131llarda; Efes, alt\u0131n \u00e7a\u011f\u0131n\u0131 ya\u015far. Roma imparatorlar\u0131; bu g\u00fczel kent\u2019e nihayet gereken \u00f6nemi verirler. Hatta, bir\u00e7o\u011fu gelip, bir s\u00fcre burada kal\u0131rlar. B\u00f6ylece, Efes, \u0130skenderiye\u2019den sonra, Do\u011fu\u2019nun en b\u00fcy\u00fck kenti olur ve n\u00fcfusu 200 bin ki\u015fiyi ge\u00e7er.<\/p>\n

\u015eEH\u0130R TEKRAR YER DE\u011e\u0130\u015eT\u0130R\u0130YOR:
\nBizans d\u00f6neminde; Bizans imparatoru Justinyen (527-565) taraf\u0131ndan, \u015fehir tekrar yer de\u011fi\u015ftirir ve ilk kuruldu\u011fu, Sel\u00e7uk\u2019taki Ayasulu\u011f Tepesine gelir ve St.Jean Bazilikas\u0131n\u0131n \u00e7evresine kurulur.<\/p>\n

1330 y\u0131l\u0131nda ise, \u015fehre T\u00fcrk\u2019ler gelir. Ayd\u0131no\u011fullar\u0131\u2019n\u0131n merkezi olan Ayasulu\u011f; 16 nc\u0131 y\u00fczy\u0131ldan itibaren, giderek k\u00fc\u00e7\u00fclmeye ba\u015flar.<\/p>\n

Evet; tarihi s\u00fcre\u00e7 i\u00e7inde; Efes kenti, 5 kez yer de\u011fi\u015ftirdi\u011finden, \u015fehrin kal\u0131nt\u0131lar\u0131; 8 km. lik geni\u015f bir alana yay\u0131lm\u0131\u015ft\u0131. Ayasulu\u011f Tepesi, Artemision, Efes ve Sel\u00e7uk olarak, d\u00f6rt ana b\u00f6lgedeki harabeler, y\u0131lda ortalama 1.5 milyon yerli-yabanc\u0131 turist taraf\u0131ndan ziyaret edilmektedir. Bug\u00fcn g\u00f6r\u00fclen kal\u0131nt\u0131lar; Efes kentinin, 3 nc\u00fc kurulu\u015funa aittir.<\/p>\n

-2-<\/strong><\/p>\n

\u0130lk \u00e7a\u011f\u0131n en \u00fcnl\u00fc \u015fehirlerinden biri olan Efes, K\u00fc\u00e7\u00fck Menderes nehrinin sular\u0131n\u0131 bo\u015faltt\u0131\u011f\u0131 k\u00f6rfezin yak\u0131n\u0131nda kurulmu\u015ftur. Tar\u0131ma elveri\u015fli topraklar\u0131, Do\u011fu\u2019ya a\u00e7\u0131lan b\u00fcy\u00fck ticaret yolu olu\u015fu, gerek putperestlik gerekse H\u0131ristiyanl\u0131k d\u00f6neminde \u00e7ok \u00f6nemli bir dini merkez olu\u015fu, tarihe b\u00fcy\u00fck bir kent olarak ge\u00e7mesini sa\u011flam\u0131\u015ft\u0131r. \u0130lim ve sanat D\u00fcnyas\u0131nda da ad\u0131n\u0131 duyurmu\u015f, \u00fcnl\u00fc ki\u015filer yeti\u015ftirmi\u015ftir. Bunlar r\u00fcya tabircisi Ardemidotus, \u015fair Callinos ve Hipponax, filozof Heraklitos, Ressam Parrhasius, gramer bilgini Zenodotos, hekim Soranos ve Rufus\u2019tur. Efes\u2019in tarihi M.\u00d6.6000\u2019lere uzanmaktad\u0131r ki bunu, son y\u0131llarda Arvalya ve \u00c7ukuri\u00e7i h\u00f6y\u00fcklerinde ele ge\u00e7en buluntular ortaya \u00e7\u0131karm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

Ayasuluk Tepesinde yap\u0131lan kaz\u0131larda burada Erken Tun\u00e7 \u00c7a\u011f\u0131ndan g\u00fcn\u00fcm\u00fcze kadar kesintisiz yerle\u015fmenin varoldu\u011funu g\u00f6stermi\u015ftir. Bu da eski Efes\u2019in Ayasuluk tepesinde oldu\u011funu, buran\u0131n Anadolu kavimleri ve Hititler taraf\u0131ndan iskan edildi\u011fini ispatlamaktad\u0131r. Ayr\u0131ca Hitit yaz\u0131l\u0131 metinlerinde Apasas olarak ge\u00e7en kentin bu kent oldu\u011fu da kesinle\u015fmi\u015ftir. Antik yazarlar Strabon ve Pausinias, tarih\u00e7e Herodot, Efes\u2019li \u015fair Callinos gibi antik kaynaklar Efes\u2019in Amazonlar taraf\u0131ndan kuruldu\u011funa ve yerli halk\u0131n Karyal\u0131lar ve Leleglerden olu\u015ftu\u011funa i\u015faret etmektedirler.<\/p>\n

M.\u00d6.11 y\u00fczy\u0131lda Atina Kral\u0131 Kodros\u2019un o\u011flu Androklos, di\u011fer kolonistler gibi Anadolu\u2019ya gelmi\u015f, Efes civar\u0131na yerle\u015fmi\u015ftir. S\u00f6ylenceye g\u00f6re; Androklos yeni bir \u015fehir kurmak i\u00e7in yol \u00e7\u0131kmadan \u00f6nce kahine dan\u0131\u015f\u0131r. Kahin ona \u015fehri kuraca\u011f\u0131 yerin bir bal\u0131k ve yaban domuzu taraf\u0131ndan g\u00f6sterilece\u011fini s\u00f6yler. Adamlar\u0131yla birlikte Anadolu k\u0131y\u0131lar\u0131na ad\u0131m adan Androklos yakalad\u0131klar\u0131 bal\u0131klar\u0131 tavada pi\u015firirken, tavadan f\u0131rlayan bir bal\u0131\u011f\u0131n s\u0131\u00e7ratt\u0131\u011f\u0131 k\u0131v\u0131lc\u0131mlar \u00e7al\u0131lar\u0131 tutu\u015fturur. \u00c7al\u0131lar\u0131n arkas\u0131nda bulunan bir yaban domuzu alevlerden korkarak ka\u00e7maya ba\u015flar. Bunu Andraklos kahinin s\u00f6ylediklerini hat\u0131rlar ve at\u0131na binerek yaban domuzunu takip eder ve onu \u00f6ld\u00fcr\u00fcr ve yaban domuzunu \u00f6ld\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc yere kentini kurar. Bu s\u00f6ylence Hadriyan Tap\u0131na\u011f\u0131n\u0131n frizlerinde betimlenmi\u015ftir. Bu kabartmalar\u0131n orijinalleri ise Efes M\u00fczesinde sergilenmektedir.<\/p>\n

Devlet Agoras\u0131 ile Celsus K\u00fct\u00fcphanesi aras\u0131ndaki yol Kuretler caddesidir. \u015eehrin idaresinde \u00f6nemli rol oynayan ve her y\u0131l de\u011fi\u015fen alt\u0131 \u00fcyeye sahip Kuretler ( dini liderler ) billi\u011finin ge\u00e7ti\u011fi yol oldu\u011fu i\u00e7in bu ismi alm\u0131\u015ft\u0131r. Caddenin iki taraf\u0131nda bulunan s\u00fctunlar\u0131n gerisinde d\u00fckkanlar ve \u00f6n\u00fcnde Efes\u2019in \u00fcnl\u00fc ki\u015filerine ait heykeller yer almaktad\u0131r. \u015eehrin en b\u00fcy\u00fck kanalizasyon sistemi mermerle kapl\u0131 bu caddenin alt\u0131ndad\u0131r.<\/p>\n

Trajan \u00c7e\u015fmesi<\/strong><\/p>\n

Trajan \u00e7e\u015fmesi 5.20\u00d711.90 m. \u00f6l\u00e7\u00fcs\u00fcnde, \u00f6n\u00fcnde havuz bulunan iki katl\u0131 bir \u00e7e\u015fmedir. Alt katta kompozit \u00fcst katta ise korinth d\u00fczeninde s\u00fctun ba\u015fl\u0131klar\u0131 kullan\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Yap\u0131n\u0131n ortas\u0131ndaki b\u00f6l\u00fcmde suyun havuza akt\u0131\u011f\u0131 yerde imparator Trajan\u2019\u0131n b\u00fcy\u00fck heykeli duruyordu. Sular heykelin alt\u0131ndan \u00e7a\u011flayanlar halinde b\u00fcy\u00fck havuzun \u00fczerine d\u00f6k\u00fcl\u00fcyordu. Trajan \u00e7e\u015fmesini s\u00fcsleyen heykeller bug\u00fcn Efes m\u00fczesinde bulunmaktad\u0131r.<\/p>\n

Skolastika Hamam\u0131<\/strong>
\nPanay\u0131r da\u011f\u0131n\u0131n g\u00fcney bat\u0131 ete\u011findeki ana caddenin k\u00f6\u015fesindeki b\u00fcy\u00fck hamam yap\u0131s\u0131 M.S.l.yy\u2019da in\u015fa edilmi\u015f ve M.S.400 y\u0131llar\u0131nda heykeli odalardan birinde g\u00f6r\u00fclebilen Skolastikai adl\u0131 H\u0131ristiyan bir kad\u0131n taraf\u0131ndan restore edilmi\u015ftir. \u00dc\u00e7 katl\u0131 ve bin ki\u015fi alabilecek kapasitedeki bu hamam\u0131n di\u011fer katlar\u0131 dinlenme odalar\u0131, k\u00fct\u00fcphaneler ve e\u011flene salonlar\u0131ndan olu\u015fmaktayd\u0131. Taban ve duvarlar mermer ve mozaiklerle kaplanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

Latrina<\/strong><\/p>\n

Kentin genel tuvaleti olan bu yap\u0131n\u0131n ortas\u0131nda kare planl\u0131 bir havuz, yanlar\u0131nda bir s\u0131ra tuvalet ta\u015f\u0131 bulunmaktad\u0131r. Tuvalet ta\u015flar\u0131n\u0131n hemen \u00f6n\u00fcnde su kanal\u0131 yer al\u0131r. Taban\u0131 mozaiklerle kapl\u0131d\u0131r<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Efes Antik Kenti ve Tarihi Su Yollar\u0131 (Kerizler) Esef’in 8 bin y\u0131ll\u0131k \u00f6yk\u00fcs\u00fc: Atina kral\u0131 Kodros\u2019un; cesur ve do\u011faya tutkun bir o\u011flu vard\u0131r. \u0130smi: Androklos. O, s\u00fcrekli olarak, Anadolu sahillerini ve adalar\u0131; b\u00fcy\u00fck bir arzu ve merakla seyrederdi. B\u00fct\u00fcn amac\u0131: birg\u00fcn, ba\u015f\u0131na buyruk olarak, bu denizlere a\u00e7\u0131lmak, kar\u015f\u0131 diyarlar\u0131 g\u00f6rmek, tan\u0131mak ve g\u00fczel yerlere sahip …<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":1634,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[65],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"http:\/\/www.dursunozden.com.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/134"}],"collection":[{"href":"http:\/\/www.dursunozden.com.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"http:\/\/www.dursunozden.com.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/www.dursunozden.com.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/www.dursunozden.com.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=134"}],"version-history":[{"count":5,"href":"http:\/\/www.dursunozden.com.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/134\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":5376,"href":"http:\/\/www.dursunozden.com.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/134\/revisions\/5376"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/www.dursunozden.com.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/1634"}],"wp:attachment":[{"href":"http:\/\/www.dursunozden.com.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=134"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"http:\/\/www.dursunozden.com.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=134"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"http:\/\/www.dursunozden.com.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=134"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}