{"id":10550,"date":"2021-10-23T01:36:37","date_gmt":"2021-10-22T22:36:37","guid":{"rendered":"http:\/\/www.dursunozden.com.tr\/?p=10550"},"modified":"2022-02-22T01:54:58","modified_gmt":"2022-02-21T22:54:58","slug":"gezme-kesfetme-meraki-ve-gezgin-cografyaci-kimdir","status":"publish","type":"post","link":"http:\/\/www.dursunozden.com.tr\/?p=10550","title":{"rendered":"Gezme-Ke\u015ffetme Merak\u0131 ve Gezgin Co\u011frafyac\u0131 Kimdir?"},"content":{"rendered":"\n

Bir s\u00fcrtme bilimi olarak co\u011frafya: \u201cD\u00fcnyan\u0131n egzotizminin suyu \u00e7\u0131kar\u0131lm\u0131\u015f durumda, art\u0131k gezi filan yap\u0131lamaz\u201d. Frans\u0131z Co\u011frafyac\u0131 Gilles Fumey, Lib\u00e9ration\u2019da yazd\u0131\u011f\u0131 yaz\u0131s\u0131nda; yolculuk, yolculu\u011fun anlam\u0131 ve Bat\u0131l\u0131 gezginlerin yolculuk alg\u0131s\u0131 \u00fczerine deneyim ve bilgilerini kaleme ald\u0131\u2026<\/strong><\/p>\n\n\n\n

29 May\u0131s 2001\u2019de Paris\u2019te Caf\u00e9 de Flore\u2019un birinci kat\u0131nda, s\u0131k\u0131\u015f t\u0131k\u0131\u015f, terden s\u0131r\u0131ls\u0131klam y\u00fcz ki\u015fi kadard\u0131k. Co\u011frafyac\u0131 Maud Lasseur co\u011frafya temal\u0131 o ak\u015fam\u0131 harikul\u00e2de bir bi\u00e7imde aksettirmi\u015fti. \u00c7a\u011fda\u015f bilimsel co\u011frafyan\u0131n daha ziyade \u201cuzaktan\u201d gezmeye dayand\u0131\u011f\u0131n\u0131 biliyordu. Antropolo\u011fun (M. Aug\u00e9, C. L\u00e9vi-Strauss), sosyolo\u011fun (J.-D. Urbain), tarih\u00e7inin (J. Chesnaux, D. Roche) aksine, co\u011frafyac\u0131 \u201cgeziye \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131nda, yolcu ak\u0131\u015f\u0131ndan g\u00fc\u00e7l\u00fckle ay\u0131rt edilebilir\u201d (A. Fr\u00e9mont) (1).<\/em><\/p>\n\n\n\n

Jean-Louis Tissier<\/strong> i\u00e7in, \u201cco\u011frafyac\u0131lar\u0131n \u2018kara kutu\u2019sunda yolculuktan baz\u0131 izler bulunabilir: saha defterleri, notlar ve \u00e7izimler, daha s\u0131k olarak da foto\u011fraflar ve onlara e\u015flik eden yorumlar\u201d<\/em>. Bunun ilk \u00f6rne\u011fi P. Vidal de La Blache<\/strong>\u2019\u0131n defterleridir. 1904 sonbahar\u0131nda, uzun bir seferden d\u00f6n\u00fc\u015fte, \u201cPullman otob\u00fcsle alt\u0131 haftada yerk\u00fcrenin bir b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fc apar topar g\u00f6rmekten \u00f6zel bir co\u011frafya zevki\u201d <\/em>ald\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve \u201cPullman\u2019\u0131n d\u00fc\u015f\u00fcnmeyi kolayla\u015ft\u0131rd\u0131\u011f\u0131\u201d<\/em>n\u0131 kaydediyor. Otuz y\u0131l sonra, co\u011frafyan\u0131n tan\u0131nmayan bir best seller<\/strong>\u2019\u0131, hem g\u00f6zlemi hem ge\u00e7irgenli\u011fi belgeliyordu. 1936\u2019da pop\u00fcler turizmin do\u011fdu\u011fu anda, hareketlilik hakk\u0131n\u0131n tan\u0131nmas\u0131ndan faydalanmaya y\u00f6nelik davran\u0131\u015f tavsiyeleri veren Pierre Deffontaines<\/strong>\u2019in, \u201cFaal Yolcunun Ufak Rehberi\u201ddir bu (Le petit guide du voyageur actif)<\/em>. Son bir hat\u0131rlatma, gezi tecr\u00fcbesiyle sunulan bir co\u011frafyac\u0131 eseri, Jacques Weulersse\u2019in \u201cSiyahlar ve Beyazlar\u201d\u0131 (Noirs et Blancs)<\/em>, Orta ve G\u00fcney Afrika\u2019da bir yolculuk anlat\u0131s\u0131, e\u015fsiz \u00f6rnek, Andr\u00e9 Gid<\/strong>e, Albert Londres<\/strong> ve Georges Simenon<\/strong> kar\u015f\u0131s\u0131nda \u201c<\/strong>ezilmemektedir\u201d<\/strong>.<\/p>\n\n\n\n

Co\u011frafya: S\u00fcrtme bilimi<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Bug\u00fcn, yolculuk ve yolcular ak\u0131\u015fa d\u00f6n\u00fc\u015fm\u00fc\u015ft\u00fcr; a\u011flar\u0131 katederek yer\u00e7ekimi yasalar\u0131na boyun e\u011ferler; Houellebecq\u2019in deyi\u015fiyle temel par\u00e7ac\u0131klard\u0131r; bu bak\u0131mdan da haletiruhiyeden yoksundurlar. Mek\u00e2n anla\u015f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r, a\u00e7\u0131klanm\u0131\u015ft\u0131r, muhtemel s\u00fcrprizleri ve halledilecek p\u00fcr\u00fczleri kalmam\u0131\u015ft\u0131r\u2026 \u201cCo\u011frafya k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fcn bile\u015fenleriyle yer ko\u015fullar\u0131 ve katedilen ek\u00fcmen bi\u00e7imleri aras\u0131ndaki aktarmalar i\u015flemektedir. Co\u011frafyay\u0131, d\u00fcnyan\u0131n bilgisiyle p\u00fcr\u00fczleri aras\u0131nda bir s\u00fcrtme bilimi olarak tasarlamak gerekmez mi?\u201d <\/em>(J.-L. Tissier)<\/p>\n\n\n\n

\u201cEn b\u00fcy\u00fck co\u011frafyac\u0131lar k\u00f6rd\u00fcr\u201d<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Gezgin yazar Gilles Lapouge<\/strong>, 1942\u2019de co\u011frafyay\u0131 Ernest B\u00e9n\u00e9vent<\/strong>\u2019\u0131n derslerini izledi\u011fi Marsilya\u2019da ke\u015ffetmi\u015ftir. \u201c\u00d6mr\u00fcn\u00fc bize genelkurmay haritalar\u0131n\u0131n nas\u0131l okundu\u011funu \u00f6\u011fretmekle ge\u00e7iriyordu\u2026 Aix ile Marsilya aras\u0131ndaki tramvay gezilerimin bana sundu\u011fu manzaralarla daha \u00e7ok ilgilendi\u011fimi itiraf etmeliyim\u201d<\/em>. Bununla birlikte ikinci bir ke\u015fif daha olmu\u015ftur. Manosque\u2019ta, Jean Giono<\/strong>\u2019nun b\u00fcrosunun her taraf\u0131 harita doludur. Bu yazar, romanlar\u0131n\u0131 meskeninden ayr\u0131lmadan yazd\u0131\u011f\u0131n\u0131 ileri s\u00fcrmektedir; harita sayesinde, ger\u00e7ekli\u011fi do\u011frudan g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcnden daha iyi alg\u0131l\u0131yormu\u015f. \u201c\u00dczerinde \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 yere do\u011fru hareket etti\u011finde, daha \u00e7ok bulutlara bakard\u0131\u2026\u201d <\/em>Harita hareketsiz bir yolculuk imk\u00e2n\u0131 verir; co\u011frafyac\u0131y\u0131 gezginle z\u0131tla\u015ft\u0131ran da bu yerle\u015fiklik melekesidir. \u00d6yleyse, yolculuk yarars\u0131z, tehlikeli midir? Henri Michaux\u2019<\/strong>nun o korkun\u00e7 c\u00fcmlesini getirelim akl\u0131m\u0131za: \u201cD\u00fcnyan\u0131n egzotizminin suyu \u00e7\u0131kar\u0131lm\u0131\u015f. Art\u0131k gezi yap\u0131lamaz\u2026\u201d<\/em> (\u201cEkvator: Gezi g\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc\u201d<\/em>).<\/p>\n\n\n\n

Gilles Lapouge<\/strong>, g\u00f6rme engelli co\u011frafyac\u0131lar\u0131n ve gezginlerin say\u0131s\u0131na \u015fa\u015f\u0131r\u0131yordu: Ba\u015fta Homeros<\/strong> olmak \u00fczere, resimlerini karanl\u0131k bir odada yapan a\u015f\u0131r\u0131 miyop Vermeer<\/strong> zikredilebilir. G\u00f6rme arzusu nas\u0131l ya\u015fan\u0131r?<\/p>\n\n\n\n

Jean-Marc Besse<\/strong>\u2019e g\u00f6re, \u201cHer insan\u0131n yolculuk kar\u015f\u0131s\u0131nda kendine sordu\u011fu paradoksal soru ac\u0131l\u0131d\u0131r: Her yere gidilebildi\u011fine g\u00f6re, nereye gitmeli? Petrarca gibi, \u2018as\u0131l yer, nihayet olabildi\u011fim tek yer\u2019 arand\u0131\u011f\u0131 vakit, d\u00fcnyan\u0131n hangi par\u00e7as\u0131 ar\u015f\u0131nlan\u0131r? Yolculukta, haz ile h\u00fcsran\u0131n o ba\u011fla\u015fmas\u0131 vard\u0131r.\u201d<\/em><\/p>\n\n\n\n

Yola bir \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131nda, gezici ke\u015fi\u015f, tarihi boyunca tam da kaybolmamak i\u00e7in bir ara\u00e7 gibi kendini sunan co\u011frafyadan yararlan\u0131r. Haritalar ve rehberler riskleri bertaraf etmeyi sa\u011flar. Haritalar\u0131n g\u00fczelli\u011fi, rehberlerin kalitesi zihinde yolculuk yapmay\u0131 sa\u011flar. \u201cHer \u015feyi a\u00e7\u0131klar, par\u00e7ay\u0131 tekrar b\u00fct\u00fcne yerle\u015ftirir.\u201d<\/em><\/p>\n\n\n\n

\u201c\u00d6tekilerin d\u00fcnyas\u0131nda gezinmek\u201d<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Co\u011frafyac\u0131 ve gezgin Emmanuel L\u00e9zy\u2019ye g\u00f6re, \u201cYolculuk \u00f6ncelikle bir tan\u0131\u015fmad\u0131r. Tan\u0131maktan ziyade sevmek s\u00f6z konusudur. Bu bak\u0131mdan, k\u00f6rl\u00fc\u011f\u00fcn bir koz oldu\u011funa ku\u015fku yok\u201d.<\/em><\/strong> Ses yoluyla, h\u00e2le yoluyla, \u00f6tekiyle ve yerlerle ruh birli\u011fi etmeyle ge\u00e7en derin bir tan\u0131\u015fmaya mecbur k\u0131lar. \u201cAmazon \u00fclkesinde, herkes k\u00f6rd\u00fcr\u201d<\/em>: Orman bir gecedir, yatayl\u0131klar\u0131n yitti\u011fi bir yerdir, orada her \u015fey g\u00f6lge ve dikeylikten ibarettir. Yoklayarak ilerlenir orada; y\u00f6n\u00fcn\u00fc tayin etmek i\u00e7in ufuktan ve g\u00f6ky\u00fcz\u00fcnden ba\u015fka i\u015faret noktalar\u0131n\u0131 izler g\u00f6r\u00fcnen bir Yerli\u2019nin rehberli\u011finde\u2026 \u0130tilip kak\u0131lan, k\u00f6t\u00fc muamele g\u00f6ren, t\u00fckenen yerlerin de\u011ferini ve ac\u0131s\u0131n\u0131, koku alma ve i\u015fitme hal\u00fcsinasyonlar\u0131yla dolu bir tahass\u00fcs girdab\u0131nda hissederiz. Yolunu kaybetmektir bu\u2026 Ve aniden, savanaya giri\u015f, \u0131\u015f\u0131k, \u00f6zg\u00fcrl\u00fck duygusu\u2026 O orman-savana s\u0131n\u0131r\u0131n\u0131n hesab\u0131n\u0131 harita ya da biyoco\u011frafya veremez!<\/p>\n\n\n\n

Co\u011fraf\u00ee yolculuk de\u011fi\u015fti, art\u0131k sadece yatay bir yer de\u011fi\u015ftirme de\u011fil. Ayn\u0131 zamanda \u00f6tekilerin d\u00fcnya alg\u0131s\u0131nda bir yolculuk bu. Dikey bir yolculuk. D\u00fc\u015f\u00fck yo\u011funluklu b\u00f6lgelerde, bir insanla umulmad\u0131k bir kar\u015f\u0131la\u015fma daima bir u\u00e7u\u015ftur, olu\u015fan ili\u015fki daima daha yo\u011fundur. Yerel psikotroplar kullan\u0131l\u0131rsa, bir ba\u015fka bilin\u00e7 d\u00fczeyinin ke\u015ffini ve manevi cinsten bir yak\u0131nla\u015fmay\u0131 m\u00fcmk\u00fcn k\u0131larlar. Bedenin d\u0131\u015f\u0131na bir ta\u015f\u0131nmad\u0131r, bir triptir. \u201cCo\u011frafyac\u0131 daima s\u0131n\u0131rlar\u0131 (hem d\u00fcz hem mec\u00e2z\u00ee anlamda) ihl\u00e2l eden bir insand\u0131r\u201d.<\/em> Eninde sonunda bir sanat\u0131 payla\u015fmak da, ortak bir mek\u00e2n a\u00e7makt\u0131r, kar\u015f\u0131la\u015fmaya arac\u0131l\u0131k eden bir yer.<\/em> Yolculuk cinselli\u011fe yak\u0131nla\u015f\u0131r. Ki\u015fisel bir uyar\u0131lma de\u011fildir, \u00f6tekiyle ruh birli\u011fi etmektir. \u0130nsan\u0131n cinsellikle oldu\u011fu gibi, co\u011frafyac\u0131lar\u0131n da yolculukla mu\u011flak bir ili\u015fkileri vard\u0131r. \u201cBundan bahsetmezsiniz, ama d\u00fc\u015flersiniz onu\u2026\u201d<\/em> Bir\u00e7ok co\u011frafyac\u0131n\u0131n tam da gezi fantazmlar\u0131n\u0131 me\u015frula\u015ft\u0131rmak i\u00e7in co\u011frafyac\u0131 olduklar\u0131na inanas\u0131 gelir insan\u0131n. Bu me\u015fruluk, Emmanuel L\u00e9zy<\/strong>\u2019ye g\u00f6re, \u201cvas\u0131ta olmak\u201d<\/em>tan, k\u00fclt\u00fcrel \u201carac\u0131l\u0131k\u201dtan gelir (s\u00f6m\u00fcrgele\u015ftirmenin ilk ba\u015flar\u0131nda Afrika ya da Latin Amerika k\u00f6ylerine, hen\u00fcz birbirinden haberi olmayan iki d\u00fcnyan\u0131n arabulucular\u0131 haline gelmeleri hedeflenen Avrupal\u0131 \u00e7ocuklar \u201csal\u0131verilmesi\u201dne aften). Zira gezi, \u201cileti\u015fim kuran bir insanl\u0131k\u201d yaratmaya varmal\u0131d\u0131r. Bireysel bir ka\u00e7\u0131\u015f de\u011fildir, d\u00f6ng\u00fcsel bir yer de\u011fi\u015ftirmedir. \u0130lk \u00e7ember, geziye bahane, dayanak ve onu \u00f6nceleme bak\u0131m\u0131ndan okuma olurdu. \u0130kincisi fizik\u00ee yer de\u011fi\u015ftirmeyle \u00e7izilir. \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fcs\u00fc ise, d\u00f6n\u00fc\u015f ve bir \u201cfidye \u00f6deme\u201d <\/p>\n\n\n\n

bi\u00e7imi, bencil tecr\u00fcbeden c\u00f6mert tecr\u00fcbeye ge\u00e7me yolu olan yaz\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Farkl\u0131 bir Tart\u0131\u015fma<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Turist denen o \u2026 modern yolcuyu biraz unutmad\u0131k m\u0131?<\/p>\n\n\n\n

Bu ak\u015fam, b\u00fct\u00fcn \u201cheb\u00e2 edilmi\u015f\u201d yolculuklardan bahsetmeyi unuttuk gibi geliyor bana. Claude L\u00e9vi-Strauss\u2019un H\u00fcz\u00fcnl\u00fc D\u00f6nenceler<\/strong>\u2019deki ilk s\u00f6zlerini d\u00fc\u015f\u00fcnmeden edemiyorum: \u201cGezilerden ve gezginlerden nefret ederim\u201d.<\/strong> Bizim d\u00f6nemimize \u00f6zelli\u011fini veren, bence heb\u00e2 olan gezidir, hakikaten gezmeyen turisttir.<\/p>\n\n\n\n

E. L\u00e9zy<\/strong> : Benim i\u00e7in heb\u00e2 edilmi\u015f olan tek gezi, d\u00f6n\u00fclmeyendir, hakk\u0131nda hi\u00e7bir \u015fey anlat\u0131lmayand\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

M. Muszlak<\/strong> : Turistin d\u00fcnyaya girdi\u011fi, oysa gezginin d\u00fcnyay\u0131 i\u00e7ine ald\u0131\u011f\u0131 da s\u00f6ylenebilir. K\u00f6r \u00f6rne\u011fini tekrar al\u0131yorum: \u201cG\u00f6r\u00fclen gezi\u201dyi \u201cya\u015fanan gezi\u201dden ay\u0131rt etmek gerek. \u00c7o\u011fu insan i\u00e7in gezi, daha \u00f6nce g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn basit bir yeniden tan\u0131nmas\u0131yla s\u0131n\u0131rl\u0131d\u0131r, \u00f6zellikle de belgesel filmlerde. Ke\u015fif gezileri olan ge\u00e7mi\u015fteki yolculuklarla hayli \u00f6nemli bir farkt\u0131r bu. Bu ak\u015fam konu\u015fanlar\u0131n yar\u0131s\u0131n\u0131n, notlar\u0131n\u0131 okuduklar\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fcnce \u00e7ok \u015fa\u015f\u0131rd\u0131m. \u00d6nceden imal edilmi\u015fiz, programlanm\u0131\u015f\u0131z. Geziye \u00e7\u0131kmak kaybolmay\u0131 kabul etmektir. O me\u015fhur \u201cBu gezi \u00e7ok ilgin\u00e7ti!\u201d s\u00f6z\u00fcn\u00fcn tersidir bu.<\/p>\n\n\n\n

C. Cabasset<\/strong>: Kaybolmak co\u011frafyac\u0131 ve gezgin i\u00e7in bir \u015fans gibi geliyor bana. Bir tehlike de\u011fil bu. Anlaman\u0131n, \u00f6tekiyle kayna\u015fman\u0131n bir yolu bu.<\/p>\n\n\n\n

Gilles Lapouge\u2019a soru:<\/strong> Yolculu\u011fa h\u0131z\u0131n girmesi hakk\u0131nda ne d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorsunuz?<\/em> \u2014 B\u00fct\u00fcn h\u0131zlar\u0131 kabul etmek gerekir. Bununla birlikte, gezginle turist aras\u0131ndaki fark, gezginin yava\u015fl\u0131\u011f\u0131d\u0131r; onun y\u00fcr\u00fcmesi ve y\u00fcr\u00fcd\u00fck\u00e7e g\u00fczerg\u00e2h\u0131n\u0131 icat etmesidir. D\u00fcnyaya biraz daha sahih bir bak\u0131\u015f y\u00f6neltme tasar\u0131s\u0131na kar\u015f\u0131d\u0131r h\u0131z\u2026<\/p>\n\n\n\n

(1) Haldun Bayr\u0131 \u00e7evirisi, \u00abLe g\u00e9ographe et le voyage\u00bb ba\u015fl\u0131\u011f\u0131yla, Le magazine du Centre G. Pompidou, n\u00b094, 1996.<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n