﻿{"id":10327,"date":"2021-08-01T23:43:53","date_gmt":"2021-08-01T20:43:53","guid":{"rendered":"http:\/\/www.dursunozden.com.tr\/?p=10327"},"modified":"2021-09-01T00:00:11","modified_gmt":"2021-08-31T21:00:11","slug":"prof-dr-fahri-isik-roportaji-medeniyet-anadoludan-dogdu","status":"publish","type":"post","link":"http:\/\/www.dursunozden.com.tr\/?p=10327","title":{"rendered":"Prof. Dr. Fahri I\u015f\u0131k R\u00f6portaj\u0131:  &#8220;Medeniyet Anadolu&#8217;dan Do\u011fdu&#8221;"},"content":{"rendered":"\n<p><strong>Medeniyet Anadolu\u2019dan m\u0131 do\u011fdu? Fahri I\u015f\u0131k Ayd\u0131nl\u0131\u011f\u0131\u2026<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>Dursun \u00d6ZDEN (Ara\u015ft\u0131rmac\u0131 yazar-Belgeselci)<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Kimi g\u00fcnlemler vard\u0131r, belleklerden silinmez. Kimi ki\u015fi ve olaylar vard\u0131r, tarihin her d\u00f6neminde var olurlar. Belle\u011fimize ve oniks mermer sutunlara kaz\u0131n\u0131rlar. Uygarl\u0131\u011f\u0131n bu izlerine tan\u0131kl\u0131k ederler\u2026 Anadolu Medeniyetinin \u00f6z\u00fcns\u00fcz ve \u00e7\u0131kars\u0131z savunucusu olan de\u011ferli bilimadam\u0131, arkeolog <strong>Prof. Dr. Fahri I\u015f\u0131k<\/strong> hoca da bunlardan biridir\u2026 Bu ba\u011flamda kendisiyle bir \u00f6zel r\u00f6portaj yapt\u0131m. Siz k\u0131ymetli okurlar\u0131mla ve vatan sever Anadolu ayd\u0131nlar\u0131yla payla\u015fmay\u0131 kendime g\u00f6rev bildim\u2026<\/p>\n\n\n\n<p>Asl\u0131nda giderek say\u0131m\u0131z azal\u0131yor gibi g\u00f6r\u00fcnse de; birbirinden habersiz olduk\u00e7a \u00e7ok vatansever \u00e7a\u011fda\u015f ayd\u0131n, bilim ve k\u00fclt\u00fcr adam\u0131 var oldu\u011funu biliyorum. Size bu k\u0131ymetli insanlardan biri hakk\u0131nda \u00f6zet bilgi verece\u011fim. Asl\u0131nda benim bu bilgim ve anlatmaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131m g\u00f6zlemlerim; bu g\u00fczel ve b\u00fcy\u00fck i\u015flere imza atan insan\u0131n, kendi halinde \u0131\u015f\u0131k kayna\u011f\u0131 olarak \u00f6n\u00fcm\u00fcz\u00fc ve \u00f6z\u00fcm\u00fcz\u00fc g\u00f6rmemizi sa\u011flayan bir bilim adam\u0131ndan s\u00f6z edece\u011fim. O Aksakal Bilge, Bir Anadolu Dervi\u015fi, Arkeolog, \u00d6\u011fretim \u00dcyesi ve yurtsever bir Bilim Adam\u0131 <strong>Prof. Dr. Fahri I\u015f\u0131k<\/strong> hocam\u0131n, ayd\u0131nl\u0131\u011f\u0131ndan s\u00f6z edece\u011fim, az da olsa, yeniden\u2026 Fahri I\u015f\u0131k hoca, sa\u011fl\u0131k sava\u015f\u0131 vere tiyatrocu <strong>Kenan I\u015f\u0131k<\/strong>\u2019\u0131n abidir. Kenan I\u015f\u0131k dosta da \u00e7ok acil \u015fifalar diliyoruz\u2026 21. yy\u2019\u0131n \u0131\u015f\u0131k kayna\u011f\u0131 bir bilimadam\u0131n\u0131 daha \u00e7ok tan\u0131y\u0131n, bilin istedim\u2026 G\u00fcncel Serv Antla\u015fmas\u0131 olan, B\u00fcy\u00fck Ortado\u011fu Projesi (BOP) gibi kapsaml\u0131 ku\u015fatma alt\u0131nda olan kutsal ve bereketli Anadolu topraklar\u0131n\u0131n k\u0131ymetini bilin an\u0131msatmas\u0131 yapmay\u0131 ye\u011fledim\u2026 <strong>Mustafa Kemal I\u015f\u0131\u011f\u0131na<\/strong> y\u00fcz\u00fcn\u00fcz\u00fc d\u00f6n\u00fcn istedim\u2026<\/p>\n\n\n\n<p>Yirminci Y\u00fczy\u0131l\u0131n ba\u015f\u0131nda, Emperyalizme kar\u015f\u0131 ilk ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k sava\u015f\u0131n\u0131 kazanarak zaferle ta\u00e7land\u0131ran ve \u00f6zg\u00fcrl\u00fck sava\u015f\u0131 veren d\u00fcnyadaki t\u00fcm mazlum halklar\u0131n do\u011fal \u00f6nderi, umudu ve esin kayna\u011f\u0131 olan <strong>Mustafa Kemal Atat\u00fcrk<\/strong>; <em>\u201c\u0130stiklalimizin&nbsp; ve Cumhuriyet Devrimlerinin uykusu ve sigortas\u0131 Tam Ba\u011f\u0131ms\u0131z T\u00fcrkiye\u2019dir. Bilimde de ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k \u015fartt\u0131r\u2026\u201d <\/em>diyerek, <strong>\u2018B\u00fcy\u00fck Nutuk\u2019 <\/strong>kitab\u0131nda alt\u0131n\u0131 \u00e7izerek vurgulam\u0131\u015ft\u0131.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>\u00c7ok ilgin\u00e7tir ki; \u00d6d\u00fcl almak \u00fczere gitti\u011fim, 12 Aral\u0131k 1996\u2019da K\u00fcba\u2019n\u0131n Ba\u015fkenti Havana\u2019da yap\u0131lan \u201cLatin Amerika Edebiyat \u00d6d\u00fcl T\u00f6reni\u201d sonras\u0131 kendisiyle yapt\u0131\u011f\u0131m \u00f6zel r\u00f6portajda, K\u00fcba\u2019n\u0131n efsanevi lideri <strong>Kumandan Fidel Castro <\/strong>\u015f\u00f6yle demi\u015fti: <em>\u201cDevrimci Mustafa Kemal Atat\u00fcrk, 20. Asr\u0131n ba\u015f\u0131nda, 19 May\u0131s 1919\u2019da Band\u0131rma gemisiyle Samsun\u2019a \u00e7\u0131kt\u0131, Anadolu\u2019dan emperyalist d\u00fc\u015fmanlar\u0131 kovmak i\u00e7in. Anadolu halk\u0131n\u0131 \u00f6rg\u00fctledi, sava\u015ft\u0131 ve zafere ula\u015ft\u0131. T\u00fcm d\u00fcnyaya \u00f6rnek oldu. Biz Atat\u00fcrk\u2019ten etkilendik, esinlendik ve tam 40 y\u0131l sonra 1959\u2019da Granma Gemisiyle K\u00fcba\u2019ya \u00e7\u0131kt\u0131k ve biz de sava\u015farak Fa\u015fist Batista Rejimini ve emperyalist ku\u015fatmay\u0131 y\u0131kt\u0131k. Biz de zafere eri\u015ftik. Sak\u0131n kendinize ba\u015fka \u00f6nder, umut, \u0131\u015f\u0131k ve esin kayna\u011f\u0131 aramay\u0131n\u0131z. Bizim ve d\u00fcnyadaki ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k sava\u015f\u0131 veren mazlum halklar\u0131n \u00f6nderi ve umududur Devrimci Mustafa Kemal Atat\u00fcrk\u2026 Emperyalizme ve yerli \u00e7a\u011fd\u0131\u015f\u0131 rejime kar\u015f\u0131 kazand\u0131\u011f\u0131 ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k ve \u00f6zg\u00fcrl\u00fck sava\u015f\u0131 ard\u0131ndan; Harf Devrimi ba\u015fta olmak \u00fczere, onun yapt\u0131\u011f\u0131 Cumhuriyet Devrimlerini, bu kadar k\u0131sa s\u00fcrede kimse yapamazd\u0131. T\u00fcrk Gen\u00e7li\u011fi Atat\u00fcrk\u2019\u00fcn de\u011ferini, k\u0131ymetini ve ilkelerini asla unutmas\u0131n ve kendinize ba\u015fka yol ve lider aramay\u0131n\u0131z. \u00dclkenizin kendi de\u011ferlerine sahip \u00e7\u0131k\u0131n\u0131z\u2026\u201d<\/em> demi\u015fti. <em>Kaynak: K\u00fcba Uzak De\u011fil, Dursun \u00d6zden, Belge Yay\u0131nlar\u0131, 1997)<\/em><\/p>\n\n\n\n<p>Bu yolda y\u00fcr\u00fcyen sanat\u00e7\u0131lara, ayd\u0131nlara, k\u00fclt\u00fcr ve bilim adamlar\u0131na imreniyorum. \u015eimdi size bu yolda \u00e7al\u0131\u015fan ve \u00f6zveriyle ara\u015ft\u0131rmalar yapan bir bilim insan\u0131ndan ve bir Anadolu K\u00fclt\u00fcr\u00fc ve Medeniyetini her ko\u015fulda savunan bir arkeolog olan bilim insan\u0131ndan s\u00f6z edece\u011fim. Bu d\u00fcnya g\u00fczeli, pek \u00e7ok \u00f6zellikleri olan \u00e7a\u011fda\u015f ve yurtsever bir bilim adam\u0131; <strong>Prof. Dr. Fahri I\u015f\u0131k.<\/strong> Sanat tarihi, Arkeoloji, Tarih ve Bilimsel Dergilerdeki yaz\u0131lar\u0131ndan tan\u0131yordum Fahri Hocay\u0131.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>Yirminci Y\u00fczy\u0131l\u0131n ba\u015f\u0131nda, Emperyalizme kar\u015f\u0131 ilk ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k sava\u015f\u0131n\u0131 kazanarak zaferle ta\u00e7land\u0131ran ve \u00f6zg\u00fcrl\u00fck sava\u015f\u0131 veren d\u00fcnyadaki t\u00fcm mazlum halklar\u0131n do\u011fal \u00f6nderi, umudu ve esin kayna\u011f\u0131 olan <strong>Mustafa Kemal Atat\u00fcrk;<\/strong> <em>\u201c\u0130stiklalimizin&nbsp; ve Cumhuriyet Devrimlerinin uykusu ve sigortas\u0131 Tam Ba\u011f\u0131ms\u0131z T\u00fcrkiye\u2019dir. Bilimde de ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k \u015fartt\u0131r\u2026\u201d <\/em>diyerek, <strong>\u2018B\u00fcy\u00fck Nutuk\u2019 <\/strong>kitab\u0131nda alt\u0131n\u0131 \u00e7izerek vurgulam\u0131\u015ft\u0131. Bu yolda y\u00fcr\u00fcyen sanat\u00e7\u0131lar\u0131, ayd\u0131nlara, k\u00fclt\u00fcr ve bilim adamlar\u0131na imreniyorum.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>\u015eimdi size bu yolda \u00e7al\u0131\u015fan ve \u00f6zveriyle ara\u015ft\u0131rmalar yapan bir bilim insan\u0131ndan ve bir Anadolu K\u00fclt\u00fcr\u00fc ve Medeniyetini her ko\u015fulda savunan bir arkeolog olan bilim insan\u0131ndan s\u00f6z edece\u011fim.&nbsp; Bu d\u00fcnya g\u00fczeli pek \u00e7ok \u00f6zellikleri olan bilim adam\u0131; <strong>Prof. Dr. Fahri I\u015f\u0131k. <\/strong>Sanat tarihi, Arkeoloji, Tarih ve Bilimsel Dergilerdeki yaz\u0131lar\u0131ndan tan\u0131yordum Fahri Hocay\u0131. Y\u0131llar \u00f6nce, rahmetli dost insan Prof. Dr. Orhan Baykan hocan\u0131n organize etti\u011fi, Denizli\u2019de Pamukkale \u00dcniversitesi\u2019nde yap\u0131lan bilimsel bir sempozyumda tan\u0131d\u0131m Fahri Hocay\u0131. Ben <strong>Dursun \u00d6zden; \u201cAnadolu Su Medeniyeti\u201d<\/strong> ba\u015fl\u0131kl\u0131 bir sunum yapt\u0131m. Fahri Hoca ile \u00e7ok ortak yanlar\u0131m\u0131z oldu\u011funu farkettim. \u00d6te yandan, 19 Ekim 2016\u2019de Denizli Pamukkale \u00dcniversitesi\u2019nde yap\u0131lan ve rahmetli can dostu, bilim insan\u0131 <strong>Prof. Dr. Orhan Baykan <\/strong>hocan\u0131n organize etti\u011fi, Denizli\u2019de Pamukkale \u00dcniversitesi\u2019nde yap\u0131lan bilimsel bir sempozyumda tan\u0131d\u0131m Fahri Hocay\u0131. Ben de <strong>\u201cAnadolu Su Medeniyeti\u201d <\/strong>ba\u015fl\u0131kl\u0131 bir sunum yapm\u0131\u015ft\u0131m. Fahri Hoca ile pek \u00e7ok ortak yanlar\u0131m\u0131z oldu\u011funu farkettim.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Prof. Dr. Fahri I\u015f\u0131k<\/strong>\u2019\u0131n da kat\u0131ld\u0131\u011f\u0131; Pamukkale \u00dcniversitesi (PA\u00dc), Su Politikalar\u0131 Derne\u011fi ve \u0130n\u015faat M\u00fchendisleri Odas\u0131 Denizli \u015eubesi i\u015fbirli\u011fiyle <strong><em>\u201cLaodikya Su Yaz\u0131t\u0131, Anadolu\u2019da Suyun Tarihi ve Bug\u00fcn\u00fc\u201d<\/em><\/strong> konulu sempozyum d\u00fczenlendi. PA\u00dc Fen Edebiyat Fak\u00fcltesi Konferans Salonu\u2019nda ger\u00e7ekle\u015fen ve 3 g\u00fcn s\u00fcren etkinli\u011fe Rekt\u00f6r Yard\u0131mc\u0131s\u0131 <strong>Prof. Dr. B\u00fclent Erdur,<\/strong> Su Politikalar\u0131 Derne\u011fi Ba\u015fkan\u0131 <strong>Dursun Y\u0131ld\u0131z<\/strong>, DESK\u0130 Genel M\u00fcd\u00fcr\u00fc <strong>Do\u00e7. Dr. Mahmud G\u00fcng\u00f6r,<\/strong> Mimarlar Odas\u0131 Denizli \u015eube Ba\u015fkan\u0131 <strong>S\u00fcleyman Boz,<\/strong> \u0130n\u015faat M\u00fchendisleri Odas\u0131 Denizli \u015eubesi Ba\u015fkan\u0131 <strong>\u015eevket Murat \u015eenel,<\/strong> T\u00fcrkiye\u2019de alanlar\u0131nda uzman \u00f6\u011fretim \u00fcyeleri ile \u00f6\u011frenciler kat\u0131ld\u0131. Sempozyumun a\u00e7\u0131l\u0131\u015f konu\u015fmas\u0131n\u0131 yapan \u0130n\u015faat M\u00fchendisleri Odas\u0131 Denizli \u015eubesi Ba\u015fkan\u0131 <strong>\u015eevket Murat \u015eenel, <\/strong>\u201cSu varsa hayat var, medeniyet var. Medeniyetin izlerini takip etmek istiyorsak, suyun izlerini takip etmemiz yeterli. T\u00fcrkiye\u2019nin alanlar\u0131nda \u00f6nemli isimlerini burada a\u011f\u0131rlamaktan memnuniyet duyuyoruz\u201d dedi.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p><strong>\u0130K\u0130 ANT\u0130K KENTE GEZ\u0130 D\u00dcZENLENECEK<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Etkinli\u011fin konferans, sempozyum, panel ve geziden olu\u015fan bir organizasyon oldu\u011funu belirten PA\u00dc Rekt\u00f6r Yard\u0131mc\u0131s\u0131 <strong>Prof. Dr. B\u00fclent Erdur, <\/strong>\u201cGenel sunumlar\u0131n yan\u0131nda Denizli\u2019ye \u00f6zg\u00fc sunumlar\u0131n yo\u011fun olmas\u0131, insanl\u0131k ad\u0131na Denizli\u2019nin ne kadar \u00f6nemli bir ge\u00e7mi\u015fi oldu\u011funu g\u00f6steriyor. Davetli hocalar\u0131m\u0131z kendi alanlar\u0131nda olduk\u00e7a ba\u015far\u0131l\u0131 profesyonel isimler. \u0130ki g\u00fcn s\u00fcrecek etkinli\u011fimizin sosyal program aya\u011f\u0131nda ise iki antik kente gezi d\u00fczenlenecek. Bu etkinli\u011fi organize eden t\u00fcm arkada\u015flar\u0131ma te\u015fekk\u00fcr ediyorum\u201d diye konu\u015ftu.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p><strong>ANADOLU\u2019DAK\u0130 SU M\u00dcHEND\u0130SL\u0130\u011e\u0130 KONU\u015eULDU&nbsp;<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>A\u00e7\u0131l\u0131\u015f konu\u015fmalar\u0131n\u0131n ard\u0131ndan ilk olarak s\u00f6z alan Emekli Dokuz Eyl\u00fcl \u00dcniversitesi \u00d6\u011fretim \u00dcyesi<strong> Prof. Dr. \u00dcnal \u00d6zi\u015f<\/strong>, \u201cD\u00f6rt bin y\u0131l boyunca Anadolu\u2019da Su M\u00fchendisli\u011fi\u201d konusunda sunum yapt\u0131. Anadolu\u2019nun bir\u00e7ok uygarl\u0131\u011f\u0131n kesi\u015fme noktas\u0131nda yer ald\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirten Prof. Dr. \u00d6zi\u015f, \u201cEvrensel bir k\u00fclt\u00fcr miras\u0131 niteli\u011fini ta\u015f\u0131yan, son d\u00f6rt bin y\u0131l\u0131n hemen her d\u00f6neminden kalan, baz\u0131lar\u0131 g\u00fcn\u00fcm\u00fczde de i\u015flevini s\u00fcrd\u00fcren pek \u00e7ok su yap\u0131s\u0131, T\u00fcrkiye\u2019yi tarihi su yap\u0131lar\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan d\u00fcnyan\u0131n en zengin ve ilgi \u00e7ekici a\u00e7\u0131k hava m\u00fczelerinden biri k\u0131lmaktad\u0131r\u201d dedi. \u00d6zi\u015f, konu\u015fmas\u0131n\u0131 Hitit, Urartu, Helenistik, Roma, Bizans, Sel\u00e7uklu ve Osmanl\u0131 D\u00f6nemi Su Yap\u0131lar\u0131 hakk\u0131nda bilgiler vererek tamamlad\u0131.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p><strong>LAOD\u0130KYA VE H\u0130ERAPOL\u0130S\u2019E GEZ\u0130S\u0130<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>G\u00fcn boyu s\u00fcren konferanslarda <strong>Prof. Dr. Fahri I\u015f\u0131k<\/strong> \u201cUygarl\u0131k Anadolu\u2019da Do\u011fdu\u201d, <strong>Prof. Dr. Celal \u015eim\u015fek<\/strong> \u201cLaodikya Su Yaz\u0131t\u0131\u201d, <strong>Prof. Dr. Do\u011fan Ya\u015far <\/strong>\u201cTarihsel Kurakl\u0131klar ve Sava\u015flar\u201d konular\u0131nda sunumlar yapt\u0131lar. Daha sonra ara\u015ft\u0131rmac\u0131 yazar ve belgeselci <strong>Dursun \u00d6zden<\/strong> taraf\u0131ndan haz\u0131rlanan \u201cDenizli Su Medeniyeti\u201d adl\u0131 video g\u00f6sterisi ve bildiri sunumu yay\u0131nland\u0131. Gitti\u011fi 99 \u00fclkede Su K\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fc ara\u015ft\u0131ran ve UNESCO-IHP Su Forumlar\u0131nda T\u00fcrkiye\u2019yi temsil edden, Belgeselci <strong>Dursun \u00d6zden<\/strong>\u2019in \u201cUygur Kar\u0131zlar\u0131\u201d ve \u201cAnadolu Su Medeniyeti\u201d bildirisi dikkat \u00e7ekti. Ayr\u0131ca \u00f6\u011fleden sonra \u201cAnadolu\u2019da Su Y\u00f6netimi\u201d paneli ger\u00e7ekle\u015fti. <strong>Prof. Dr. Havva \u0130\u015fkan I\u015f\u0131k<\/strong>\u2019\u0131n moderat\u00f6rl\u00fc\u011f\u00fcnde yap\u0131lan panelde<strong> Prof. Dr. Orhan Baykan, Do\u00e7. Dr. Mahmud G\u00fcng\u00f6r<\/strong> konu\u015fmac\u0131 olarak kat\u0131ld\u0131. Su Politikalar\u0131 Derne\u011fi Ba\u015fkan\u0131 <strong>Dursun Y\u0131ld\u0131z<\/strong>\u2019\u0131n \u201cSu Y\u00f6netiminin Tarihi ve Yeni Su Yasas\u0131 Tasar\u0131s\u0131\u201d konferans\u0131yla etkinlik sona erdi. Etkinli\u011fin ikinci g\u00fcn\u00fcnde ise Laodikya ve Hierapolis\u2019e yap\u0131lan bilimsel k\u00fclt\u00fcr gezisi ise, \u00e7ok verimli ge\u00e7ti\u2026.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Fahri Hoca, ara\u015ft\u0131rmaya ve yazmaya devam ediyor\u2026<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>Prof. Dr. Fahri I\u015f\u0131k Hoca,<\/strong> bu etkinlikte sundu\u011fu ve ayakta alk\u0131\u015flanan bildirisinde, \u00f6zetle \u015fu konuya dikkat \u00e7ekti: Zaman\u0131m\u0131zdan 7-13 bin y\u0131l \u00f6ncesinin izlerini ta\u015f\u0131yan Antalya\u2019daki Patara \u00d6ren yeri kaz\u0131lar\u0131, Efes, Bergama, Milet, Alacah\u00f6y\u00fck, \u00c7atalh\u00f6y\u00fck, G\u00f6beklitepe ve Anadolu co\u011frafyas\u0131ndaki ba\u015fka arkeolojik bulgular; baz\u0131 bat\u0131l\u0131 arkeologlar ve onlar\u0131n yerli i\u015fbirlik\u00e7isi tarih\u00e7ilerin iddia etti\u011fi gibi bu zengin arkeolojik miras\u0131m\u0131z olan eserlerin; Yunan, Helen, \u0130talyan, Makedon, Arap ve Pers k\u00fclt\u00fcr\u00fc olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, bunlar\u0131n hemen hepsinin Anadolu Medeniyeti eserleri oldu\u011fu kan\u0131tlanm\u0131\u015f ve belgelenmi\u015ftir. Bu ger\u00e7e\u011fi kan\u0131tlayan ve \u00f6d\u00fcns\u00fcz savunan bilim insanlar\u0131n\u0131n ba\u015f\u0131nda gelen, <strong>Burdur Mehmet Akif Ersoy \u00dcniversitesi Arkeoloji B\u00f6l\u00fcm Ba\u015fkan\u0131 ve Patara \u00d6ren Yeri eski Kaz\u0131 Ba\u015fkan\u0131 Prof. Dr. Fahri I\u015f\u0131k\u2019<\/strong>a \u00e7ok \u015fey bor\u00e7luyuz. Akdeniz\u2019deki gemicilerin y\u00f6n buldu\u011fu Patara Fenerini, Meclis Arenas\u0131n\u0131, Antik Tiyatro, Hurmal\u0131 Yol ve \u015eifal\u0131 G\u00f6l\u00fc g\u00fcn y\u00fcz\u00fcne \u00e7\u0131karan ve koruyan; Fahri hocan\u0131n e\u015fi ve onun geven-ya\u015fam deste\u011fi olan; <strong>Antalya Patara Kaz\u0131 Ba\u015fkan\u0131 Prof. Dr. Havva \u0130\u015fkan I\u015f\u0131k <\/strong>ve ekibine de te\u015fekk\u00fcrler\u2026 <strong>G\u00f6beklitepe \u00fcst\u00fcndeki Kutsal Dut A\u011fac\u0131 ve Kar\u0131z Su Kanal\u0131n\u0131n anlam\u0131 neyse; Patara \u00d6ren Yerindeki Kutsal Hurma A\u011fac\u0131 ve \u015eifal\u0131 suyu ile \u00f6ne \u00e7\u0131kan g\u00f6l\u00fcn anlam\u0131 ayn\u0131d\u0131r\u2026 <\/strong>Su gibi aziz olman\u0131n tam zaman\u0131\u2026<\/p>\n\n\n\n<p>Bir r\u00f6portaj\u0131nda, sevgili Fahri ve Havva I\u015f\u0131k hocalar, ya\u015famlar\u0131nda iz b\u0131rakan \u015fu detay\u0131 vurgulad\u0131lar; &nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p><strong><em>\u201cKENAN B\u0130R G\u00dcN UYANACAK\u201d<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><em>\u201cKarde\u015fi \u00fcnl\u00fc tiyatro oyuncusu Kenan I\u015f\u0131k&#8217;\u0131n sa\u011fl\u0131k durumu ile ilgili soruya yan\u0131t vermeden \u00f6nce dal\u0131p giden Fahri I\u015f\u0131k, \u00e7ok \u00fczg\u00fcn oldu\u011funu, ancak karde\u015finin bir g\u00fcn uyanaca\u011f\u0131na dair umudunu korudu\u011funu s\u00f6ylerken sadece &#8216;Yazg\u0131&#8217; diyor. Malatyal\u0131 bir ailenin be\u015f \u00e7ocu\u011fundan biri olan Fahri I\u015f\u0131k, di\u011fer karde\u015fi Prof. Dr. Cengiz I\u015f\u0131k&#8217;\u0131n halen Ba\u015fkent \u00dcniversitesi&#8217;nde \u00f6\u011fretim \u00fcyesi olarak g\u00f6rev yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yl\u00fcyor. \u0130ki ablas\u0131ndan birinin art\u0131k hayatta olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6zlerine ekliyor \u00fcz\u00fcnt\u00fcyle\u2026\u201d<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><strong><em>\u201cMEZAR KAZICISI OLACAKMI\u015e\u201d<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><em>\u201cAilesinin arkeoloji okumas\u0131na kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve bu se\u00e7imde ailesiyle sorunlar ya\u015fad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ekleyen Havva \u0130\u015fkan I\u015f\u0131k, \u201cAilem benim doktor, m\u00fchendis olmam\u0131 istiyordu. Arkeolojiyi istedi\u011fimi s\u00f6yledi\u011fim zaman b\u00fcy\u00fck sorun ya\u015fad\u0131m. \u00c7ok tepki g\u00f6sterdiler. Arkeoloji s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc \u00f6mr\u00fcnde hi\u00e7 duymam\u0131\u015f olan babaannem babama &#8216;Bu k\u0131z ne olmak istiyormu\u015f? diye sordu\u011funda, babam k\u0131zg\u0131nl\u0131kla &#8216;Mezar kaz\u0131c\u0131s\u0131 olacakm\u0131\u015f!&#8217; demi\u015fti. Ve 1974 y\u0131l\u0131nda b\u00f6yle tan\u0131\u015ft\u0131m arkeolojiyle&#8221; \u015feklinde konu\u015fuyor\u2026\u201d<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><strong>Prof. Dr. Fahri I\u015f\u0131k Kimdir?<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Arkeolog, \u00f6\u011fretim \u00fcyesi ve ara\u015ft\u0131rmac\u0131. 27 Ekim 1944, K\u0131lay\u0131k \/ Malatya do\u011fumlu. Malatya Lisesi (1960),&nbsp;Ankara \u00dcniversitesi&nbsp;Dil ve Tarih Co\u011frafya Fak\u00fcltesi Klasik&nbsp;Arkeoloji (1965) mezunu. Bonn Friedrich-Wilhelm \u00dcniversitesi Arkeoloji Enstit\u00fcs\u00fcnde doktora (1973) yapt\u0131. Atat\u00fcrk \u00dcniversitesi Fen Edebiyat Fak\u00fcltesinde asistan olarak Arkeoloji B\u00f6l\u00fcm\u00fc kuruculu\u011fu (1973) yapt\u0131, 1976\u2019da do\u00e7ent, 1983\u2019te profes\u00f6r oldu. Arkeoloji B\u00f6l\u00fcm\u00fc ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 (1976-78), Arkeoloji ve Sanat Tarihi B\u00f6l\u00fcm\u00fc ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 (1978-90), Atat\u00fcrk \u0130lkeleri Anabilim Dal\u0131 ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 (1986-88) g\u00f6revlerinde bulundu. 1973\u2019te Atat\u00fcrk \u00dcniversitesi, 1990\u2019da Akdeniz \u00dcniversitesi Arkeoloji b\u00f6l\u00fcmlerini, 1992\u2019de Likya Uygarl\u0131klar\u0131 Ara\u015ft\u0131rma Merkezini kurdu. 1989\u2019da Patara Kaz\u0131lar\u0131n\u0131 ba\u015flatt\u0131. Alman ve Avusturya Arkeoloji enstit\u00fcleri ile Anadolu Lahitleri ve Likya konusunda uzman olup, eski Anadolu uygarl\u0131klar\u0131 ve onlar\u0131n s\u00fcrg\u00fcn\u00fcyle Ege k\u0131y\u0131lar\u0131nda filizlenen Bat\u0131 uygarl\u0131\u011f\u0131n\u0131n k\u00f6keni, \u00f6zellikle \u0130yon Sanat\u0131 alanlar\u0131nda yo\u011funla\u015ft\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>Anadolu ve Ege uygarl\u0131klar\u0131n\u0131n k\u00fclt\u00fcrel ve sanatsal ili\u015fkileri ve Bat\u0131 Uygarl\u0131\u011f\u0131n\u0131n Anadolu\u2019da do\u011fu\u015fu, Anadolu G\u0131rlandl\u0131 Lahitleri \u00fczerine \u00e7al\u0131\u015ft\u0131. DAI, DAAD (1982), Humboldt Vakf\u0131 ve Onassis Vakf\u0131 (2000) burslusu ve Westfalya Wilhelm \u00dcniversitesinde Konuk Profes\u00f6r (2000) olarak Almanya\u2019n\u0131n Berlin, Marburg ve M\u00fcnster, \u0130talya\u2019n\u0131n Roma kentleri ile Yunanistan ve Girit\u2019te bilimsel ara\u015ft\u0131rma ve \u00e7al\u0131\u015fmalar yapt\u0131. Makaleleri \u00e7e\u015fitli Almanca yay\u0131nlarda, T\u00fcrkAD ve Belleten&nbsp; dergilerinde, \u0130n\u00f6n\u00fc \u00dcniversitesi&nbsp;Malatya \u00c7evresi Halk K\u00fclt\u00fcr\u00fc Sempozyumu, J. \u0130nan\u2019a Arma\u011fan, Afyonkarahisar Ara\u015ft\u0131rmalar\u0131 Sempozyumu Bildirileri, E. Akurgal\u2019a Arma\u011fan, H. \u00c7ambel\u2019e Arma\u011fan, Bal\u0131k\u00e7\u0131\u2019ya Merhaba-Halikarnas Bal\u0131k\u00e7\u0131s\u0131 G\u00fcnleri, Emin Bilgi\u00e7 Hat\u0131ra Kitab\u0131, TA\u00c7 Vakf\u0131n\u0131n 25 Y\u0131l\u0131-An\u0131 Kitab\u0131 kitaplar\u0131nda yay\u0131mland\u0131. ASR \u201cSarkophag-Corpus\u201d Bilimsel, K\u00fclt\u00fcr Bakanl\u0131\u011f\u0131 Bilim Kurulu, Alman Arkeoloji Enstit\u00fcs\u00fc, Avusturya Arkeoloji Enstit\u00fcs\u00fc \u00fcyesidir.&nbsp;Burdur-Mehmet Akif Ersoy \u00dcniversitesi \u00f6\u011fretim \u00fcyesidir.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>ESERLER\u0130 (Ara\u015ft\u0131rma): <\/strong>ALMANCA: Die Koroplastik von Theangela in Karien und ihre Beziehungen zu Ostionien zwischen 560 und 270 v.Chr. (1980), Die offenen Felsheiligt\u00fcmer Urartus und ihre Beziehungen zu denen der Hethiter und Phryger (1995). T\u00dcRK\u00c7E: Do\u011fa Ana Kubaba-Tanr\u0131\u00e7alar\u0131n Egede Bulu\u015fmas\u0131 (Suna &#8211; \u0130nan K\u0131ra\u00e7 ile, 1999). \u0130NG\u0130L\u0130ZCE: Patara-The History and Ruins of the Capital City of Lycian League (2000), Miliarium Lyciae-Patara Yol K\u0131lavuz An\u0131t\u0131 \/ Das Wegweisermonument von Patara (H. \u0130skan ve N. \u00c7evik ile, 2001)\u2026<\/p>\n\n\n\n<p><strong>\u00d6\u011fretim \u00dcyesi, Arkeolog, Yazar, Prof. Dr. Fahri I\u015eIK ile \u201cMedeniyet Anadolu\u2019dan Do\u011far\u201d ba\u015fl\u0131kl\u0131 bir r\u00f6portaj yapt\u0131m. Fahri hocan\u0131n sorular\u0131ma (an\u0131nda verdi\u011fi) yan\u0131tlar\u0131n\u0131, bire bir yorumsuz sizlerle payla\u015fmak istedim.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>Dursun \u00d6ZDEN: (Ara\u015ft\u0131rmac\u0131 yazar, belgeselci): <\/strong>\u201cUygarl\u0131k Burcu Bergama\u201d belgeselim kapsam\u0131nda, Antalya\u2019da evinizde yapt\u0131\u011f\u0131m (2016) bu r\u00f6portaj i\u00e7in, bana zaman\u0131n\u0131z\u0131 ay\u0131rd\u0131\u011f\u0131n\u0131z i\u00e7in te\u015fekk\u00fcr ederim. \u015eanl\u0131 Urfa <strong>G\u00f6beklitepe \u00f6ren yeri <\/strong>kaz\u0131 alan\u0131nda, Kaz\u0131 Ba\u015fkan\u0131 <strong>Prof. Dr. Klaus Schmidt<\/strong> ile yapt\u0131\u011f\u0131m \u00f6zel bir r\u00f6portajdan (2005) anla\u015f\u0131laca\u011f\u0131 gibi; zaman\u0131m\u0131zdan 13 bin y\u0131l eskilere uzanan Anadolu Medeniyeti izleri ve Medeniyetin be\u015fi\u011fi olan Anadolu co\u011frafyas\u0131ndaki bulgular\u0131n; zengin tarihi, k\u00fclt\u00fcrel ve arkeolojik miras\u0131n anlam\u0131 nedir sevgili hocam?<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Prof. Dr. Fahri I\u015eIK (\u00d6\u011fretim \u00fcyesi, Arkeolog, Yazar): <\/strong><em>\u201cAnadolu Uygarl\u0131klar\u0131n be\u015fi\u011fi olarak bilinir ve bu tan\u0131m\u0131 hak eder \u00e7\u00fcnk\u00fc; son zamanlarda yap\u0131lan kaz\u0131larda, \u00f6zellikle de Urfa ve \u00e7evresinde, uygarl\u0131\u011f\u0131n g\u00fcn\u00fcm\u00fczden 12 bin y\u0131l \u00f6ncesine kadar geri gitti\u011fini ve G\u00f6beklitepe ve Nevala \u00c7ori odakl\u0131 uygarl\u0131\u011f\u0131n da bug\u00fcnk\u00fc Bat\u0131 uygarl\u0131\u011f\u0131n\u0131n temelini ve k\u00f6k\u00fcn\u00fc olu\u015fturdu\u011fu s\u00f6ylenir. Hen\u00fcz insanlar toplay\u0131c\u0131yken ve avc\u0131yken, hen\u00fcz daha yerle\u015fik bir d\u00fczene ge\u00e7memi\u015fken 10. Bin y\u0131l \u00f6ncesinde G\u00f6beklitepe\u2019de o muhte\u015fem tap\u0131naklar\u0131n yap\u0131lmas\u0131, onlar\u0131n bug\u00fcn insan\u0131n akl\u0131n\u0131n almad\u0131\u011f\u0131 bir beceriyle oraya yerle\u015ftirilmesi ger\u00e7ekten de \u00e7ok d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcr\u00fcc\u00fc. Art\u0131k insanlar M\u0131s\u0131r piramitleri nas\u0131l yap\u0131ld\u0131 konusunu konu\u015fmuyor. Art\u0131k insanlar G\u00f6bekli Tepe tap\u0131naklar\u0131 nas\u0131l yap\u0131ld\u0131, o ta\u015flar nas\u0131l kesildi, nas\u0131l oraya getirildi, onun \u00fczerindeki kabartmalar nas\u0131l bi\u00e7imlendirildi ve o kabartmalar\u0131n d\u00fc\u015f\u00fcnsel y\u00f6n\u00fc neydi, insanlar neyi anlatmak istiyordu bunu konu\u015fuyor. Sanki ikonlar gibi, sanki yaz\u0131n\u0131n olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 bir d\u00f6nemde tarihlerini ve inan\u00e7lar\u0131n\u0131 o ta\u015fa d\u00f6km\u00fc\u015fler gibi.\u201d&nbsp;<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>\u201cGer\u00e7ekten de benzer bir durumu az zaman sonraki bin y\u0131l i\u00e7erisinde yine Urfa \u00e7evresinde Nevala \u00c7ori\u2019de de g\u00f6r\u00fcyoruz. Diyarbak\u0131r Ergani yak\u0131nlar\u0131nda \u00c7ay\u00f6n\u00fc\u2019nde g\u00f6r\u00fcyoruz. B\u00fct\u00fcn bu yap\u0131 bize G\u00f6bekli Tepe\u2019deki o m\u00fcthi\u015f, inan\u0131lmaz uygarl\u0131\u011f\u0131n asl\u0131nda rastlant\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6steriyor. Bir d\u00fc\u015f\u00fcnce \u00f6rg\u00fcs\u00fc i\u00e7erisinde yap\u0131lm\u0131\u015f oldu\u011funu ve o d\u00fc\u015f\u00fcncenin G\u00fcney Do\u011fu Anadolu insan\u0131n\u0131n b\u00fct\u00fcn\u00fcn\u00fc kapsad\u0131\u011f\u0131 sonucuna g\u00f6t\u00fcr\u00fcyor bizi. Hen\u00fcz daha \u00e7anak \u00e7\u00f6mle\u011fin bile pi\u015fmi\u015f topraktan yap\u0131lamad\u0131\u011f\u0131 bir d\u00f6nemdeyiz. Daha 8. Bin y\u0131l\u0131n sonlar\u0131na gelmemi\u015f ama buna kar\u015f\u0131n ta\u015f\u0131 ve mermeri o muhte\u015femlikte i\u015fleyebilmek insan\u0131 ger\u00e7ekten \u00e7ok etkiliyor.\u201d&nbsp;<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>\u201cK\u00f6rtik Tepe yine \u00f6nemli bir merkez. Diyarbak\u0131r yak\u0131nlar\u0131nda, Botan \u00c7ay\u0131 kenar\u0131nda. Orada belki kaz\u0131c\u0131s\u0131n\u0131n aktard\u0131\u011f\u0131 bilgilere g\u00f6re, G\u00f6bekli Tepe\u2019den de \u00f6nceki bir k\u00fclt\u00fcrle kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131yay\u0131z. Orada bir yerle\u015fimin varl\u0131\u011f\u0131, orada mezarlar\u0131n varl\u0131\u011f\u0131, belki de G\u00f6bekli Tepe\u2019de olmayan, Nevala \u00c7ori\u2019de olmayan uygarl\u0131\u011f\u0131n ba\u015fka y\u00f6nlerini kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131kart\u0131yor ve b\u00fct\u00fcnl\u00fcyor. Oradan Orta Anadolu\u2019ya ge\u00e7iyoruz. 7. Bin y\u0131l ba\u015flar\u0131yla birlikte, \u00f6zellikle \u00c7atal H\u00f6y\u00fck \u00e7ok \u00f6nem kazan\u0131yor; hala \u00f6nemini yitirmi\u015f de\u011fil. \u00d6nceki G\u00fcney Do\u011fu Anadolu uygarl\u0131\u011f\u0131n\u0131n \u00f6ne \u00e7\u0131kmas\u0131na kar\u015f\u0131n \u00c7atal H\u00f6y\u00fck\u2019de, \u00f6zellikle G\u00fcney Do\u011fu Anadolu\u2019da olmayan bir yeni d\u00fc\u015f\u00fcnce bi\u00e7iminin do\u011fdu\u011funa tan\u0131k oluyoruz; o da Ana Tanr\u0131\u00e7a d\u00fc\u015f\u00fcncesi. \u00c7\u00fcnk\u00fc G\u00fcney Do\u011fu Anadolu\u2019da daha \u00e7ok baba tanr\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcncesi egemen. Orada yap\u0131lan resimler, do\u011frudan do\u011fruya baba-tanr\u0131yla ili\u015fkili. \u00d6rne\u011fin G\u00f6bekli Tepe\u2019de insan\u0131 etkileyen boyuttaki dikmelerin, soyut Tanr\u0131 resimleri oldu\u011fu s\u00f6yleniyor. Ger\u00e7ekten de onlar\u0131n elleri zaten \u00f6n tarafta g\u00f6z\u00fck\u00fcyor. B\u00f6yle bir d\u00f6neme giriyoruz, acaba bu ana tanr\u0131\u00e7a d\u00fc\u015f\u00fcncesinin orta Anadolu\u2019da ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131 tar\u0131m toplumuyla m\u0131 ilgili? Bu tart\u0131\u015f\u0131l\u0131yor fakat b\u00f6yle oldu\u011funu ben pek d\u00fc\u015f\u00fcnm\u00fcyorum \u00e7\u00fcnk\u00fc Avrupa\u2019da daha \u00f6nceki bin y\u0131llar i\u00e7erisinde, yirminci bin y\u0131llar i\u00e7erisinde ma\u011faralarda ele ge\u00e7en ana tanr\u0131\u00e7a betileri bize erken d\u00f6nemde, hen\u00fcz tar\u0131ma ge\u00e7meden de ana tanr\u0131\u00e7a inanc\u0131n\u0131n var oldu\u011funu g\u00f6steriyor. Bunu mutlaka yine toprakla ba\u011flant\u0131l\u0131 olarak g\u00f6rmeliyiz \u00e7\u00fcnk\u00fc Anadolu ana tanr\u0131\u00e7as\u0131n\u0131n bir di\u011fer ad\u0131 da toprak ana. \u0130nsan\u0131 do\u011furan, besleyen ve \u00f6l\u00fcm\u00fcnde etkin olan; hem bu d\u00fcnyada hem de \u00f6te d\u00fcnyada bir yerde y\u00f6nlendirici olan bir tek tanr\u0131\u00e7a k\u00fclt\u00fcyle kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131yay\u0131z. O kadar \u00f6nemli ki, onu izleyen kalkolitik d\u00f6nemde 6. 5. Ve 4. Bin y\u0131llarda yass\u0131 put diye adland\u0131rd\u0131\u011f\u0131m\u0131z, soyut Tanr\u0131 resimlerinin hemen hemen t\u00fcm\u00fc ana tanr\u0131\u00e7a.\u201d&nbsp;<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><strong>D. \u00d6ZDEN:<\/strong> Anadolu Medeniyeti\u2019nin \u00f6nemi nedir?<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Prof. Dr. Fahri I\u015eIK:<\/strong> <em>\u201cS\u00fcreklile\u015fiyor. Onun o s\u00fcreklili\u011fi Hititler d\u00f6nemine kadar devam ediyor. Hititlerle birlikte hatta 3. Bin y\u0131l\u0131n sonlar\u0131nda, yeni ba\u015ftan baba tanr\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcncesinin \u00f6n plana ge\u00e7ti\u011fini g\u00f6r\u00fcyoruz ama hi\u00e7bir zaman ana tanr\u0131\u00e7a etkisini yitirmiyor. Onun aslanl\u0131 ya da leoparl\u0131 taht\u0131nda oturan resmi,&nbsp; Roma \u00e7a\u011f\u0131 i\u015flerine kadar hi\u00e7 de\u011fi\u015fmeden devam ediyor. Onun ayn\u0131 g\u00f6vdede \u00e7ift ba\u015fl\u0131 resimleri, hi\u00e7 de\u011fi\u015fmeden Roma \u00e7a\u011f\u0131 resimlerine kadar devam ediyor. Ve bu devaml\u0131l\u0131k, bu s\u00fcreklilik, Anadolu insan\u0131n\u0131n bin y\u0131llar i\u00e7erisinde d\u00fc\u015f\u00fcncede de\u011fi\u015fmedi\u011finin bir kan\u0131t\u0131 olarak g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor. \u00c7\u00fcnk\u00fc e\u011fer san\u0131ld\u0131\u011f\u0131 gibi, denildi\u011fi gibi zaman i\u00e7erisinde Anadolu\u2019ya gelen halklar k\u00fclt\u00fcrde, sanatta ve d\u00fc\u015f\u00fcncede egemen olmu\u015f olsayd\u0131, Anadolu\u2019daki bu&nbsp; ge\u00e7mi\u015f uygarl\u0131\u011f\u0131n izlerinde art\u0131k bunu g\u00f6rmeyecektik ama onu s\u00fcreklilik i\u00e7erisinde g\u00f6rm\u00fc\u015f olmam\u0131z, bize bu k\u00fclt\u00fcr\u00fcn devaml\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve ayn\u0131 zamanda ne zaman bask\u0131da oldu\u011funu g\u00f6steriyor.\u201d&nbsp;<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>\u201cAnadolu\u2019ya hi\u00e7 ku\u015fkusuz halklar gelmi\u015ftir ama gelen halklar hi\u00e7bir zaman Anadolu\u2019da var olan k\u00fclt\u00fcre bask\u0131n bir k\u00fclt\u00fcr geli\u015ftirememi\u015ftir. Bask\u0131n bir sanat\u0131 ortaya koyamam\u0131\u015flard\u0131r. Var olan k\u00fclt\u00fcr\u00fc benimsemi\u015flerdir, \u00f6z\u00fcmsemi\u015flerdir, kendilerinden bir \u015fey katarak \u00f6zg\u00fcn bir \u015fey ortaya \u00e7\u0131karm\u0131\u015flard\u0131r. Ama o hep Anadolulu olmu\u015ftur, Anadolulu kalm\u0131\u015ft\u0131r. Bunu ben \u00e7ok \u00f6nemsiyorum \u00e7\u00fcnk\u00fc Bat\u0131 uygarl\u0131\u011f\u0131n\u0131n yarat\u0131l\u0131\u015f\u0131nda, Anadolu\u2019nun \u00f6nceli\u011fi hep s\u00f6ylenir ve denir ki, bug\u00fcnk\u00fc Bat\u0131 uygarl\u0131\u011f\u0131 erken demir \u00e7a\u011fla birlikte Anadolu\u2019da, Bat\u0131 Anadolu\u2019da, \u0130yonya\u2019da yarat\u0131ld\u0131. Bunda kimsenin ku\u015fkusu yok ama \u0130yon uygarl\u0131\u011f\u0131 ve \u0130yon k\u00fclt\u00fcr\u00fc do\u011frudan do\u011fruya bir Yunan k\u00fclt\u00fcr\u00fc ve Yunan uygarl\u0131\u011f\u0131 olarak g\u00f6steriliyor. 200 y\u0131ldan beri Almanlar\u0131n \u00f6nc\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcnde b\u00fct\u00fcn Bat\u0131n\u0131n d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fc, yazd\u0131\u011f\u0131 ve de \u0131srarla \u00fczerinde durdu\u011fu bu.\u201d&nbsp;<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>\u201cBug\u00fcnk\u00fc Bat\u0131 uygarl\u0131\u011f\u0131 Anadolu topraklar\u0131nda yarat\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r; \u0130yonya\u2019da yarat\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r fakat, 11. Yy da Anadolu\u2019ya g\u00f6\u00e7en Yunanl\u0131lar\u0131n o topraklar\u0131 s\u00f6m\u00fcrgele\u015ftirmelerinin ard\u0131ndan yarat\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Bir Yunan uygarl\u0131\u011f\u0131n\u0131n ve simgesinin \u00fcr\u00fcn\u00fcd\u00fcr. \u0130\u015fte k\u00fclt\u00fcr ve sanat\u0131 b\u00f6ylesine k\u00f6k\u00fcnden al\u0131rsan, 12. Bin y\u0131l \u00f6nceden al\u0131rsan ve de o s\u00fcreklili\u011fi belgeleriyle ortaya koyarsan ve oradan Ge\u00e7 Tun\u00e7 \u00c7a\u011f\u0131\u2019ndan erken Demir \u00c7a\u011f\u0131\u2019na, yani s\u00f6zde Yunanl\u0131lar\u0131n Anadolu\u2019ya geldi\u011fi d\u00f6neme kesintisizi bir bi\u00e7imde ge\u00e7ersen, bunun anlam\u0131 bug\u00fcnk\u00fc Bat\u0131 Uygarl\u0131\u011f\u0131n\u0131 yaratan, Anadolu\u2019nun Bat\u0131s\u0131\u2019nda \u0130yonya\u2019da yaratan halklar\u0131n Yunan de\u011fil, Anadolulu oldu\u011fudur. Bunun ba\u015fka t\u00fcrl\u00fc anlam\u0131 olamaz.\u201d&nbsp;<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>\u201cBunun b\u00f6yle oldu\u011funu ben 30 y\u0131la yak\u0131n bir s\u00fcredir \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131mla ortaya koyma \u00e7abas\u0131 i\u00e7erisinde oldum. Ve hi\u00e7 beklenmedik bir bi\u00e7imde, bundan 10-12 y\u0131l kadar \u00f6nce M\u0131s\u0131r\u2019da 3. Amenofis\u2019in tap\u0131nak mezar\u0131nda haklar\u0131 i\u00e7eren bloklar, yeni bloklar ortaya \u00e7\u0131kt\u0131. O bloklardan birinde korunabilmi\u015f yan yana duran \u00fc\u00e7 halk simgeleniyor. Onlardan sol ba\u015ftaki Luviler, ortadaki B\u00fcy\u00fck \u0130yonya, sa\u011f ba\u015ftaki Mitani ya da Maduna diye adland\u0131r\u0131l\u0131yor. Burada \u00f6nemli olan o blokta adland\u0131r\u0131lan 2 halk\u0131n, Luviler\u2019in Maduna ya da Mitanilerin Anadolu halklar\u0131 olmas\u0131. Ve onlar Anadolu halk\u0131 olunca, ortada yer alan B\u00fcy\u00fck \u0130yonya\u2019n\u0131n da bir Anadolu topra\u011f\u0131 oldu\u011fu sonucuna var\u0131l\u0131yor. \u00c7\u00fcnk\u00fc orada ele ge\u00e7en ve o zamanki d\u00fcnyan\u0131n en b\u00fcy\u00fck halklar\u0131n\u0131n ad\u0131n\u0131 i\u00e7eren bloklar\u0131n her biri, belirli bir co\u011frafyada s\u0131n\u0131rl\u0131. Yani bir blok \u00fczerinde hem M\u0131s\u0131r\u2019dan hem Yunanistan\u2019dan hem Anadolu\u2019dan yok. Ya hepsi Afrika\u2019dand\u0131r, ya hepsi Yunanistan\u2019dand\u0131r ya da Anadolu\u2019dand\u0131r. \u0130\u015fte bu blok, ger\u00e7ekten b\u00fct\u00fcn sorunu \u00e7\u00f6zd\u00fc. \u015eimdi art\u0131k yaz\u0131l\u0131 olarak biz biliyoruz ki, e\u011fer Luviler Anadolu halk\u0131ysa -ki bunda kimsenin ku\u015fkusu yok-, e\u011fer Maduna ya da Mitaniler Anadolu halk\u0131ysa -ki bundan kimsenin ku\u015fkusu yok-, o zaman Yunan\u2019lar gelmeden 250-300 y\u0131l \u00f6nce Anadolu\u2019da bir \u0130yonya\u2019n\u0131n varl\u0131\u011f\u0131 ger\u00e7e\u011fi ortaya \u00e7\u0131k\u0131yor. Yani \u0130yonlar\u0131n yerli Anadolu halklar\u0131 oldu\u011fu, Yunanistan\u2019dan gelen Atina\u2019l\u0131lar olmad\u0131\u011f\u0131 ger\u00e7e\u011fi ortaya \u00e7\u0131k\u0131yor. Bu benim i\u00e7in \u00e7ok \u00f6nemli \u00e7\u00fcnk\u00fc 1980li y\u0131llar\u0131n ortas\u0131nda yazmaya ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131m. Bunu arkeolojik y\u00f6nden belgelemeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131yordum ama \u015fimdi art\u0131k elimizde yaz\u0131l\u0131 bir belge var; hem de \u00e7ok \u00f6nemli bir kaynaktan, hem de M\u0131s\u0131r\u2019dan.\u201d&nbsp;<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>\u201cBu neyi de\u011fi\u015ftirir? Bu bug\u00fcnk\u00fc Bat\u0131 uygarl\u0131\u011f\u0131n\u0131n seyrini de\u011fi\u015ftirir. Anadolu\u2019nun ne kadar \u00f6nemli bir k\u00fclt\u00fcr topra\u011f\u0131 oldu\u011fu ger\u00e7e\u011fini ortaya koyar. \u00c7\u00fcnk\u00fc daha G\u00f6bekli Tepe\u2019de yaratmaya ba\u015flayan ve onu izleyen Kalkolitik D\u00f6nemde art\u0131k kentten devlete ge\u00e7meye ba\u015flayan bu topraklar; 2. Bin y\u0131l\u0131n ba\u015flar\u0131nda Hititlerle ilk d\u00fcnya devletini kuran bu topraklar, \u00f6yle anla\u015f\u0131l\u0131yor ki zaman i\u00e7erisinde her gelenin koydu\u011fu katk\u0131 ile bug\u00fcnk\u00fc Bat\u0131 uygarl\u0131\u011f\u0131n\u0131n \u00f6z\u00fcn\u00fc olu\u015fturabilecek halklar\u0131n yurduydu. Bu nedenle Anadolu topra\u011f\u0131 ger\u00e7ekten bereketli denebilir ama o bereketi \u00e7ok y\u00f6nl\u00fc almak, \u00e7ok y\u00f6nl\u00fc ald\u0131rmak laz\u0131m. K\u00fclt\u00fcrde, sanatta, d\u00fc\u015f\u00fcncede ve yarat\u0131c\u0131l\u0131kta bunu alg\u0131lamak laz\u0131m. \u00d6zetle s\u00f6yleyece\u011fim bunlardan ibaret.\u201d<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>\u201c<\/em><em>Bergama deyince do\u011fal olarak akla ilk gelen muhte\u015fem bir kale. Zaten Pergamon s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fc ya da Pergamos s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fc bir do\u011fu dili, Yunanca de\u011fil, bu biliniyor. Ve Pergamon ya da Pergamos kale anlam\u0131na geliyor.\u201d&nbsp;<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>\u201cBa\u015flang\u0131\u00e7ta 8. ve 6. y\u00fczy\u0131llar \u00f6ncesi bir buluntu yoktu, bu nedenle acaba bu isim nas\u0131l do\u011fuya ba\u011fland\u0131 bilemiyoruz \u00e7\u00fcnk\u00fc; Yunanca de\u011fil. Ama son zamanlarda yap\u0131lan kaz\u0131lar ger\u00e7ekten 2. bin y\u0131lda Bergama\u2019da bir ya\u015fam\u0131n varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ortaya koymaya ba\u015flad\u0131. Bu ku\u015fkusuz Seha Irmak dedi\u011fimiz Hitit metinlerinde ad\u0131 ge\u00e7en ve daha sonra Hitit Vazal Krall\u0131\u011f\u0131\u2019na ba\u011flanan bir b\u00f6lgedeydi. O b\u00f6lgeye ait olmal\u0131yd\u0131. Ama t\u0131pk\u0131 biraz \u00f6nce anlatt\u0131\u011f\u0131m gibi Yunanl\u0131lar Anadolu\u2019ya geldi, Anadolu\u2019yu feth etti, b\u00f6ylece o topraklarda bug\u00fcnk\u00fc Bat\u0131 uygarl\u0131\u011f\u0131n\u0131 kurdu diyorlar. Bu bir masal. Tarihsel hi\u00e7bir ger\u00e7ekli\u011fe dayanm\u0131yor. 5. Yyda Yunanistan\u2019da, \u00f6zellikle Atina\u2019da yaz\u0131lan mitoslar b\u00f6yle s\u00f6yl\u00fcyor. D\u00fc\u015f\u00fcnebiliyor musunuz? 700 y\u0131l sonra Atina\u2019da Persler\u2019i yendikten sonra Atina\u2019l\u0131lar, o milliyet\u00e7i duygular i\u00e7erisinde oturuyorlar 700 y\u0131l \u00f6nceyi yaz\u0131yorlar. B\u00f6yle bir \u015fey kesinlikle olamaz. Yani s\u00f6zl\u00fc gelenek 3 nesilden daha geriye gidince \u015fa\u015far. Burada 3 de\u011fil belki 30 nesil var geriye giden.\u201d&nbsp;<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>\u201cBergama durumunda da ayn\u0131 \u015fey var. Mitoslarda Telefos diye bir kurucu kraldan s\u00f6z ediliyor. Babas\u0131 Herakles imi\u015f, anas\u0131 Auge imi\u015f. Bunlar Yunanistan k\u00f6kenliymi\u015f. Fakat orada bir ger\u00e7ek unutuluyor, Telefos ad\u0131na \u00e7ok yak\u0131nla\u015fan bir Hitit Tanr\u0131s\u0131 var, Telepinu. Bu da g\u00f6steriyor ki, Telefos\u2019la Telepinu aras\u0131nda bir ba\u011f olmas\u0131 laz\u0131m. Hititlerle bir ba\u011f olmas\u0131 laz\u0131m. Ve bu ba\u011f\u0131n bir yerde Bergamal\u0131lar\u0131n Anadolulu\u011fu, Do\u011fululu\u011fu g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc ve d\u00fc\u015f\u00fcncesini belgelemi\u015f olmas\u0131 laz\u0131m. \u015eimdi nas\u0131l ki \u0130zmir ve \u00e7evresi yani \u0130yonya, Atina\u2019dan gelenler taraf\u0131ndan ya da Atika\u2019dan gelenler taraf\u0131ndan kolonize ediliyor ve Yunanla\u015ft\u0131r\u0131l\u0131yor; Bergama ve \u00e7evresi, yani Hititlerin Seha Irmak \u00fclkesi de orta Yunanistan\u2019dan gelen Teselyal\u0131lar taraf\u0131ndan Yunanl\u0131la\u015ft\u0131r\u0131l\u0131yor. Onlara Eyollar deniyor, Eyol halk\u0131.\u201d&nbsp;<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>\u201cBu d\u00fcne kadar hep b\u00f6yleydi. Ben t\u0131pk\u0131 \u0130yonya aldatmac\u0131l\u0131\u011f\u0131 gibi bunun da ger\u00e7ekleri yans\u0131tmad\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcndeydim ama bunun kan\u0131t\u0131, \u00e7ok \u00f6nemli bir isimden geldi; Brian Rousseau. Amerikal\u0131 bir bilim insan\u0131 olan Brian, bug\u00fcn Gordion kaz\u0131s\u0131n\u0131 da \u00fcstlendi. Brian Rousseau 2008 y\u0131l\u0131nda yay\u0131nlanan kapsaml\u0131 bir makalesinde yapt\u0131\u011f\u0131 ara\u015ft\u0131rmalarda, Anadolu\u2019da Eyolya\u2019da ele ge\u00e7en \u00e7anak \u00e7\u00f6mleklerin (s\u00f6zde Yunan \u00e7anak \u00e7\u00f6mleklerinin) gelen Yunanlara ait olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, onlar\u0131n ticaretle gelmi\u015f olabilece\u011fini, bu nedenle o \u00e7anak \u00e7\u00f6mle\u011fin kesinlikle orada bir kolonizasyona i\u015faret edemeyece\u011fini ortaya koydu. \u2018Bunlar ticaretle ilgili \u015feylerdir\u2019 dedi.\u201d&nbsp;<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>\u201cBen de ayn\u0131 \u015feyi \u0130yonya i\u00e7in s\u00f6yledim. Ve o zamana kadar, \u00f6zellikle de Troya kaz\u0131s\u0131n\u0131n Manfred Koffman taraf\u0131ndan yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 d\u00f6neme kadar, o eserlerin asl\u0131nda Troya\u2019dan Smyrna\u2019ya kadar (\u0130zmir\u2019e kadar) olan b\u00f6lgenin Yunanl\u0131l\u0131\u011f\u0131 kan\u0131tlanmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131l\u0131yordu. Minyas ismi verilen gri \u00e7\u00f6mlek dedi\u011fimiz tek renkli \u00e7\u00f6mlekler, orta Yunanistan\u2019dan gelen bir \u00e7\u00f6mlek tipiydi. Anadolu\u2019da o y\u00f6rede bulunmas\u0131, oray\u0131 Yunanlar\u0131n kolonize etti\u011fi anlam\u0131na geliyordu. Ama Manfred Koffman ve ekibi bunun b\u00f6yle olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 kan\u0131tlad\u0131. Daha \u00f6nce James Mellaart da bunu s\u00f6ylemi\u015fti asl\u0131nda ama bu hep unutuldu. Yapt\u0131klar\u0131 ara\u015ft\u0131rmalarla Minyas \u00e7anak \u00e7\u00f6mle\u011finin, asl\u0131nda bir Anadolu yarat\u0131s\u0131 oldu\u011fu ortaya \u00e7\u0131kt\u0131. Yunanistan\u2019dan gelmemi\u015f.&nbsp; Sonu\u00e7ta o \u00e7anak \u00e7\u00f6mle\u011fin bulundu\u011fu b\u00f6lge Yunanl\u0131lar taraf\u0131ndan kolonilize edilmi\u015f ve bu nedenle de bu \u00e7anak \u00e7\u00f6mlek oradad\u0131r g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc tamamen yok olmu\u015ftur. Bu \u00f6nemli bir delil.\u201d&nbsp;<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>\u201cMinyas \u00e7\u00f6mle\u011finin isminin de\u011fi\u015fmesi de \u00f6nemliydi. Torea\u2019daki bilim insanlar\u0131 ona art\u0131k Minyas grisi de\u011fil, Anadolu grisi dedi. Hal b\u00f6yle olunca, Seha Irmak topra\u011f\u0131ndaki Hititler zaman\u0131nda 2. Bin y\u0131ldaki halk\u0131n daha sonraki Bergama\u2019da ya\u015fayan halk\u0131n atalar\u0131 oldu\u011fu ger\u00e7e\u011fi de bir yerde g\u00fcndeme geliyor. Ger\u00e7ekten de 4. Yyda s\u00f6zde Yunanl\u0131lar\u0131n geldi\u011fi 11. Yy\u2019dan a\u015fa\u011f\u0131 do\u011fru 700 y\u0131l kadar sonra, Bergama\u2019da halk\u0131n b\u00fcy\u00fck \u00e7o\u011funlu\u011funun yerli oldu\u011fu anla\u015f\u0131l\u0131yor, g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor ve&nbsp; bug\u00fcn kan\u0131tlan\u0131yor. Bunlar\u0131n Hitit k\u00f6kenli, Filik k\u00f6kenli ya da Lidya k\u00f6kenli insanlar oldu\u011fu s\u00f6yleniyor, yaz\u0131l\u0131yor; bunu Almanlar yaz\u0131yor. Efendim bu b\u00f6yleymi\u015f ama Ksenefon demi\u015f ki bunlar\u0131n krallar\u0131 Yunan\u2019d\u0131. Bir Yunan y\u00f6netiyor, kral Yunan olunca halk Yunan oluyor. Nas\u0131l oluyorsa?\u201d&nbsp;<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><strong>D. \u00d6ZDEN: <\/strong>\u2018Bilimde de tam ba\u011f\u0131ms\u0131z olmal\u0131y\u0131z\u2019 diyen Mustafa Kemal Atat\u00fcrk, Ne demek istiyordu?<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Prof. Dr. Fahri I\u015eIK:<\/strong> <em>\u201cArt\u0131k bunlara \u00e7ok dikkatle yakla\u015fmak laz\u0131m. Bat\u0131l\u0131n\u0131n her dedi\u011fini do\u011frudur diyerek kabullenmemek gerek. \u00c7\u00fcnk\u00fc Mustafa Kemal\u2019in en b\u00fcy\u00fck hedeflerinden biri bilimde de ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131kt\u0131. Bu nedenle 1930\u2019lu y\u0131llarda gen\u00e7leri yurtd\u0131\u015f\u0131na g\u00f6nderdi. Arkeolojinin y\u00f6ntemlerini \u00f6\u011frensinler, gelsinler ve bat\u0131da da ba\u011f\u0131ms\u0131zca kendi topraklar\u0131n\u0131n k\u00fclt\u00fcrlerini ara\u015ft\u0131rs\u0131nlar diye. Bu nedenle biz d\u00fc\u015f\u00fcnmeliyiz. Bat\u0131l\u0131n\u0131n her dedi\u011fini 100 kez okumal\u0131y\u0131z. Kendi yazd\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131 200 kez okumal\u0131y\u0131z. \u00c7\u00fcnk\u00fc 200 y\u0131ll\u0131k bir dogma ve bu dogmay\u0131 y\u0131kmak hakikaten \u00e7ok zor. Hani demi\u015f ya: \u2018Fikirleri, yanl\u0131\u015flar\u0131 ve yerle\u015fik d\u00fc\u015f\u00fcnceleri de\u011fi\u015ftirmek, atomu par\u00e7alamaktan daha zordur\u2019 diye; ger\u00e7ekten de \u00f6yle. Arkeoloji ve bilim e\u011fer sa\u011flam temeller \u00fczerine oturan belgelerle bir yere getirilebilirse e\u011fer, bunu kendine \u00f6zg\u00fcvenle ortaya koymak ve b\u00fct\u00fcn d\u00fcnyaya anlatmak hi\u00e7 zor olmayacak. \u00d6zg\u00fcven \u00e7ok \u00f6nemli. Bat\u0131l\u0131 b\u00f6yle diyor ama bu b\u00f6yle olmal\u0131, hay\u0131r. Bu toprak seninse bu topra\u011f\u0131n k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fc ve uygarl\u0131\u011f\u0131n\u0131, senin.. Mustafa Kemal\u2019in yolu bu yoldu. Benim y\u0131llard\u0131r tek ba\u015f\u0131ma yapmaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131m gibi. Sa\u011f olsun Havva da son zamanlarda kendi ara\u015ft\u0131rmalar\u0131yla, kendi \u00f6z d\u00fc\u015f\u00fcncesiyle ve \u00f6z g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcyle ayn\u0131 kan\u0131y\u0131 payla\u015ft\u0131 ve ba\u015fka gen\u00e7ler de yava\u015f yava\u015f gelmeye ba\u015flad\u0131. Hocalar\u0131 b\u00f6yle diyor diye de\u011fil, kendi ara\u015ft\u0131rmalar\u0131 onlar\u0131 yine ayn\u0131 do\u011frultuya, yani Anadolu\u2019nun yarat\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131 do\u011frultusuna g\u00f6t\u00fcrmeye ba\u015flad\u0131. Bat\u0131\u2019da da art\u0131k yava\u015f yava\u015f \u00e7\u00f6z\u00fcld\u00fc olay. \u00d6zellikle biraz \u00f6nce bahsetti\u011fim Brian Rousseau gibi bilim insanlar\u0131n\u0131n, kolonileri ve kolonizasyonlar\u0131 sorgulamas\u0131 \u00e7ok \u00f6nemliydi.\u201d&nbsp;<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>\u201c2015 ya da 14 y\u0131l\u0131nda Ko\u00e7 \u00dcniversitesi ge\u00e7 Tun\u00e7 \u00e7a\u011f\u0131, erken demir \u00e7a\u011f\u0131 k\u00fclt\u00fcrlerinin Anadolu\u2019daki durumu ve konumu \u00fczerine b\u00fcy\u00fck bir sempozyum d\u00fczenliyor. O sempozyumda bildiriler yay\u0131nlan\u0131yor. O bildirilerde Anadolu\u2019da ve Adalar\u2019da yap\u0131lan kaz\u0131larda var\u0131lan sonu\u00e7, benim 30 y\u0131lda vard\u0131\u011f\u0131m sonucun ayn\u0131s\u0131, \u00f6rt\u00fc\u015f\u00fcyor. Kolonizasyon diye bir \u015fey yok. Anadolu\u2019nun bat\u0131s\u0131na Yunanlar geldi, bu uygarl\u0131\u011f\u0131 onlar yaratt\u0131 diye bir \u015fey yok. Bir s\u00fcreklilik var, bir devaml\u0131l\u0131k var. Deniyor ki Bergama bir Yunan uygarl\u0131\u011f\u0131. Kentin ad\u0131 Yunan de\u011fil. Halk\u0131 Yunan de\u011fil. As\u0131l Bergama\u2019y\u0131 kuran Filetairos Yunan de\u011fil. Babas\u0131n\u0131n ad\u0131 Attalos. Olsa olsa Makedon olmal\u0131, Yunan de\u011fil. Makedonyal\u0131 olabilir. Zaten bizim en b\u00fcy\u00fck yanl\u0131\u015flar\u0131m\u0131zdan biri de bu. \u0130skender dahil olmak \u00fczere \u0130skender sonras\u0131, ad\u0131na Helenistik dedi\u011fimiz o 300 ile 30 aras\u0131 d\u00f6nemdeki b\u00fct\u00fcn k\u00fclt\u00fcrleri, b\u00fct\u00fcn uygarl\u0131klar\u0131 Yunan diye adland\u0131rmam\u0131z ve o \u015fekilde alg\u0131lamam\u0131z. Hay\u0131r. O d\u00f6nemde her yere egemen olan Makedonlar\u2019d\u0131, \u0130skender\u2019in generalleriydi ve onlar\u0131n torunlar\u0131yd\u0131. Seloikoslar olsun, Antigonuslar olsun, Seloikoslar olsun,&nbsp; Pitulamaoslar olsun\u2026&#8221;&nbsp;<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><strong>D. \u00d6ZDEN: <\/strong>Bergama (Pergamon) Medeniyeti i\u00e7in ne s\u00f6ylersiniz?<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Prof. Dr. Fahri I\u015eIK: <\/strong><em>\u201cB\u00fct\u00fcn bunlar bundan 200 y\u0131l kadar \u00f6nce \u00f6zellikle Almanlar\u0131n temellendirdi\u011fi, onlar\u0131n Yunan hayranl\u0131\u011f\u0131ndan kaynaklanan yanl\u0131\u015flar. Ad\u0131na Helenistik deniyor, neden efendim Helen uygarl\u0131\u011f\u0131 b\u00fct\u00fcn d\u00fcnyaya yay\u0131lm\u0131\u015f? Ekrem Akurgal hocam diyor ki, \u2018B\u00fcy\u00fck \u0130skender do\u011fuyu Yunanl\u0131la\u015ft\u0131raca\u011f\u0131m derken kendisi Do\u011fulula\u015ft\u0131 \u00e7\u00fcnk\u00fc Tanr\u0131 oldu. Zaten babas\u0131 da (II. Philip) kendisini tanr\u0131la\u015ft\u0131rd\u0131\u2019. Yunan d\u00fc\u015f\u00fcncesinde tanr\u0131 diye bir \u015fey yok. Bu nedenle ne \u0130skender bir Yunand\u0131r, ne \u0130skender\u2019den sonra gelen generalleri ve onlar\u0131n kurduklar\u0131 devletler ve o devletlerde yarat\u0131lan uygarl\u0131k bir Yunan uygarl\u0131\u011f\u0131 olabilir. Sorun \u00e7ok y\u00f6nl\u00fc. Bu \u00e7ok y\u00f6nl\u00fc sorunu nas\u0131l 2 ki\u015fi 3 ki\u015fi 5 ki\u015fiye s\u00f6yleyeceksin bilemem ama \u00e7\u00f6z\u00fclecek. Ba\u015flamak \u00f6nemli.\u201d&nbsp;<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>\u201cBergama denince akla onun Helenistik d\u00f6nemdeki k\u00fclt\u00fcrde ve sanatta yarat\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131 geliyor. Persler Anadolu\u2019yu ele ge\u00e7irince, 6. Yy\u0131n sonundan ba\u015flayarak art\u0131k \u0130yonya\u2019daki sanat\u00e7\u0131lar ve d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrler Anadolu\u2019yu terk ediyorlar. O d\u00fc\u015f\u00fcnce \u00fczerine Atina kendi uygarl\u0131\u011f\u0131n\u0131 yarat\u0131yor. Ve bu muhte\u015fem bir uygarl\u0131k. Atina 5. Yyda alt\u0131n \u00e7a\u011f\u0131n\u0131 ya\u015f\u0131yor. Ve Atina\u2019n\u0131n bu uygarl\u0131\u011f\u0131 Anadolu\u2019yu etkilemeye ba\u015fl\u0131yor. Ne kadar zaman sonra? \u0130skender yeni ba\u015ftan Anadolu\u2019yu Perslerin elinden kurtard\u0131\u011f\u0131 tarihe kadar. 3. Yya giri\u015fle birlikte Bergama ba\u015fta olmak \u00fczere, birden bire sanat ve k\u00fclt\u00fcr Atina\u2019n\u0131n elinden yeniden Anadolu\u2019ya ge\u00e7iyor. Mimaride Piteous diye bir sanat\u00e7\u0131 var. Daha sonra Bergama Okulu dedi\u011fimiz, Zeus Suna\u011f\u0131\u2019n\u0131 yaratanlar, hep bu k\u00fclt\u00fcr\u00fcn oda\u011f\u0131n\u0131n art\u0131k yeniden Anadolu oldu\u011fu ger\u00e7e\u011fine g\u00f6t\u00fcr\u00fcyor bizi. Bu \u00f6nemli.\u201d&nbsp;<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>\u201cBergama denince ak\u0131llara hemen sunak geliyor. Sunak denince Zeus geliyor. Zeus denince Yunan akla geliyor. Hay\u0131r. Zeus\u2019un Anadolu g\u00f6k tanr\u0131s\u0131ndan, da\u011f tanr\u0131s\u0131ndan \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131; onunla \u00f6zde\u015fle\u015fti\u011fi bug\u00fcn biliniyor. Neden Bergama Suna\u011f\u0131\u2019n\u0131n temelinin alt\u0131nda bir kaya var? O kayaya Almanlar kutsal kaya diyor. Neden kutsal kaya? \u00c7\u00fcnk\u00fc kaya, g\u00f6k tanr\u0131s\u0131n\u0131n simgesi. G\u00f6k tanr\u0131s\u0131n\u0131n evi. Anadolu g\u00f6k tanr\u0131s\u0131 o kayada alg\u0131lan\u0131r. Zeus da kayada alg\u0131lan\u0131yor. \u00d6rne\u011fin Kaunos\u2019da bir kaya var, o kaya Zeus\u2019un kendisi. Hazzi Da\u011f\u0131\u2019n\u0131n tepesinde bir kaya var, Helenistik d\u00f6nemde bir Zeus tap\u0131na\u011f\u0131 yap\u0131yorlar; o tap\u0131na\u011f\u0131n sellas\u0131n\u0131n en kutsal odas\u0131n\u0131n i\u00e7inde duruyor o kaya. Zeus\u2019un heykeli gibi. Bergama\u2019da da \u00f6yle. Peki Yunanistan\u2019da nas\u0131l?\u201d&nbsp;<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>\u201c\u015eimdi yeni bir moda \u00e7\u0131kt\u0131, Pergamos ayn\u0131 zamanda Zeus\u2019un Olimpos Da\u011f\u0131\u2019ndaki saray\u0131ym\u0131\u015f. Yunanlar onu o \u015fekilde alg\u0131l\u0131yorlarm\u0131\u015f. Peki Olimpos Tanr\u0131\u00e7alar\u0131 kim? Onlar Yunan d\u00fc\u015f\u00fcncesinin yarat\u0131lar\u0131 m\u0131? Yoksa onlar Homeros\u2019un, Helviodos\u2019un (biri Smyrna\u2019l\u0131 di\u011feri K\u00fcme\u2019li) iki Anadolu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr\u00fcn\u00fcn yaratt\u0131\u011f\u0131 tanr\u0131lar m\u0131? Onlar\u0131n \u00f6z\u00fc Anadolu\u2019ya m\u0131 var\u0131yor acaba? 1937 y\u0131l\u0131nda Clemens Bosch\u2019un dedi\u011fi gibi: \u2018Yunan Olimpos\u2019undaki b\u00fct\u00fcn tanr\u0131\u00e7alar Anadolu ana tanr\u0131\u00e7as\u0131ndan do\u011fmad\u0131r\u2019 demi\u015ftir. Y\u0131l 1937. Daha sonra bunu Robben Felischer kan\u0131tlar. Daha sonra ben bu konuya e\u011fildim. Ve \u015fimdi ger\u00e7ekten de bug\u00fcn Olimpos tanr\u0131\u00e7alar\u0131 dedi\u011finiz tanr\u0131\u00e7alar, (Apollon, Diyonisos ve Rezeus gibi) Yunan d\u00fc\u015f\u00fcncesinin yaratt\u0131\u011f\u0131 tanr\u0131lar de\u011fil art\u0131k. Bunlar\u0131n belgeleri ortada. Bat\u0131l\u0131lar bu belgelere kar\u015f\u0131 belgeler ortaya \u00e7\u0131karacaklar\u0131 yere, oldu\u011fu gibi devam ediyorlar.\u201d&nbsp;<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>\u201c\u00d6rne\u011fin Bergama\u2019da \u00e7al\u0131\u015fan ve bug\u00fcn Bergama m\u00fczesinin de m\u00fcd\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc yapan zat diyor ki: \u2018Bergama suna\u011f\u0131n\u0131 Yunanl\u0131lar Zeus\u2019un Olimpos\u2019taki, Olimpos Da\u011f\u0131\u2019ndaki saray\u0131 gibi g\u00f6r\u00fcrlerdi. Suna\u011f\u0131n bi\u00e7imini hep \u0130yonlara ba\u011flarlar asl\u0131nda b\u00f6yle bir \u015fey yok\u2019. Nas\u0131l b\u00f6yle bir \u015fey yok? Yunanistan\u2019da Bergama suna\u011f\u0131 gibi bir sunak m\u0131 var? Onun U bi\u00e7imli \u015fekli, \u0130yonya\u2019da Sa\u011fmos\u2019ta ba\u015flar. Royikos suna\u011f\u0131 ile iyice\u2026\u201d<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>\u201c\u00d6yle ki, Ryokos suna\u011f\u0131 ile Samos\u2019taki (\u0130.\u00d6. 550 civar\u0131) sunakla 200 y\u0131l dolaylar\u0131nda yap\u0131lan Bergama suna\u011f\u0131n\u0131n \u00f6l\u00e7\u00fcleri bile neredeyse birbiriyle ayn\u0131. Niye bir taraftan Yunanlar \u0130yon diyor,&nbsp; \u00f6b\u00fcr taraftan da \u0130yonya\u2019y\u0131 bir tarafa at\u0131p, o suna\u011f\u0131n yarat\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131nda \u0130yon pay\u0131 yok saymaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yorlar? Bunu anlayabilmek \u00e7ok zor ama tela\u015f i\u00e7erisindeler, \u00f6yle anla\u015f\u0131l\u0131yor. Bergama Suna\u011f\u0131\u2019n\u0131n \u00f6nce sahibinin bir Yunan d\u00fc\u015f\u00fcncesinin \u00fcr\u00fcn\u00fc oldu\u011funu kan\u0131tlamalar\u0131 gerek ve Bergama sunak bi\u00e7iminin Yunanistan\u2019da yarat\u0131lan bir sunak bi\u00e7imi oldu\u011funu kan\u0131tlamalar\u0131 gerek ki; biz de diyelim ki tamam, evet, d\u00fcnyan\u0131n 7 harikas\u0131ndan biri olan bu Bergama suna\u011f\u0131, ger\u00e7ek anlamda bir Helen d\u00fc\u015f\u00fcncesinin \u00fcr\u00fcn\u00fcd\u00fcr, bir Helen yarat\u0131s\u0131d\u0131r. Ama o tanr\u0131n\u0131n o kayada bir alg\u0131lan\u0131l\u0131rl\u0131\u011f\u0131 yok. Ba\u015fka yer yok muydu da geldiler orada kutsal kayan\u0131n \u00fczerine kondurdular o suna\u011f\u0131? Neden \u00e7\u00fcnk\u00fc o kutsal kaya daha \u00f6nce Ke\u015fuk\u2019tu. G\u00f6k Tanr\u0131s\u0131, Anadolu g\u00f6k tanr\u0131s\u0131yd\u0131, Anadolu da\u011f tanr\u0131s\u0131yd\u0131. F\u0131rt\u0131na tanr\u0131s\u0131yd\u0131.\u201d&nbsp;<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>\u201cBak\u0131n Hazzi Da\u011f\u0131, Asya \u0131rma\u011f\u0131n\u0131n tam denize d\u00f6k\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc yerde muhte\u015fem bir da\u011f. Antakya\u2019da. \u00d6nce Baal\u2019in saray\u0131 var diye d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcl\u00fcyor. Babil\u2019de, orada Baal ya\u015f\u0131yor. D\u00fcnyay\u0131 oradan y\u00f6netiyor. Bulutlar\u0131 o topluyor, oradan ya\u011fmura d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fcyor, ya\u011fmur olup yere inen de o.. \u0131\u015f\u0131ld\u0131yor o saray. Daha sonra Hititler ele ge\u00e7iriyorlar o b\u00f6lgeyi. Bir bak\u0131yorsunuz ki o saray ve o da\u011f, Te\u015fub\u2019un olmu\u015f. B\u00fcy\u00fck \u0130skender Anadolu\u2019yu feth edince, oray\u0131 da ele ge\u00e7irince bir bak\u0131yorsun ki Zeus\u2019un olmu\u015f. Daha sonra Roma\u2019n\u0131n oluyor, bir de bak\u0131yorsunuz ki J\u00fcpiter\u2019in olmu\u015f. Da\u011f ayn\u0131 da\u011f. \u0130nan\u00e7 ayn\u0131 inan\u00e7. De\u011fi\u015fen sadece isim. Orada \u00f6zellikle o tap\u0131na\u011f\u0131n i\u00e7indeki Hazzi Da\u011f\u0131\u2019ndaki o kayan\u0131n Zeus olma ger\u00e7e\u011fi, Bergama\u2019daki suna\u011f\u0131n taban\u0131ndaki o kutsal kaya ger\u00e7e\u011fi ile \u00f6rt\u00fc\u015f\u00fcyor. Bunu ba\u015fka t\u00fcrl\u00fc yorumlayamazs\u0131n. Orada o suna\u011f\u0131n kondurulmas\u0131,&nbsp; Anadolu d\u00fc\u015f\u00fcncesinin bir \u00fcr\u00fcn\u00fcd\u00fcr\u2026\u201d<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><strong>D. \u00d6ZDEN: <\/strong>Troya kaz\u0131s\u0131 bize neyi kan\u0131tl\u0131yor?<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Prof. Dr. Fahri I\u015eIK: <\/strong><em>\u201cNe kadar do\u011fruyu g\u00f6sterdi\u011fini Troya tek ba\u015f\u0131na kan\u0131tl\u0131yor. Bak\u0131n, 1871\u2019de kaz\u0131ya ba\u015flad\u0131lar. Sava\u015ftan sonra Bleigen geldi kaz\u0131 yapt\u0131. Ve&nbsp; san\u0131yorum ki Manfred Koffman\u2019\u0131n kaz\u0131ya ba\u015flamas\u0131 1988\u2019e denk geliyor. Bir ara verildi Bliegen\u2019den sonra. Koffman kaz\u0131ya ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 zaman Troya bir Yunan yerle\u015fimiydi. D\u00fc\u015f\u00fcnebiliyor musunuz? Troya Yunanm\u0131\u015f!\u201d&nbsp;<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>\u201cTroya\u2019n\u0131n 6. Katman\u0131nda, o en g\u00f6rkemli uygarl\u0131\u011f\u0131n oldu\u011fu katmanda Akalar vard\u0131, Aka Helenleri. Neden, \u00e7\u00fcnk\u00fc \u00e7anak \u00e7\u00f6mlek vard\u0131. O d\u00f6nem ad\u0131na Miken denilen Yunan \u00e7anak \u00e7\u00f6mle\u011fi vard\u0131. Buna dayand\u0131r\u0131l\u0131yordu sadece. Ve i\u015fin ilgin\u00e7 yan\u0131, Manfred Koffman Anadolu uygarl\u0131klar\u0131n\u0131 \u00e7ok iyi bilen bir bilimciydi \u00e7\u00fcnk\u00fc; doktoras\u0131 do\u00e7entli\u011fi hep Anadolu \u00fczerine yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131. Tabii Anadolu\u2019yu tan\u0131y\u0131nca, Anadolu\u2019yu bilince ve \u00f6nyarg\u0131yla i\u015fin i\u00e7ine girmeyince i\u015f de\u011fi\u015fti. Birden bire kaz\u0131dan sonra 10 y\u0131l bile ge\u00e7meden, 3-5 y\u0131l i\u00e7erisinde 150 y\u0131l boyu Yunan olan Troya\u2019n\u0131n 6. Ve 7. Katman\u0131 Anadolu oldu. B\u00fct\u00fcn b\u00f6lgeleriyle. Bunu bat\u0131l\u0131 i\u00e7ine sindiremedi. Bizi de \u00e7a\u011f\u0131rd\u0131 o tart\u0131\u015fmalara, Havva ile beni. T\u00fcbingen\u2019deki o b\u00fcy\u00fck tart\u0131\u015fma. Ve orada ben \u015funu g\u00f6rd\u00fcm. Gerek Stuttgart\u2019ta, gerekse Von\u2019daki sergide \u2018Troya Yunand\u0131r\u2019 diye giren Almanlar, \u2018Bunlar Anadoluluymu\u015f\u2019 diye \u00e7\u0131kt\u0131. Bunu i\u00e7ine sindiremedi bat\u0131l\u0131lar. Sindiremedi. \u00c7\u00fcnk\u00fc Troya onlar i\u00e7in \u00e7ok \u00f6nemli. Onlar ve b\u00fct\u00fcn Avrupa, sadece Almanlar de\u011fil b\u00fct\u00fcn Avrupa, Polonya\u2019s\u0131 da dahil bunu i\u00e7ine. \u00c7ekoslovakya da dahil.\u201d&nbsp;<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>\u201cHepsi kendi soyunu Troya\u2019dan bir kahramana ba\u011fl\u0131yordu. Ben bu soydan geldim diyordu. Zaten \u0130talyanlar\u0131n Eneyas soyu belli. Zaten Julius Claudiuslar diye bildi\u011fimiz Augustus\u2019la ba\u015flayan o ilk imparatorlardaki Julius, Eneyas\u2019\u0131n o\u011flu. Ankises\u2019in torunu. Troya yanm\u0131\u015f, art\u0131k elden gidece\u011fi belli, onlar da Afrodit\u2019e diyor ki: \u2018Baban\u0131 al, o\u011flunu al ve git \u0130talya\u2019ya\u2019.&nbsp; Ve bunlar \u0130talya\u2019ya \u00e7\u0131k\u0131yorlar. Babas\u0131 omuzunda, o\u011flu Julius elinde. Ve \u0130talyan kendi k\u00f6klerini, kendi soylar\u0131n\u0131 Troya\u2019ya ba\u011fl\u0131yor. Sadece onlar de\u011fil, b\u00fct\u00fcn Avrupa. \u00d6zellikle orta \u00e7a\u011fda bir soy sop meselesi var. Romal\u0131lar\u0131n soyu belli de, \u2018Benim soyum nedir?\u2019 pe\u015finde ko\u015fanlar fazla. Tabii orada Troya\u2019n\u0131n ve o kahramanlar\u0131n Yunan olmas\u0131 durumu var ya.. Ama ne zaman ki b\u00f6yle bir \u015fey yokmu\u015f yahu, bunlar Anadoluluymu\u015f, bu nedenle fazla i\u00e7lerine sindiremediler. Ama i\u015f bitti art\u0131k.\u201d&nbsp;<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>\u201cBug\u00fcn bat\u0131da hi\u00e7 kimse m\u00fcthi\u015f Troya uygarl\u0131\u011f\u0131na Yunan Uygarl\u0131\u011f\u0131 demiyor art\u0131k. \u015eimdi s\u0131ra \u0130yonya\u2019ya geldi, \u0130yonya\u2019da da ba\u015flad\u0131lar. Biraz \u00f6nce bahsetti\u011fim Ko\u00e7 \u00dcniversitesi\u2019ndeki sempozyum \u00e7ok \u00f6nemliydi. Arkeolojik belgelerle dolu her \u015fey ama \u00f6zellikle de 3. Amennofis firavunun \u0130sa\u2019dan \u00f6nce 1400-1360 aras\u0131, \u0130yonya\u2019n\u0131n B\u00fcy\u00fck \u0130yonya ad\u0131 alt\u0131nda Anadolu\u2019da var olu\u015funun ortaya \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131 ger\u00e7e\u011fi. B\u00fct\u00fcn bunlar art\u0131k bu Yunan uygarl\u0131\u011f\u0131n\u0131n ve onun yarat\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n bir masal oldu\u011funu, ger\u00e7ekten bir masal oldu\u011funu ortaya koyacak \u00e7\u00fcnk\u00fc ger\u00e7ekten de masald\u0131. Zaten 5. Yyda uydurulan mitoslar da onlar\u0131n temeli. Bilimsel bir temel yoktu.\u201d<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><strong>D. \u00d6ZDEN: <\/strong>Troya, Fatih Sultan Mehmet ve Odessa Destan\u0131?<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Prof. Dr. Fahri I\u015eIK: <\/strong><em>\u201cAyn\u0131 atadan gelen karde\u015fler de\u011fil miyiz? Ben de Troya\u2019l\u0131y\u0131m, sen de Troya\u2019l\u0131s\u0131n. 1462 mi herhalde, Midilli Seferi\u2019nden d\u00f6n\u00fc\u015fte Troya\u2019ya u\u011fruyor. Bu b\u00fcy\u00fck Sultan ve Yunan tarih yazar\u0131na \u2018yaz\u2019 diyor. A\u011fl\u0131yor o harabeleri g\u00f6r\u00fcnce. \u0130stanbul Konstantinapolis diyor feth etmek, Allah diyor bana Konstantinopolis\u2019i feth etmekle Hektor\u2019un intikam\u0131n\u0131 almay\u0131 nasip eyledi diyor Fatih Sultan Mehmet. \u00c7\u00fcnk\u00fc Fatih\u2019in anas\u0131 Rum, Fatih Yunancay\u0131 biliyor, Fatih, \u0130lyas destan\u0131yla Odyseuus Destan\u0131n\u0131 \u00f6zg\u00fcn\u00fcnden, orijinalinden okuyan bir adam. Fatih s\u0131radan bir sultan de\u011fil. Fatih okuyan bir sultan. Fatih bilen bir sultan. T\u0131pk\u0131 Mustafa Kemal gibi. Dumlup\u0131nar\u2019da s\u00f6yledi\u011fi s\u00f6z acaba do\u011fru mudur bilemiyorum. \u2018Yunanl\u0131lar\u0131 denize d\u00f6kerek ben Hektor\u2019un intikam\u0131n\u0131 ald\u0131m\u2019 demesi. Bu duygular hi\u00e7bir zaman ne intikamc\u0131 bir duygudur, ne de \u00f6z\u00fcnde milliyet\u00e7ilik vard\u0131r. Bunun \u00f6z\u00fcnde Anadolu halklar\u0131na, Anadolu k\u00fclt\u00fcr\u00fcne ve uygarl\u0131\u011f\u0131na sahiplik vard\u0131r. Hem Fatih\u2019de hem Mustafa Kemal\u2019de. Onlar Troya\u2019l\u0131 ama onlar biziz. Biz onlar\u0131n devam\u0131y\u0131z. Bu uygarl\u0131k, bir yerde bizim uygarl\u0131\u011f\u0131m\u0131z olacak\u2026\u201d&nbsp;<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>\u201c\u00d6yle bir zamana geldik ki, insan \u00fcz\u00fcl\u00fcyor. B\u00f6yle bir toprakta ya\u015f\u0131yorsun, b\u00f6ylesine b\u00fcy\u00fck uygarl\u0131klar\u0131n bulundu\u011fu toprak senin m\u00fclk\u00fcn \u015fu anda; ama y\u0131llard\u0131r verdi\u011fin emekle \u015f\u00f6yle bir geriye bak\u0131yorsun, seni hi\u00e7 ele\u015ftiren yok, tek bir sat\u0131r ele\u015ftiren yok; ama senin gibi diyen de yok, senin gibi yazan da yok, senin gibi konu\u015fan da yok ya da az. O zaman \u00fcz\u00fcl\u00fcyorsun, diyorsun ki bu nas\u0131l sahiplik bu topra\u011fa? Ben y\u0131llar\u0131m\u0131 verdim, 20 Almanca makalemi T\u00fcrk\u00e7e\u2019ye \u00e7evirdim ki okusunlar ve ele\u015ftirsinler, neresi yanl\u0131\u015f. Hay\u0131r. Yine konferanslarda alk\u0131\u015flar, yine tamam hakl\u0131s\u0131nlar ama yaz\u0131lanlara bak\u0131yorsun ayn\u0131, konu\u015fulana bak\u0131yorsun ayn\u0131. Benim bir tek amac\u0131m vard\u0131, b\u00fct\u00fcn bunlar\u0131 tart\u0131\u015fmak. Tart\u0131\u015fmaya a\u00e7mak. \u0130ster yabanc\u0131larla, ister yerlilerle. Ama ne yerliden bir ses \u00e7\u0131k\u0131yor, ne yabanc\u0131dan. Neden efendim 200 y\u0131l b\u00f6yle denmi\u015f? Ne demek 200 y\u0131l b\u00f6yle denmi\u015f? B\u00f6yle denmi\u015f diye o do\u011fru mudur? Onun anlam\u0131 do\u011fru mudur 200 y\u0131l denenler? Peki neden bilim var? Niye bilgi var? E\u011fer 200 y\u0131l denenler do\u011fruysa, e\u011fer o g\u00fcnden bu tarafa hi\u00e7bir \u015fey de\u011fi\u015fmemi\u015fse niye arkeoloji var? Niye kaz\u0131lar yap\u0131l\u0131yor o zaman? Bulgular hi\u00e7bir \u015feyi de\u011fi\u015ftirmeyecek mi? Yeni bulgularla yeni g\u00f6r\u00fc\u015fler ortaya at\u0131lmayacak m\u0131? Yeni kan\u0131tlar bulunmayacak m\u0131? Bunlar yorumland\u0131\u011f\u0131 zaman neden yaln\u0131z kalacaks\u0131n? Bir ba\u015fkas\u0131 neden gelip de \u2018B\u00f6yle diyorsun ama, b\u00f6yle de\u011fildir\u2019 demiyor? Ya da b\u00f6yledir neden demiyor? Nedir bu? Kendine g\u00fcvensizlik, ba\u015fka hi\u00e7bir \u015fey de\u011fil.\u201d&nbsp;<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><strong>D. \u00d6ZDEN: <\/strong>Bat\u0131 merkezli d\u00fc\u015f\u00fcnen ve yazan s\u00f6zde bilimadamlar\u0131 i\u00e7in ne dersiniz?&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Prof. Dr. Fahri I\u015eIK:<\/strong> <em>\u201cBat\u0131l\u0131y\u0131 bir yerde anl\u0131yorum ama bizimkileri anlamakta zorlan\u0131yorum. Ya beni yerden yere vur, her \u015fey yaz\u0131lm\u0131\u015f ortada. Gizli bir \u015fey yok. De ki sen sa\u00e7mal\u0131yorsun de. B\u00fcy\u00fck \u00fcniversiteler beni konferansa \u00e7a\u011f\u0131rmamakla neyi ama\u00e7l\u0131yorlar acaba? Bak\u0131n yine K\u0131r\u015fehir\u2019e ve Karaman Arkeoloji b\u00f6l\u00fcmleri \u00e7a\u011f\u0131rd\u0131, oraya gidece\u011fim gelecek hafta. Milas\u2019a gidece\u011fim. Nereye \u00e7a\u011f\u0131r\u0131rlarsa gidiyorum ama o b\u00fcy\u00fck \u00fcniversitelerin Arkeoloji b\u00f6l\u00fcmleri beni \u00e7a\u011f\u0131rm\u0131yor. Neden? Alman Arkeoloji Enstit\u00fcs\u00fc beni \u00e7a\u011f\u0131rm\u0131yor. Beni Patara konferans\u0131 i\u00e7in \u00e7a\u011f\u0131rd\u0131lar dedim yok Patara\u2019n\u0131n kaz\u0131 ba\u015fkan\u0131 Havva. Onu o anlats\u0131n, ben geleyim de size uygarl\u0131k Anadolu\u2019da do\u011fdu onu anlatay\u0131m dedim, \u00e7a\u011f\u0131rmad\u0131lar. Neden? \u00c7a\u011f\u0131r da ele\u015ftir. Bilim budur. Benim dedi\u011fim do\u011frudur demiyorum ki. Benim ara\u015ft\u0131rmalar\u0131m beni bu y\u00f6ne g\u00f6t\u00fcrd\u00fc. Gelin tart\u0131\u015fal\u0131m, do\u011fru mudur yanl\u0131\u015f m\u0131d\u0131r. Onda da anla\u015fam\u0131yoruz. Nas\u0131l bilim yap\u0131l\u0131r, nas\u0131l g\u00f6r\u00fc\u015fler payla\u015f\u0131l\u0131r ya da yads\u0131n\u0131r. \u0130\u015f zor gibi g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor ama a\u00e7\u0131ld\u0131, ucu a\u00e7\u0131ld\u0131. Ben eskiden ya\u015fayamam, g\u00f6remem diye d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyordum ama san\u0131yorum ki ya\u015fayaca\u011f\u0131m ve g\u00f6rece\u011fim. Gidi\u015f onu g\u00f6steriyor.\u201d&nbsp;<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>\u201cMilet\u2019te ve \u00e7evresinde b\u00fcy\u00fck bir kurakl\u0131k oluyor. \u0130S 1050 &#8211; 950 y\u0131llar\u0131nda, Hristiyanl\u0131k d\u00f6nemi hakim. K\u00f6ylerden insanlar se\u00e7iliyor. Bug\u00fcnk\u00fc Latmos Da\u011flar\u0131na \u00e7\u0131k\u0131yorlar. Hemen Bafa G\u00f6l\u00fc\u2019nden yukar\u0131ya do\u011fru. Hem de en sarp yerinden \u00e7\u0131k\u0131yorlar. \u0130lahiler s\u00f6yl\u00fcyorlar. Bir kayan\u0131n \u00f6n\u00fcnde duruyorlar. En tepede ve zirvede bir kayan\u0131n \u00f6n\u00fc. O kayan\u0131n \u00f6n\u00fcnde ya\u011fmur duas\u0131 yap\u0131yorlar. Anneliese Peschlow diyor ki, o kaya diyor binlerce y\u0131l \u00f6ncesinde Anadolu\u2019nun Te\u015fhub\u2019uydu. Daha sonran\u0131n Zeus\u2019uydu. \u015eimdi art\u0131k bir g\u00f6ksel din var, ne Te\u015fhub var ne Zeus var ama o kayada o gelenek hala s\u00fcr\u00fcyor. Tekerlek Da\u011f\u0131 diyorlar ad\u0131na, ben o s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fc sevmiyorum. Kim demi\u015fse, o kaya falan duruyor orada hala. T\u0131pk\u0131 \u015feydeki gibi, de\u011fi\u015fen hi\u00e7bir \u015fey yok. Hazzi Da\u011f\u0131\u2019ndaki gibi.\u201d&nbsp;<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><strong>D. \u00d6ZDEN:<\/strong> \u0130da, Hazzi Da\u011f\u0131\u2019n\u0131n zirvesinde de T\u00fcrkmen, Alevi, Bekta\u015fi k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fc \u015eaman gelenekleriyle ya\u015fan\u0131yordu hocam. Ne dersiniz?<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Prof. Dr. Fahri I\u015eIK: <em>\u201c<\/em><\/strong><em>Evet. Anadolu\u2019nun bug\u00fcn\u00fcn g\u00f6r\u00fcp de ge\u00e7mi\u015fini okumamak m\u00fcmk\u00fcn de\u011fil. Do\u011fa Ana kubaba, Ege\u2019de Tanr\u0131\u00e7alar\u0131n Bulu\u015fmas\u0131 kitab\u0131m\u0131n ilk resmi odur. Tulos yak\u0131nlar\u0131nda Arsadada bir ulu a\u011fa\u00e7, Peynar a\u011fac\u0131 gittik b\u00f6yle yerlerde dallar\u0131, ama nas\u0131l bir \u015fey, dibinde bir sunak var. Suna\u011f\u0131n \u00fczerine yemi\u015f koymu\u015f oradaki insanlar. Etraf\u0131n\u0131 duvarla \u00e7evirmi\u015fler, k\u0131blesine bir mihrab a\u00e7m\u0131\u015flar. Oraya bir tel gerip, bir namazla, yan\u0131na da bir tesbih koymu\u015flar. Orada birisine \u2018yahu\u2019 dedim, \u2018a\u011fac\u0131n\u0131z odununuz \u00e7ok herhalde buralarda, neden kesip yakm\u0131yorsunuz?\u2019 dedim. Dedi ki \u2018bey, bir kom\u015fu denedi ertesi g\u00fcn oca\u011f\u0131 s\u00f6nd\u00fc, \u00f6ld\u00fc gitti\u2019 dedi. Ben de \u2018N\u2019oldu neden ki?\u2019 dedim. \u2018\u015eu da\u011fda, Eren Da\u011f\u0131\u2019ndaki Erenle bu a\u011fac\u0131n Ereni s\u00fcrekli sava\u015f\u0131rlar\u2019 dedi, bak\u0131n iyi dinleyin \u2018s\u00fcrekli sava\u015f\u0131rlar\u2019 dedi. \u2018Da\u011f, Erene her zaman bask\u0131n gelir\u2019 dedi. \u2018Bu a\u011fa\u00e7 erenin dal\u0131n\u0131 buda\u011f\u0131n\u0131 yere indirir\u2019 dedi. Y\u0131ld\u0131r\u0131mla, \u015fim\u015fekle, onunla bununla dedi. Havva bana bakt\u0131, ben Havva\u2019ya bakt\u0131m, dedim \u2018Bu adam ne anlat\u0131yor yahu?\u2019 Y\u0131ld\u0131r\u0131mla ve \u015fim\u015fekle diyor. Te\u015fhub\u2019un da Zeus\u2019un da simgesi \u015fim\u015fektir, y\u0131ld\u0131r\u0131md\u0131r. Bilmiyor bunu adam, hi\u00e7birini okumam\u0131\u015f, g\u00f6rmemi\u015f ama bin y\u0131llarca ayn\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnce s\u00fcrm\u00fc\u015f. O a\u011fa\u00e7 ereni dedi\u011fi de Anadolu Ana Tanr\u0131\u00e7as\u0131, onun \u00f6z\u00fc a\u011fa\u00e7ta alg\u0131lan\u0131r. Ama bu sene gittim, bizim sayg\u0131m\u0131z, ge\u00e7mi\u015fimize sayg\u0131m\u0131z o kadar. Dibinden kesmi\u015fler koca peynar\u0131. Yerine ceviz dikmi\u015f, bilmem ne dikmi\u015f oraya. Tarihi ge\u00e7mi\u015ften bug\u00fcne b\u00f6yle getiren bir ba\u015fka \u00f6rnek yok. Ya\u015f\u0131yorsun. Sen ona da\u011f ereni, a\u011fa\u00e7 ereni derken asl\u0131nda islama kar\u015f\u0131s\u0131n ama hi\u00e7 fark\u0131nda de\u011filsin. G\u00fcnah i\u015flemiyorsun, o k\u00fclt\u00fcr \u00f6yle gelmi\u015f \u00f6yle gidiyor.\u201d&nbsp;<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>\u201cBergama i\u00e7in de\u011fil de \u00f6zellikle Troya i\u00e7in ben \u2019K\u0131z \u00d6ld\u00fcn Lahidi\u2019ni \u00e7ok \u00f6nemserim. Bir lahid buldular, ka\u00e7 sene oldu 20 sene oldu. Ad\u0131 K\u0131z \u00d6ld\u00fcn Tepesi. Bir T\u00fcm\u00fcl\u00fcs, bir mezar. A\u00e7\u0131yorlar, i\u00e7inden muhte\u015fem bir lahit, en erken lahitlerden biri, \u0130\u00d6 500 dolaylar\u0131. \u00dczerindeki kabartmada Bergama prensesinin \u00f6l\u00fcm\u00fc betimlenmi\u015f. Poliksena\u2019n\u0131n. Hektor\u2019un k\u0131z karde\u015finin. Ona a\u015f\u0131k oluyor Akileus. Bir bi\u00e7imde olmuyor sonra r\u00fcyas\u0131nda \u00f6ld\u00fckten sonra Poliksena\u2019ya diyor ki Akileus \u2018Onu benim mezar\u0131m\u0131n \u00f6n\u00fcnde kurban edin\u2019. O sahne i\u015fleniyor. Ama lahdin \u00f6n y\u00fcz\u00fcnde de o mezar\u0131n, lahdin sahibi gen\u00e7 k\u0131z. Evlenmeden \u00f6lm\u00fc\u015f. Murad\u0131na ermeden \u00f6lm\u00fc\u015f. B\u00fct\u00fcn betimlemeler onu g\u00f6steriyor. Oradaki bize anlat\u0131lmak istenen yerli halk\u0131n Troya ac\u0131s\u0131n\u0131, sava\u015f olmu\u015f 700 y\u0131l ge\u00e7mi\u015f hala i\u00e7inde hissetmesi. Kendisini Poliksena\u2019yla \u00f6zde\u015fle\u015ftiriyor orada. Onun \u00f6l\u00fcm\u00fcyle kendi \u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fc \u00f6zde\u015fle\u015ftiriyor. Nerede burada Yunan? Birlikte okudu\u011fum Kanola Ryensberg isimli arkada\u015f\u0131m bir makale yazm\u0131\u015f bunun \u00fczerine, hep Yunan her \u015fey Yunan. Dayanamad\u0131m, Ekrem hocan\u0131m 100. Arma\u011fan kitab\u0131na \u2018ne yunan\u0131\u2019 dedim yahu. Bu var m\u0131 Yunanistan\u2019da? Hangisi g\u00fcnah? Bir defa d\u00fc\u015f\u00fcnce her \u015feyiyle birlikte yerli. Tek ba\u015f\u0131na o lahit, Troya halk\u0131n\u0131n Anadolululu\u011funu, yerlili\u011fini oldu\u011funu gibi g\u00f6zler \u00f6n\u00fcne seriyor. 500 y\u0131l sonra. Sava\u015fta oldu\u011funu sanm\u0131yorum. 700 y\u0131l sonra pardon. Sava\u015f 1200 diyorlar, ben sanm\u0131yorum yani sava\u015f.. olduysa bile, o Homer\u2019in anlatt\u0131\u011f\u0131 \u015fiddette ya da o filmde g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcn \u015fiddette korkun\u00e7 bir sava\u015f de\u011fildi. \u00c7ok isterim Manfred Koffman o sava\u015f\u0131 belgelesin ama \u00e7\u0131ka \u00e7\u0131ka k\u00fc\u00e7\u00fck ok u\u00e7lar\u0131, k\u00fc\u00e7\u00fck sapan ta\u015flar\u0131 falan \u00e7\u0131kt\u0131. Ancak k\u00fc\u00e7\u00fck bir sava\u015f\u0131 g\u00f6sterebilen bulgular. Daha sonra diyorlar ki, Yunanl\u0131larla Troyal\u0131lar aras\u0131nda s\u00fcrekli bir sava\u015f oldu, 50 y\u0131l s\u00fcrd\u00fc 100 y\u0131l s\u00fcrd\u00fc, \u00e7\u00fcnk\u00fc 40 y\u0131la tekab\u00fcl eder bu da, Homeros anlatmaz. Homeros\u2019un anlatt\u0131\u011f\u0131 \u015fey o sava\u015f\u0131n \u00e7ok az bir dilimidir.\u201d<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><strong>D. \u00d6ZDEN:<\/strong> Troya, Luvi ve Hititlerin Helen ya da Yunan oldu\u011fu s\u00f6yleniyor. Ne dersiniz?<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Prof. Dr. Fahri I\u015eIK: <em>\u201c<\/em><\/strong><em>On y\u0131ll\u0131k sava\u015f\u0131n. O onu sanki bir iki g\u00fcn i\u00e7inde \u00f6zetler. Bu nedenle diyorlar ki, uzun s\u00fcren bir sava\u015ft\u0131, onu Homeros destanla\u015ft\u0131rd\u0131. Ve i\u015fin en ilgin\u00e7 yan\u0131, bir m\u00fch\u00fcr bulundu, Hititler y\u0131k\u0131ld\u0131ktan sonra, s\u00f6zde her taraf Yunan olduktan sonra. Troya da dahil. Yakla\u015f\u0131k 1150-1100 aras\u0131na tarih veriyorlar m\u00fch\u00fcr i\u00e7in. Luvice. Onun Troya\u2019da bulunmu\u015f olmas\u0131, bir sekretere ait olmas\u0131, \u00fczerinde yaz\u0131yor sekreter ve kar\u0131s\u0131n\u0131n ad\u0131 var. Ve orada bir kurumsall\u0131\u011f\u0131n var oldu\u011funa ve o kurumsall\u0131kta resmi dilin Luvice oldu\u011funu g\u00f6steriyor ve halk\u0131n da Luvilili\u011fini kan\u0131tl\u0131yor, belgeliyor.\u201d&nbsp;<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>\u201cG\u00f6r\u00fcyorsunuz, t\u0131pk\u0131 \u0130yonya\u2019da oldu\u011fu gibi bir bak\u0131yorsun ki orada arkeolojik belgeler, bulgular seni Anadolu\u2019ya g\u00f6t\u00fcr\u00fcyor; birden bire bir m\u00fch\u00fcr \u00e7\u0131k\u0131yor seni kan\u0131tl\u0131yor. \u0130yonya\u2019da oldu\u011fu gibi. Y\u0131llar\u0131m\u0131 veriyorum k\u00fclt\u00fcr ve sanatla ilgili o halk\u0131n kimli\u011fini ortaya koymak i\u00e7in; birdenbire M\u0131s\u0131r\u2019dan bir yaz\u0131 \u00e7\u0131k\u0131yor, seni kan\u0131tl\u0131yor. Ama ne oluyor \u015fimdi, \u00e7ok ilgin\u00e7. \u00d6zellikle Emnofis\u2019in o \u0130yonya\u2019n\u0131n Anadolu\u2019da var oldu\u011funu g\u00f6steren yaz\u0131s\u0131 peri\u015fan etti bat\u0131y\u0131. \u00d6yle makaleler var ki, Luvileri Yunanistan\u2019a koymak, oraya yerle\u015ftirmek \u00e7abas\u0131 i\u00e7erisine bile giriyorlar yahu! Bu kadar da olmaz. Sen Luvileri nas\u0131l Yunanistan\u2019a g\u00f6t\u00fcr\u00fcrs\u00fcn yahu? \u00c7\u00fcnk\u00fc Luvileri Anadolu\u2019da kabul ederse, \u0130yonlar\u0131n da Anadolu\u2019da oldu\u011funu kabul etmek mecburiyetinde kalacak; o nedenle Luvileri Yunanistan\u2019a ta\u015f\u0131yor beyefendi. Ki, \u0130yonlar da Yunanistan\u2019da olmu\u015f olsun. Bu hale geldiler\u2026\u201d<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><strong>D. \u00d6ZDEN:<\/strong>De\u011ferli Hocam, Sonu\u00e7 olarak ne dersiniz?&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Prof. Dr. Fahri I\u015eIK:<\/strong> <em>\u201cOysa; iddia edilen bu mesnetsiz, somut ve ger\u00e7ek olmayan iddalar\u0131n, yalan ve yanl\u0131\u015f kirli bilgiler art\u0131k \u00e7oktan tarihi \u00e7\u00f6pl\u00fc\u011f\u00fcne at\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Pek \u00e7ok landa oldu\u011fu gibi \u0131\u015f\u0131k do\u011fudan do\u011far ve y\u00fckselir. Medeniyetin Anadolu\u2019dan do\u011fdu\u011funu, ger\u00e7ek tarih\u00e7iler, ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar, arkeologlar ve bilim adamlar\u0131 \u00e7oktan kan\u0131tlam\u0131\u015flard\u0131r\u2026 Aksini iddia etmek k\u00f6rl\u00fckt\u00fcr ve cehalettir. Ya da, bat\u0131 merkezli emperyalist \u00e7arp\u0131tmalard\u0131r\u2026 Zon zamanlarda, Anadolu co\u011frafyas\u0131n\u0131n pek \u00e7ok yerinde yap\u0131lan \u00f6ren yeri kaz\u0131lar\u0131 sonunda; Anadolu\u2019nun bir uygarl\u0131klar miras\u0131 a\u00e7\u0131k hava m\u00fczesi oldu\u011fu kan\u0131tlanm\u0131\u015ft\u0131r. Zaman\u0131m\u0131zdan 13 bin y\u0131l \u00f6ncesi medeniyetlerin ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 Anadolu topraklar\u0131, bize \u015fu ger\u00e7e\u011fi kan\u0131tl\u0131yor; Anadolu\u2019da ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 kan\u0131tlanan pek \u00e7ok medeniyetin (kimi bat\u0131 merkezli kaynaklar\u0131n ve oradan beslenen yerli unsurlar\u0131n iddia etti\u011fi gibi Helen, \u0130talyan, Yunan, Makedon, Roma, Bizans, Pers ve Arap medeniyeti olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, tam kasine) hemen hepsinin Anadolu Medeniyeti oldu\u011fu ger\u00e7e\u011fi ile y\u00fczle\u015fmekteyiz\u2026 Bu nedenle ilk kitab\u0131m\u0131n ad\u0131 \u00e7ok anlaml\u0131d\u0131r: <\/em><strong><em>\u201cUYGARLIK ANADOLU\u2019DAN DO\u011eDU!..\u201d&nbsp;<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>SONU\u00c7:<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong><em>Prof. Dr. Fahri I\u015eIK:<\/em><\/strong><strong><em> \u201c<\/em><\/strong><em>Sevgili \u015eaman karde\u015fim, ara\u015ft\u0131rmac\u0131 yazar, belgeselci ve \u00e7a\u011fda\u015f gezgin <\/em><strong><em>Dursun \u00d6zden<\/em><\/strong><em>\u2019in, TRT Belgesel Kanal\u2019da yay\u0131nlanan 13 b\u00f6l\u00fcml\u00fck <\/em><strong><em>\u201cAnadolu Su Medeniyeti-Anadolu Kar\u0131zlar\u0131\u201d, \u201c\u201dUygur Kar\u0131zlar\u0131na Yolculuk\u201d ve \u201cUygarl\u0131k Burcu Bergama\u201d<\/em><\/strong><em> belgeselleri; bu bak\u0131mdan \u00f6nemli \u00e7al\u0131\u015fmalard\u0131r. 2016\u2019da Denizli\u2019de Pamukkale \u00dcniversitesi, Su Politikalar\u0131 Derne\u011fi ve \u0130n\u015faat M\u00fchendisleri Odas\u0131 Denizli \u015eubesi i\u015fbirli\u011fiyle <\/em><strong><em>\u201cLaodikya Su Yaz\u0131t\u0131, Anadolu\u2019da Suyun Tarihi ve Bug\u00fcn\u00fc\u201d<\/em><\/strong><em> konulu sempozyumda; Dursun \u00d6zden\u2019in ve benim de yapt\u0131\u011f\u0131m sunumlarda, bu tezlerimizi kan\u0131tlayan belge ve bilgilere yer verdik\u2026 T\u00fcrkiye\u2019nin pek \u00e7ok \u00fcniversitesinden gelen bilim adamlar\u0131, arkeologlar, su m\u00fchendisleri ve ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar\u0131n bildirileri de ayakta alk\u0131\u015fland\u0131. Dilerim, benzeri etkinlikler her herde ve her zaman desteklenir ve yap\u0131l\u0131r\u2026 Dursun \u00d6zden\u2019in 1996 y\u0131l\u0131nda, K\u00fcba\u2019n\u0131n efsanevi lideri Fidel Castro ile Atat\u00fcrk hakk\u0131nda yapt\u0131\u011f\u0131 r\u00f6portaj \u00e7ok anlaml\u0131d\u0131r\u2026 Ayr\u0131ca, Bir Anadolu ayd\u0131n\u0131 olan (Ni\u011fdeli) Dursun \u00d6zden\u2019in y\u00f6netmenli\u011fini ve yap\u0131mc\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u00fcslendi\u011fi \u201cUygarl\u0131k Burcu Bergama\u201d belgeseli ve \u201cBergama G\u00fczellemesi\u201d kitab\u0131, dilerim amac\u0131na ula\u015f\u0131r\u2026 Unutmayal\u0131m: \u201cUYGARLIK ANADOLU\u2019DA DO\u011eDU.\u201d Medeniyetlerin be\u015fi\u011fidir Anadolu\u2026\u201d<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><strong>KAYNAK:<\/strong> \u201cUygarl\u0131k Burcu Bergama\u201d belgeseli, Y\u00f6netmen: Dursun \u00d6zden. \u201cBergama G\u00fczellemesi\u201d, Yoleri Yay\u0131nlar\u0131, 2018. &nbsp; <a href=\"http:\/\/www.dursunozden.com.tr\">www.dursunozden.com.t<\/a>r<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" width=\"787\" height=\"728\" src=\"http:\/\/www.dursunozden.com.tr\/wp-content\/uploads\/2021\/08\/Fahri-\u0130\u015f\u0131k-Dursun-\u00d6zden-787x728.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-10328\" srcset=\"http:\/\/www.dursunozden.com.tr\/wp-content\/uploads\/2021\/08\/Fahri-\u0130\u015f\u0131k-Dursun-\u00d6zden-787x728.jpg 787w, http:\/\/www.dursunozden.com.tr\/wp-content\/uploads\/2021\/08\/Fahri-\u0130\u015f\u0131k-Dursun-\u00d6zden-324x300.jpg 324w, http:\/\/www.dursunozden.com.tr\/wp-content\/uploads\/2021\/08\/Fahri-\u0130\u015f\u0131k-Dursun-\u00d6zden-768x710.jpg 768w, http:\/\/www.dursunozden.com.tr\/wp-content\/uploads\/2021\/08\/Fahri-\u0130\u015f\u0131k-Dursun-\u00d6zden.jpg 960w\" sizes=\"(max-width: 787px) 100vw, 787px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" width=\"740\" height=\"728\" src=\"http:\/\/www.dursunozden.com.tr\/wp-content\/uploads\/2021\/08\/fahr-i\u0131\u015f\u0131k-740x728.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-10329\" srcset=\"http:\/\/www.dursunozden.com.tr\/wp-content\/uploads\/2021\/08\/fahr-i\u0131\u015f\u0131k-740x728.jpg 740w, http:\/\/www.dursunozden.com.tr\/wp-content\/uploads\/2021\/08\/fahr-i\u0131\u015f\u0131k-305x300.jpg 305w, http:\/\/www.dursunozden.com.tr\/wp-content\/uploads\/2021\/08\/fahr-i\u0131\u015f\u0131k-768x756.jpg 768w, http:\/\/www.dursunozden.com.tr\/wp-content\/uploads\/2021\/08\/fahr-i\u0131\u015f\u0131k-55x55.jpg 55w, http:\/\/www.dursunozden.com.tr\/wp-content\/uploads\/2021\/08\/fahr-i\u0131\u015f\u0131k.jpg 816w\" sizes=\"(max-width: 740px) 100vw, 740px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" width=\"960\" height=\"639\" src=\"http:\/\/www.dursunozden.com.tr\/wp-content\/uploads\/2021\/08\/DaZ4tgUW4AAKd1G.jpg-large.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-10330\" srcset=\"http:\/\/www.dursunozden.com.tr\/wp-content\/uploads\/2021\/08\/DaZ4tgUW4AAKd1G.jpg-large.jpg 960w, http:\/\/www.dursunozden.com.tr\/wp-content\/uploads\/2021\/08\/DaZ4tgUW4AAKd1G.jpg-large-451x300.jpg 451w, http:\/\/www.dursunozden.com.tr\/wp-content\/uploads\/2021\/08\/DaZ4tgUW4AAKd1G.jpg-large-768x511.jpg 768w\" sizes=\"(max-width: 960px) 100vw, 960px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" width=\"932\" height=\"549\" src=\"http:\/\/www.dursunozden.com.tr\/wp-content\/uploads\/2021\/08\/denizli-su-forumu.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-10331\" srcset=\"http:\/\/www.dursunozden.com.tr\/wp-content\/uploads\/2021\/08\/denizli-su-forumu.jpg 932w, http:\/\/www.dursunozden.com.tr\/wp-content\/uploads\/2021\/08\/denizli-su-forumu-500x295.jpg 500w, http:\/\/www.dursunozden.com.tr\/wp-content\/uploads\/2021\/08\/denizli-su-forumu-768x452.jpg 768w\" sizes=\"(max-width: 932px) 100vw, 932px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" width=\"546\" height=\"728\" src=\"http:\/\/www.dursunozden.com.tr\/wp-content\/uploads\/2021\/08\/Denizli-su-med-546x728.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-10332\" srcset=\"http:\/\/www.dursunozden.com.tr\/wp-content\/uploads\/2021\/08\/Denizli-su-med-546x728.jpg 546w, http:\/\/www.dursunozden.com.tr\/wp-content\/uploads\/2021\/08\/Denizli-su-med-225x300.jpg 225w, http:\/\/www.dursunozden.com.tr\/wp-content\/uploads\/2021\/08\/Denizli-su-med.jpg 720w\" sizes=\"(max-width: 546px) 100vw, 546px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" width=\"720\" height=\"390\" src=\"http:\/\/www.dursunozden.com.tr\/wp-content\/uploads\/2021\/08\/fahri-havva-\u0131\u015f\u0131k.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-10333\" srcset=\"http:\/\/www.dursunozden.com.tr\/wp-content\/uploads\/2021\/08\/fahri-havva-\u0131\u015f\u0131k.jpg 720w, http:\/\/www.dursunozden.com.tr\/wp-content\/uploads\/2021\/08\/fahri-havva-\u0131\u015f\u0131k-500x271.jpg 500w\" sizes=\"(max-width: 720px) 100vw, 720px\" \/><figcaption>Birbirlerini 18 y\u00fdl sonra farkeden profes\u00f6r \u00e7iftin hikayesi<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" width=\"660\" height=\"714\" src=\"http:\/\/www.dursunozden.com.tr\/wp-content\/uploads\/2021\/08\/fahri6.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-10334\" srcset=\"http:\/\/www.dursunozden.com.tr\/wp-content\/uploads\/2021\/08\/fahri6.jpg 660w, http:\/\/www.dursunozden.com.tr\/wp-content\/uploads\/2021\/08\/fahri6-277x300.jpg 277w\" sizes=\"(max-width: 660px) 100vw, 660px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" width=\"995\" height=\"728\" src=\"http:\/\/www.dursunozden.com.tr\/wp-content\/uploads\/2021\/08\/fdahri2-995x728.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-10335\" srcset=\"http:\/\/www.dursunozden.com.tr\/wp-content\/uploads\/2021\/08\/fdahri2-995x728.jpg 995w, http:\/\/www.dursunozden.com.tr\/wp-content\/uploads\/2021\/08\/fdahri2-410x300.jpg 410w, http:\/\/www.dursunozden.com.tr\/wp-content\/uploads\/2021\/08\/fdahri2-768x562.jpg 768w, http:\/\/www.dursunozden.com.tr\/wp-content\/uploads\/2021\/08\/fdahri2.jpg 1096w\" sizes=\"(max-width: 995px) 100vw, 995px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" width=\"630\" height=\"350\" src=\"http:\/\/www.dursunozden.com.tr\/wp-content\/uploads\/2021\/08\/havva-fahri\u0131\u015f\u0131k.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-10336\" srcset=\"http:\/\/www.dursunozden.com.tr\/wp-content\/uploads\/2021\/08\/havva-fahri\u0131\u015f\u0131k.jpg 630w, http:\/\/www.dursunozden.com.tr\/wp-content\/uploads\/2021\/08\/havva-fahri\u0131\u015f\u0131k-500x278.jpg 500w\" sizes=\"(max-width: 630px) 100vw, 630px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" width=\"595\" height=\"728\" src=\"http:\/\/www.dursunozden.com.tr\/wp-content\/uploads\/2021\/08\/laodikya.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-10337\" srcset=\"http:\/\/www.dursunozden.com.tr\/wp-content\/uploads\/2021\/08\/laodikya.jpg 595w, http:\/\/www.dursunozden.com.tr\/wp-content\/uploads\/2021\/08\/laodikya-245x300.jpg 245w\" sizes=\"(max-width: 595px) 100vw, 595px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" width=\"960\" height=\"578\" src=\"http:\/\/www.dursunozden.com.tr\/wp-content\/uploads\/2021\/08\/Pamukkale-\u00dcniversitesi-2016.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-10338\" srcset=\"http:\/\/www.dursunozden.com.tr\/wp-content\/uploads\/2021\/08\/Pamukkale-\u00dcniversitesi-2016.jpg 960w, http:\/\/www.dursunozden.com.tr\/wp-content\/uploads\/2021\/08\/Pamukkale-\u00dcniversitesi-2016-498x300.jpg 498w, http:\/\/www.dursunozden.com.tr\/wp-content\/uploads\/2021\/08\/Pamukkale-\u00dcniversitesi-2016-768x462.jpg 768w\" sizes=\"(max-width: 960px) 100vw, 960px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" width=\"546\" height=\"728\" src=\"http:\/\/www.dursunozden.com.tr\/wp-content\/uploads\/2021\/08\/P\u00dc1.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-10339\" srcset=\"http:\/\/www.dursunozden.com.tr\/wp-content\/uploads\/2021\/08\/P\u00dc1.jpg 546w, http:\/\/www.dursunozden.com.tr\/wp-content\/uploads\/2021\/08\/P\u00dc1-225x300.jpg 225w\" sizes=\"(max-width: 546px) 100vw, 546px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" width=\"1024\" height=\"698\" src=\"http:\/\/www.dursunozden.com.tr\/wp-content\/uploads\/2021\/08\/P\u00dc2.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-10340\" srcset=\"http:\/\/www.dursunozden.com.tr\/wp-content\/uploads\/2021\/08\/P\u00dc2.jpg 1024w, http:\/\/www.dursunozden.com.tr\/wp-content\/uploads\/2021\/08\/P\u00dc2-440x300.jpg 440w, http:\/\/www.dursunozden.com.tr\/wp-content\/uploads\/2021\/08\/P\u00dc2-768x524.jpg 768w\" sizes=\"(max-width: 1024px) 100vw, 1024px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" width=\"960\" height=\"540\" src=\"http:\/\/www.dursunozden.com.tr\/wp-content\/uploads\/2021\/08\/P\u00dc3.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-10341\" srcset=\"http:\/\/www.dursunozden.com.tr\/wp-content\/uploads\/2021\/08\/P\u00dc3.jpg 960w, http:\/\/www.dursunozden.com.tr\/wp-content\/uploads\/2021\/08\/P\u00dc3-500x281.jpg 500w, http:\/\/www.dursunozden.com.tr\/wp-content\/uploads\/2021\/08\/P\u00dc3-768x432.jpg 768w\" sizes=\"(max-width: 960px) 100vw, 960px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" width=\"479\" height=\"640\" src=\"http:\/\/www.dursunozden.com.tr\/wp-content\/uploads\/2021\/08\/kitap1.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-10342\" srcset=\"http:\/\/www.dursunozden.com.tr\/wp-content\/uploads\/2021\/08\/kitap1.jpg 479w, http:\/\/www.dursunozden.com.tr\/wp-content\/uploads\/2021\/08\/kitap1-225x300.jpg 225w\" sizes=\"(max-width: 479px) 100vw, 479px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" width=\"279\" height=\"458\" src=\"http:\/\/www.dursunozden.com.tr\/wp-content\/uploads\/2021\/08\/kitap2.jpeg\" alt=\"\" class=\"wp-image-10343\" srcset=\"http:\/\/www.dursunozden.com.tr\/wp-content\/uploads\/2021\/08\/kitap2.jpeg 279w, http:\/\/www.dursunozden.com.tr\/wp-content\/uploads\/2021\/08\/kitap2-183x300.jpeg 183w\" sizes=\"(max-width: 279px) 100vw, 279px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" width=\"475\" height=\"728\" src=\"http:\/\/www.dursunozden.com.tr\/wp-content\/uploads\/2021\/08\/kitap3-475x728.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-10344\" srcset=\"http:\/\/www.dursunozden.com.tr\/wp-content\/uploads\/2021\/08\/kitap3-475x728.jpg 475w, http:\/\/www.dursunozden.com.tr\/wp-content\/uploads\/2021\/08\/kitap3-196x300.jpg 196w, http:\/\/www.dursunozden.com.tr\/wp-content\/uploads\/2021\/08\/kitap3.jpg 512w\" sizes=\"(max-width: 475px) 100vw, 475px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Medeniyet Anadolu\u2019dan m\u0131 do\u011fdu? Fahri I\u015f\u0131k Ayd\u0131nl\u0131\u011f\u0131\u2026 Dursun \u00d6ZDEN (Ara\u015ft\u0131rmac\u0131 yazar-Belgeselci) Kimi g\u00fcnlemler vard\u0131r, belleklerden silinmez. Kimi ki\u015fi ve olaylar vard\u0131r, tarihin her d\u00f6neminde var olurlar. Belle\u011fimize ve oniks mermer sutunlara kaz\u0131n\u0131rlar. Uygarl\u0131\u011f\u0131n bu izlerine tan\u0131kl\u0131k ederler\u2026 Anadolu Medeniyetinin \u00f6z\u00fcns\u00fcz ve \u00e7\u0131kars\u0131z savunucusu olan de\u011ferli bilimadam\u0131, arkeolog Prof. Dr. Fahri I\u015f\u0131k hoca da bunlardan biridir\u2026 &#8230;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":10333,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[66,65],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"http:\/\/www.dursunozden.com.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/10327"}],"collection":[{"href":"http:\/\/www.dursunozden.com.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"http:\/\/www.dursunozden.com.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/www.dursunozden.com.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/www.dursunozden.com.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=10327"}],"version-history":[{"count":2,"href":"http:\/\/www.dursunozden.com.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/10327\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":10455,"href":"http:\/\/www.dursunozden.com.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/10327\/revisions\/10455"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/www.dursunozden.com.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/10333"}],"wp:attachment":[{"href":"http:\/\/www.dursunozden.com.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=10327"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"http:\/\/www.dursunozden.com.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=10327"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"http:\/\/www.dursunozden.com.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=10327"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}